Woensdag 23/09/2020

Ontrafeld

Edvard Munch (1863-1944) is wereldberoemd geworden door één schilderij: 'De schreeuw' uit 1893, tot op vandaag hét icoon van existentiële angst en verlatenheid. Munch was een getormenteerde kunstenaar. Tot op hoge leeftijd schilderde hij zijn verlatenheid, angst om ziek te worden en problematische omgang met vrouwen in kleurrijke, harde werken.

1 Zelfportret De man die centraal in dit grote schilderij (110,5 bij 120,5 cm) zit, is Munch zelf. Hij was op dat moment 42 jaar. De Noorse schilder woonde en werkte toen in Duitsland - het restaurant waar hij zit, is in Weimar - waar hij grote successen boekte. Toch ging hij door een moeilijke periode: hij dronk en rookte te veel. Wat later liet hij zich opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis, uitgeput door een zenuwinzinking, achtervolgingswaan en drankmisbruik.

2 Rood Alle aandacht gaat meteen naar het gezicht van de man. In zijn hoofd komen de perspectieflijnen samen, maar er is ook de opvallend rode vlek, die als een halo om zijn hoofd zit.

3 Handen Alles is deprimerend aan de man. Zijn gezicht is uitdrukkingsloos, hij laat het hoofd hangen en zijn handen liggen werkloos in zijn schoot. De lamme handen zijn nagenoeg vormloos: ze lijken meer op vinnen van een vis. De hele figuur is daarenboven geschilderd met lange verfstreken die het gevoel van moedeloosheid en krachteloosheid alleen maar versterken.

4 Ogen Heeft hij zijn ogen open of dicht? Onmogelijk te zeggen. De man maakt in elk geval geen contact met de buitenwereld. Hij is diep verzonken in zichzelf en zijn verdriet.

5 Wit De lege tafels zijn gedekt met witte tafellakens. Munch heeft zijn wit gemengd met blauw en groen, zodat het wit ijskoud lijkt en er in het restaurant een vriestemperatuur hangt.

6 Tafels De tafels hebben een bizarre vorm en lijken meer op doodskisten. Ze zijn strak afgelijnd en accentueren het overdreven perspectief: zo dringen ze de man op de voorgrond, waardoor zijn isolement in het bijna verlaten restaurant benadrukt wordt.

7 Kelners Tot de algemene sfeer van ongemakkelijkheid en lichte dreiging dragen de twee in het zwart geklede figuren bij. Het zijn vermoedelijk kelners, maar ze lijken eerder een Siamese tweeling die uit de schouders van de man groeit. Of zijn het twee engelen des doods die op zijn schouder zitten? De figuur rechts versterkt die interpretatie: ze lijkt, met haar sjaal op het hoofd, een rouwende figuur.

8 Fles De fles wijn is groot en solide geschilderd en contrasteert daardoor sterk met de omgeving en zeker met het flauw geschilderde glas, waarvan Munch hooguit de groene contouren heeft aangegeven.

9 Boord De das die de man draagt mag dan vuurrood zijn - de kleur van de liefde - de boord erboven lijkt zo te knellen dat de man bijna stikt. Typisch voor Edvard Munch om liefde en verstikking bij elkaar te brengen, zij het dan louter symbolisch.

'Munch : Van Gogh' tot 17 januari 2016 in Van Gogh Museum, Amsterdam. vangoghmuseum.nl. De catalogus is een uitgave van Mercatorfonds.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234