Woensdag 19/05/2021

Ontmaskerd: de Bende van Nijvel.

Maandag begint justitie te graven naar het lijk van de leider van de Bende van Nijvel. Komt er na 20 jaar alsnog opheldering? Intussen is er mogelijk een nieuw spoor. Een van de 28 'toevallige' Bende-slachtoffers was de secretaresse van de Brusselse schepen Fernand Lefere. Zij chanteerde hem. Hij zat op droog zaad en ging lenen bij een betonboer. Zij kwam om, en plots had Lefere de miljoenen niet meer nodig. Douglas De Coninck onthult.

Het waren Kwak en Boemel, of toch niet?

Als het een beetje meezit, is Eddy Vos maandag bankroet. "Ik heb aan zoveel mensen champagne beloofd dat dat risico erin zit", zegt de politieman, die al 20 jaar op de Bende van Nijvel jaagt. Volgende week hoopt hij eindelijk de hand te kunnen schudden van de leider van de Bende, de man die door Franse profilers is omschreven als 'de killer', de psychopaat.

Veel beweging zal in die hand niet zitten. Als de hypothese van de acht resterende speurders van de Cel Waals-Brabant (CWB) in Jumet de goede is, dan ligt 'de killer' begraven op een afgebakende strook van 1 hectare bos nabij het Hellend Vlak van Ronquières. Het gaat om het Bois de la Houssière, een locatie waar wel vaker Bende-relicten werden teruggevonden. Het DVI-team (federale politie) en de Civiele Bescherming gaan tussen bomen en struikgewas 20 centimeter aarde afgraven.

"De techniek laat toe te zien of in die zone ooit is gegraven", legt Vos uit. "Zelfs al was dat negentien jaar geleden." De speurder is optimistisch over de mogelijkheid om dankzij een schedel de fysionomie van de begravene te laten reconstrueren. "Hebben we een lijk, dan hebben we dna, een gezicht en als het een beetje meezit zelfs vingerafdrukken."

In de avond van 9 november 1985 sloeg de Bende voor een laatste keer toe in Aalst. Acht mensen kwamen om. Het totaal kwam op 28. Aalst was het eindpunt van een reeks die op 30 september 1982 was begonnen met de overval op wapenhandelaar Daniel Dekaise in Waver. Twintig jaar onderzoek noch twee parlementaire onderzoekscommissies leidden tot enige opheldering, zelfs niet over de vraag waarom de Bende ermee ophield. "Wij hebben nu wel zo ons idee", zegt Vos.

Zijn houvast is de vondst van een partij wapens, munitie en andere Bende-objecten in het kanaal Brussel-Charleroi in Ronquières, op 6 november 1986. Een succesje van de nadien weggestuurde Dendermondse onderzoeksrechter Freddy Troch. Er is destijds druk gespeculeerd over hoe Troch de duikers van de genietroepen in Burcht naar de juiste plek wist te sturen. Een tip van de Bende zelf, die zo haar bestand afkondigde? "Ach, weer zo'n mythe", zegt Vos. "De waarheid is dat die duikers voor een dag waren gereserveerd en 's ochtends al de wapens van gangster Philippe De Staerke uit de Zenne hadden opgevist. Ze hadden niets meer om handen en dus stuurde Troch ze naar Ronquières. Twee getuigen hadden gezegd dat ze daar in de nacht van 9 november 1985, de nacht na Aalst, mannen zakken in het kanaal zagen gooien. Er was al eens gedregd, maar Troch had de verklaringen herlezen en was niet zeker of men op de juiste plaats had gezocht."

De vondst liet via ballistisch onderzoek toe het verband te leggen tussen de vijftien criminele feiten die aan de Bende worden toegeschreven. Ze toonde ook aan dat aandachtig(er) luisteren naar getuigen soms kan lonen.

