Vrijdag 18/10/2019

ONTRAFELD

Op de Biënnale van Venetië hangt niet veel schilderkunst. Een van de opvallende uitzonderingen is het paviljoen van Roemenië, waar Adrian Ghenie zijn duister maar verleidelijk werk toont. Ghenie werd in 1977 in Roemenië geboren, onder het dictatoriale schrikbewind van Ceausescu. Hij is gefascineerd door geschiedenis, ideologie en macht.

Darwin (1)

Het schilderij Duchamp's Funeral II maakt deel uit van de tentoonstelling Darwin's Room in het Roemeens Paviljoen op de Biënnale van Venetië. Ghenie toont er

19 tekeningen en schilderijen die hun dreigend, stormachtige karakter gemeen hebben.

In enkele werken speelt Charles Darwin een expliciete rol, zoals in een schilderij waar de vader van de evolutietheorie uitgespeeld wordt tegen een sater. Ghenie plaatst in dat werk mythologie, esoterie en irrationaliteit tegenover wetenschap, ratio en onderzoek.

Darwin (2)

Maar wat hebben de 20ste-eeuwse kunstenaar Marcel Duchamp en de 19de-eeuwse wetenschapper Charles Darwin met elkaar te maken? Het is niet ongewoon voor Ghenie om maatschappij en kunst met elkaar te vervlechten. Hij is bovendien gefascineerd door de geschiedenis. Ghenie onderzoekt bij voorkeur beelden uit het collectieve geheugen, die een bepalende rol spelen in macht en machtsverwerving. In de expositie Darwin's Room zitten figuren die op een of andere manier de gang van de geschiedenis (en de kunst) bepaald hebben: Ghenie schildert de dode communistische revolutionair Lenin en de vervormde gezichten van Hitler en Van Gogh.

Duchamp (1)

Het is niet de eerste keer dat Marcel Duchamp een hoofdrol speelt in het oeuvre van Adrian Ghenie. In 2010 maakte hij in S.M.A.K. Gent een Dada Room, een zeer persoonlijke herinrichting van een dada-tentoonstelling uit 1920 die gericht was tegen de toenmalige bourgeoiskunst. Dada wees de schilderkunst af, zegt Ghenie. "Ideologisch is Duchamp dus mijn vijand. Volgens hem ben ik dood. (...) Maar het nog altijd voortdurende debat over de dood van de schilderkunst is wat mij betreft anachronistisch. Er is genoeg bewijsmateriaal om te staven dat schilderkunst niet dood is."

Duchamp (2)

Ghenie wil evenwel niets afdingen op het belang van Duchamp en Dada aan het begin van de 20ste eeuw, maar stoort zich aan het feit dat Duchamps ideeën een "onwrikbare canon" zijn geworden. "Ik heb het recht om idolen als Duchamp in een ander licht te zien."

Opgebaard

Marcel Duchamp is een van de pioniers van de dada-beweging. Hij is wereldberoemd geworden door het witte urinoir dat hij in 1917 plat legde en inzond onder de titel Fountain voor een tentoonstelling in New York. Het werk werd geweigerd.

In dit monumentale schilderij (2 bij 3 meter) ligt Duchamp opgebaard alsof hij een politiek leider of staatshoofd is: zoals Lenin in het mausoleum op het Rode Plein in Moskou. Tegelijk refereert Ghenie aan een iconisch schilderij van Hans Holbein, die Christus liggend uitbeeldt. In een eerste versie van het werk zette Ghenie een filmcamera naast de lijkbaar. De schilder heeft al vaker gezegd dat sommige situaties waar weinig mensen bij waren een enorme impact hebben gekregen doordat ze als (misvormd) beeld oneindig veel keren gereproduceerd zijn.

Verf

De verf is nadrukkelijk aanwezig. Ghenie laat zien waartoe verf allemaal in staat is: hij smeert ze dik uit, gebruikt energieke, brede borsteltrekken, laat de verf nadrukkelijk van het doek druipen en gebruikt korte strepen om bijvoorbeeld de bloemen (rechts) te schilderen. Op andere plekken laat hij het doek dan weer onbeschilderd. Het schilderij bestrijkt ook de hele waaier van gedetailleerde figuratie tot wilde abstractie.

Kleur

De kleur paars overheerst in de doodskist. Ook het grijze gezicht van Duchamp vertoont paarse vlekken. De aflijvige lijkt trouwens bijna op te gaan in de weelde van verf. Opmerkelijk is de persoonlijke toets van Ghenie: het tapijt dat over het voeteneinde van de doodskist is gedrapeerd, zou afkomstig van zijn grootmoeder.

'Adrian Ghenie Darwin's Room' in het Roemeens paviljoen, Biënnale Venetië tot 22 november.

venicebiennale.ro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234