Woensdag 29/01/2020

Ontrafeld

Edouard Manet (1832-1883) wordt de vader van het modernisme genoemd: het controversiële bloot in schilderijen als 'Olympia' en 'Le déjeuner sur l'herbe' deed veel stof opwaaien. Zijn werk is geen venster op de wereld meer, maar een plat vlak. Hij hield van zwart en van vette verf. De dissidente dandy stierf op z'n 51ste aan syfilis.

1 Inspiratie Manet inspireerde zich voor zijn Olympia op Venus van Urbino van de Italiaanse meester Titiaan (1538). Tegelijk legde Manet een bom onder dat renaissanceschilderij. Titiaan schilderde de naakte godin Venus, die de kijker verleidelijk aankijkt. Ze bevindt zich in een duidelijk herkenbaar vertrek: in de achtergrond zijn dienaressen haar kleren aan het uitzoeken. Aan haar voeten ligt een hondje, symbool van trouw.

2 Lijk Manet schilderde Olympia in 1863. Twee jaar later, op de officiële Salon van 1865 in Parijs, zorgde het werk voor genadeloze reacties bij publiek en kritiek. De organisatoren lieten het werk vermoedelijk toe om niet van censuur beschuldigd te worden. Critici vergeleken de vrouw op het doek met 'een lijk uit het dodenhuisje'.

3 Gezicht Wij kunnen ons de toenmalige verontwaardiging nog moeilijk voorstellen. Want wat is er eigenlijk aan de hand? Waar de kijkers aanstoot aan namen, was het feit dat Manet zijn Venus niet meer als ideale godin, maar als doodgewone vrouw voorstelde. En dan nog op zo'n formaat: 130 bij 190 cm! Ze had geen symmetrisch gezicht, haar huid was niet fluweelzacht (zoals bij academische schilders als Bouguereau en Cabanel) maar lichtte helwit op, en ze lag niet eens verleidelijk op haar bed. Manet gebruikte ook een bekend model - Victorine Meurrent - en deed niets om dat te verhullen.

4 Strikje Echt aanstootgevend vond men het feit dat Olympia overduidelijk een courtisane was, een luxeprostituee. Het fijne zwarte strikje en de bloem in haar haar verwezen daar ondubbelzinnig naar. Ook haar naam - Olympia - was gangbaar onder courtisanes.

5 Blik Maar misschien zat de grootste controverse wel in haar blik. Ze kijkt de toeschouwer koel en vrijpostig aan. Doordat zij een hoer is, is iedereen die haar bekijkt een klant. Zo heeft Manet de hele scène opgebouwd: Olympia lijkt op te kijken naar iemand die binnenkomt, terwijl haar zwarte dienares een boeket bloemen aanreikt - van diezelfde potentiële klant. Manet maakt zo van elke Salonbezoeker een hoerenloper.

6 Kat Als pure provocatie schilderde Manet een zwarte kat op haar bed - een duidelijke toespeling op het vrouwelijk geslachtsorgaan. De staart van de kat staat rechtop: dat laat nauwelijks iets aan de verbeelding over.

7 Bloem Niet in de laatste plaats choqueerde de onaffe stijl van Manet zijn tijdgenoten. Let bijvoorbeeld op de orchidee in het haar van Olympia: die is wild en zwierig geschilderd.

'Splendeurs et misères. Images de la prostitution, 1850-1910', tot 17 januari 2016 in Musée d'Orsay, Parijs. musee-orsay.fr

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234