De Aalsterse politieman Eddy Nevens en een collega moeten die avond, 9 november 1985, de Nationale Bank aan het Keizerlijkplein behoeden tegen een eventuele aanslag van de extreem-linkse CCC. Op hun boordradio horen ze van de schoten in de Delhaize. Ze rijden meteen naar de rotonde De Haring en vangen tussen de kreten en de lichten van geblokkeerde auto's een glimp op van de man met de riotgun.

Nevens stapt uit en lost van op 35 à 40 meter een schot met zijn Smith&Wesson. De 'killer', die een kogelvrij vest draagt, lijkt not impressed. Hij schiet één keer terug, aarzelt en rent dan naar de parking van de Delhaize, waar hij langs achteren bij zijn twee kornuiten in de Golf GTI stapt. Die rijdt weg. Vanuit de open achterklep schiet de 'killer' op alles wat beweegt. Nevens en zijn collega springen terug in hun wagen en gaan achter de veel snellere GTI aan. Die raast weg, en heel even kunnen de agenten de GTI volgen. Vanuit het autoraampje lost Nevens drie schoten. Hij is schietinstructeur. En ja, het was donker, zegt hij achteraf, maar zijn "gevoel" zegt hem dat hij zeker één keer raak trof. Achttien jaar lang zal vooral worden gelachen om zoveel hoogmoed.

Logisch, lijkt het. Op 11 november 1985 wordt in het Bois de la Houssière een uitgebrande Golf GTI teruggevonden. Geen kogelinslagen, geen bloedsporen. De GTI blijkt gebruikt bij de Bende-raids in Eigenbrakel en Overijse (27 september 1985). Dus ook in Aalst, denken de speurders. Fout, zegt de CWB nu. In Aalst spreken getuigen van een groene GTI met vijf deuren. De uitgebrande GTI was grijs en had drie deuren.

Schoot Nevens dan toch raak? Bij het CWB denken ze van wel. Zeker na het verhoor van die andere vergeten getuige van weleer. Hij zegt dat hij in de nacht van 9 november 1985 rond 23.30 uur langs een verlaten weg aan de rand van het Bois de la Houssière twee gesticulerende manspersonen opmerkte naast een GTI. Een derde man, levenloos, zag hij uit de wagen gehesen worden. "Zet dat op een rijtje en er ontstaat een logica", zegt Vos. "De 'killer' van de Bende is dood. Wat doen de anderen? Ze ontdoen zich van het lijk, flikkeren hun arsenaal in het water en steken die andere GTI in brand. Allemaal in die ene nacht."

Er zijn een paar maren. De in Ronquières gevonden wapens zijn niet in Aalst gebruikt. De duikers uit Burcht visten in 1986 wel een bij Dekaise gestolen precisiewapen op dat bij geen enkele Bende-raid is gebruikt. Ja, zegt Vos: "Maar je zou ervan kunnen uitgaan dat die lui een loods hadden, waar ze wapens, buit en auto's verstopten. Nu de 'killer' er niet meer is, telt nog één ding: sporen wissen. Wij denken dat het dat is wat al die getuigen hebben gezien. Vergeet niet: het Bois de la Houssière ligt vlak bij dat kanaal. Volgens de profilers was 'de killer' iemand die steeds meer wilde: meer risico's, meer bloed. Zo iemand stopt niet. Tenzij als hij zelf wordt neergeknald."

"Als we volgende week geen lijk vinden, wil dat niet wil zeggen dat de hypothese niet klopt. Persoonlijk lijkt het mij van die twee anderen trouwens dom om enkele uren na de raid in Aalst langs de wegkant met een spade aan de slag te gaan. Zeker als je weet dat onze getuige ervan uitgaat dat zij ook hem hebben gezien. We gaan ervan uit dat de kans bestaat dat 'de killer' daar onder de zoden ligt. We moeten gewoon gaan kijken. De Bende deed wel vaker onlogische, riskante dingen."

Als het plaatje van de profilers klopt ('de killer', 'de lange' en 'de oude'), dan zitten we meer in de sfeer van Kwak en Boemel dan politieke terreur, chantage of eliminatie van mensen die politici wilden chanteren. "Eerst een dader vinden, ook al is het een lijk", zegt Eddy Vos. "Tot zolang blijven alle hypotheses open."

Vijftien aanslagen. Achtentwintig doden. De diefstal van een partij gesofisticeerde wapens, prototypes, bij Dekaise waarvan slechts een zeer beperkt aantal mensen van het bestaan afwist. Of van zeven in het grootste geheim voor de rijkswacht ontwikkelde kogelvrije vesten bij de firma Wittock-Van Landeghem in Temse (10 september 1983). Kwak en Boemel?

De slachtoffers dan. De inbraak in restaurant Les Trois Canards in Ohain, 2 oktober 1983. Uitbater Jacques Van Camp wordt gefolterd en krijgt een nekschot. Onder zijn vaste klanten had je oud-premier Paul Vanden Boeynants, rijkswachtgeneraal Beaurir en topgangster Patrick Haemers. Van Camp, een ex-architect van bouwgroep Blaton, wordt in de Bende-literatuur getypeerd als seksfuifbeest met de gewoonte om eminente klanten af te luisteren. Zijn schoonzus werkte bij Wittock-Van Landeghem.

Op 12 januari 1983 werd in Bergen het lijk teruggevonden van taxichauffeur Constantin Angelou, over wie wordt gezegd dat hij in het Brusselse ooit minderjarigen vervoerde van en naar seksfuiven waarvan sprake in het dossier-Van Camp. Twee weken voor de Bende Angelou vermoordde, deed ze dat ook met zijn vriend José Van Den Eynde (70), een 'toevallig' slachtoffer bij de overval op restaurant Auberge du Chevalier in Beersel.

Dan is er bankier Léon Finné: rijkswachtinformant, en vaak in verband gebracht met seksfuiven. Kort voor zijn dood zocht Finné contact met rijkswachtkolonel Vernaillen, zelf ook ooit slachtoffer van een moordpoging, met een heel verhaal over een staatsgreep die VdB en enkele figuren uit zijn omgeving (zoals Beaurir) aan het beramen zouden zijn geweest. Finné was altijd gewapend en leidde het soort bestaan dat zijn nabestaanden deed besluiten dat enkel een telefoontje van een 'kennis' voor een afspraak hem in de avond van 27 september 1985 naar de Delhaize in Overijse kan hebben geleid. Bij die raid vallen vijf doden, maar nog voor de hel losbarst is Finné al op de parking omgebracht met een nekschot. Kwak en Boemel?

De benaming 'Bende van Nijvel' moet nog worden bedacht als Jacques Fourez en Elise Dewit op 17 september 1983 om 1 uur 's ochtends hun witte Mercedes tot stilstand brengt voor het benzinestation aan de Colruyt in Nijvel. Het stel is op de terugweg van Parijs. Zij heeft de schoenen uitgetrokken, hij moet tanken en plassen. Hij stapt enkele meters in de richting van de Colruyt en staat oog in oog met drie inbrekers die met een lasbrander in de weer zijn. Ze nemen Fourez onder vuur. Hij valt op de grond en krijgt een genadeschot. Dewit rent op haar kousen naar haar vriend en krijgt twee kogels door haar hoofd.

Rijkswachters Marcel Morue en Jacques Lacroix verschijnen ten tonele. Liever dan te vluchten neemt de Bende hun combi langs twee kanten onder vuur. Morue komt om, maar de Bende krijgt een tweede politiepatrouille achter zich aan. Ze stelt zich met twee wagens op in een hinderlaag. Een kogelregen. Dit is in België nooit vertoond. Zoveel geweld voor een buit van 22.000 frank.

Jacques Fourez was een zakenman. Hij werd beschouwd als een pion in het kransje van Brusselse betonboeren (Charlie De Pauw, de gebroeders Blaton...) die in de jaren zeventig en tachtig fortuinen verdienden dankzij het geritsel van VdB en co. met bouwvergunningen en -contracten. Elise Dewit werkte een tijdje als secretaresse bij De Pauw. Ze werd later secretaresse bij de Brusselse notaris Fernand Lefere.

De publieke opinie maakte in de jaren negentig kennis met het West-Vlaamse accent van de slome en op papier Franstalige christen-democratische politicus. Tijdens een zoveelste soap over het Brusselse burgemeesterschap eiste de stokoude backbencher toen plots de sjerp op, op grond van zijn dienstjaren als schepen. De in 1919 geboren Lefere was van 1977 tot '83 schepen in Brussels, met Financiën als voornaamste bevoegdheid. Net als kolderfiguur Michel Demaret, die even burgemeester was, is Lefere nooit wat anders geweest dan een politieke pion van VdB.

Over Fourez en Dewit maakt de Bende-literatuur melding van een ('anoniem') rijkswachtrapport als zouden ze in het bezit zijn gekomen van een voor VdB compromitterende videotape. De Pauw zou er een smak geld voor hebben neergeteld. De tape zou die nacht door de Bende uit de Mercedes zijn gehaald. Het koppel zou net voor de moord zijn gaan informeren naar de aankoop van een villa die ze zich normaliter nooit konden veroorloven... Bewezen is dat allemaal niet, maar net als Van Camp en Finné was Elise Dewit, en wellicht ook Fourez, wel lid van het Cepic, de door VdB geleide extreem-rechtse vleugel van de toenmalige PSC (nu cdH). Ze gingen vaak samen tafelen in Les Trois Canards. Kwak en Boemel mogen het misschien zelf niet hebben beseft, maar hun slachtofferkeuze mag op zijn minst opmerkelijk genoemd worden.

Of we de heer Jozef De Poorter kunnen spreken? Straks, zegt de opgewekte secretaresse bij de firma Monument Vandekerckhove in Ingelmunster. "Hij is om vijf uur op kantoor." Of ze een boodschap moet doorgeven? "Het gaat over Fernand Lefere", proberen we het bondig te houden. Weg opgewekte stem. We krijgen enkel nog te horen dat "mijnheer De Poorter geen commentaar wenst te geven". Daar viel ook wel een beetje voor te vrezen.

In 1994 opende de Brusselse onderzoeksrechter Jean-Claude Van Espen een fraudedossier tegen de Brusselse ex-burgemeester Michel Demaret. 'Monsieur 10 pourcent' werd ervan verdacht voor 41 miljoen frank smeergeld te hebben geïnd in ruil voor bouw- en andere vergunningen bij diverse giganten uit de Belgische bouwsector. Van dat hele Demaret-dossier is niet veel meer gehoord. Omdat in 1998 bij de Brusselse BOB iemand per ongeluk op een foute computertoets ('delete') duwde en het resultaat van jarenlang speurwerk verloren ging. En ook omdat de hoofdverdachte zich eind 2000 verslikte in een al te copieuze portie kaasraclette en stierf.

Verloren ging het dossier-Demaret echter niet. We kwamen in het bezit van pv 150.569 van 4 februari 2000: verhoor van Jozef De Poorter (66), zaakvoerder van de nv Monument Vandekerckhove. De Poorter verwierf tussen 1989 en 1995, in verschillende fasen, de controle over het bedrijf. In de boekhouding ontdekte hij vreemde dingen waarover hij in het verhoor uitleg verschaft. Zo is er dat stapeltje oude schuldvorderingen waaruit blijkt dat de vroegere eigenaar Arthur Vandekerckhove Fernand Lefere geregeld sommen geld toestopte. Tussen 1982 en 1983 'leende' hij in totaal 7 miljoen frank. Lefere betaalde nooit wat terug.

"Hij was schepen van de stad Brussel en notaris", zegt De Poorter in zijn verhoor. "Niettegenstaande deze beroepsinkomsten had hij een grote nood aan geld (...), omdat hij elk weekend in Knokke veel geld verloor in het casino." In zijn verhoor legt De Poorter uit dat hij wel meer lijken uit de kast zag vallen. Hij nam de secretaresse van zijn voorganger over: "Regelmatig had ze telefoons van personen, onder wie ene Franstalige Nihoul, die belde met berichten (...)." Michel Nihoul, hij weer. Volgens De Poorter gingen die telefoontjes over "seksorgieën" met - hij weer - Paul Vanden Boeynants.

De Poorter kon de schuldvorderingen niet wegmoffelen. Vanderkerckhove had ervoor gekozen het geld - liever dan uit eigen zak - uit de kas van het bedrijf te halen. In 1994 was de hele som, met interesten erbij, opgelopen tot 10.000.786 frank.

Jozef De Poorter: "Ik wens op te merken dat ik notaris Lefere met aandrang heb verzocht om de leningen terug te betalen, onder meer via onze advocaat. Ik werd op een zeker ogenblik, in 1993, op het kabinet van wijlen burgemeester Brouhon geroepen (door wiens dood een vaudeville rond de Brusselse sjerp begon en Lefere op het voorplan trad, ddc). Daar was tevens Demaret aanwezig. Ze zeiden dat onze advocaat Lefere moest gerust laten (...). Ik kon raden wat ze gingen doen als ik notaris Lefere niet gerust zou laten. De stad Brussel en de Regie der Gebouwen waren en zijn onze grootste opdrachtgevers. Ik heb de advocaat van de zaak gehaald, maar ben persoonlijk het geld blijven terugvorderen van notaris Lefere. Hij heeft af en toe wat geld terugbetaald."

Ze zijn inmiddels allemaal dood. VdB, Brouhon, Demaret en ook Lefere. Hij overleed vier jaar geleden. Prangende vragen kunnen niet meer worden gesteld, ook niet over stuk 3SRC/O/8/2000/85 uit het dossier-Demaret. Daarin wordt uitgelegd hoe in augustus 1999, na een huiszoeking in het kantoor van Lefere, speurders van de Cel Waals-Brabant mee in zijn administratie kwamen neuzen.

Volgens het dossierstuk diende Lefere kort voor zij werd gedood door de Bende klacht in tegen Elise Dewit, of was hij minstens van plan dat te doen. Tegenover de Brusselse BOB bevestigde de zoon van Lefere dat zij 3 miljoen frank van hem eiste en dat hij de gerechtelijke politie had ingeschakeld om bij de overdracht van dat geld aanwezig te zijn: 'Maar de gerechtelijke politie kwam tijdens de geplande overdracht niet opdagen.'

Er is iets intrigerends aan de in de boekhouding boven water gekomen schuldvorderingen. De datum op de laatste vordering: 19 september 1983. Dat was twee dagen na de executie van Elise Dewit en Jacques Fourez op de parking van de Colruyt in Nijvel. De secretaresse van de financiële rechterhand van Paul Vanden Boeynants chanteerde haar baas. Ze eiste 3 miljoen frank. Hij ging miljoenen lenen bij een betonboer. Zij werd neergemaaid door de Bende. En toen had de rechterhand geen geld meer nodig.

Bij de CWB is Eddy Vos op de hoogte van dit zoveelste spoor-met-hoog-complot-gehalte. "Maar de moord op Fourez en Dewit is uitvoerig onderzocht. Er is niets, echt niets, dat erop kan wijzen dat het koppel die avond om een andere reden dan toeval aan dat tankstation is gestopt."

Dus toch weer: Kwak en Boemel.

De secretaresse van de man die bijna 30 jaar de financiële rechterhand van Paul Vanden Boeynants was chanteerde haar baas. Ze eiste 3 miljoen frank. Hij ging miljoenen lenen bij een betonboer. Zij werd neergemaaid door de Bende van Nijvel. Toen had de rechterhand van VdB geen geld meer nodig

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234