Maandag 21/10/2019

Academische wereld

Ons land is niet klaar voor de vraagstukken van morgen

Een van de problemen waar we onvoldoende op voorbereid zijn: de klimaatverandering. Beeld ANP

België heeft geen toekomstbestendig beleid. De impact van klimaatverandering, migratie, vergrijzing, de energietransitie, noem maar op: een langetermijnvisie over deze problemen is er niet. Alle zichzelf respecterende landen in de westerse wereld hebben een zogeheten Toekomstinstituut. "Hoog tijd voor een Belgische toekomstverkenning."

"Een maatschappij zonder langetermijnvisie is een maatschappij die gedoemd is om haar zin te verliezen." Was getekend, Peter Piot, voormalig assistent secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Het was slechts een van de laudatio's op de omslag van het boek Toekomstmakers, van de hand van de academici Derrick Gosselin en Bruno Tindemans. Daarin bepleiten beide auteurs de noodzaak om het debat over de toekomst op het hoogste niveau vorm te geven. Vandaag, acht jaar na publicatie, doen beide denkers hun bede nog eens over in een opiniestuk in De Tijd.

"België moet nu eindelijk ook eens een onafhankelijk instituut oprichten voor toekomstverkenning. Een waarnaar geluisterd moet worden en dat thema's op de politieke agenda kan plaatsen", aldus Gosselin, die verbonden is aan de universiteiten van Oxford en Gent. "Het zou ook in ons land tot goed beleid kunnen leiden door een kracht van de toekomst te zijn, zoals wij bijna tien jaar geleden al bepleit hebben."

Denemarken heeft zijn Copenhagen Institute for Futures Studies, Nederland kent de invloedrijke Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), Frankrijk riep France Stratégie in het leven om het land beter voor te bereiden op toekomstige uitdagingen. Allicht dé referentie huist in Engeland met de Oxford Martin School. Al die instellingen wegen op de besluitvorming in hun land.

"Die instellingen hanteren nieuwe methodes om beter te kunnen anticiperen, met thema's zoals de toekomst van werk in een technologische omgeving, antwoorden op disruptieve innovatie, een schokbestendig, robuust energiebeleid", zegt Gosselin.

'Middle of the road'

Ook andere intellectuelen kloppen op die spijker. Peter Hinssen, technologieondernemer, pleit al langer voor een 'Institute of Technology' dat hoogopgeleiden voor de vraagstukken van morgen kan huisvesten. Peter De Keyzer, econoom en managing partner van consultantbureau Growth Inc. schreef enkele weken geleden ook al diezelfde frustratie van zich af.

"België heeft geen enkele strategie", zegt De Keyzer. "Een land met een strategie anticipeert op problemen in plaats van er door overvallen te worden. Bij ons duurt strategie tot aan het ontbijt. Ons model is uniek in zijn evenwichtsoefening: Nederlands-Frans, werkgever-werknemer, katholiek-vrijzinnig. Dat resulteert in een beleid van de grootste gemene deler, goed voor een middle of the road-visie. Maar we botsen op de limieten van dat verhaal. We hebben veel beslissingsnemers, maar te weinig verantwoordelijkheidsnemers." Gosselin, die zelf verbonden is aan de Oxford Martin School, verwijst naar de Nederlandse Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) als voorbeeld. Dat instituut is onafhankelijk, en wordt niet gecontesteerd.

Bea Cantillon (UAntwerpen) zetelde als extern lid in de jongste commissie die de WRR werking evalueerde. "Het is een zeer sterk instituut, met een grote impact", beaamt Cantillon. "Precies omwille van zijn onafhankelijkheid. Het neemt afstand van de dagelijkse politieke issues, maar werkt met visie op lange termijn. Het tilt het debat op een hoger niveau. Het zou mooi zijn mochten wij ook zoiets hebben, maar die droom leeft al ruim een decennium."

Gosselin deelt de mening van Cantillon dat in Nederland de oprichting vandaag van een dergelijk WRR allicht ook niet meer zou kunnen. "Alle grote instellingen die maatschappelijk draagvlak creëren en toekomst uitstippelen zijn opgericht voor de jaren 60", zegt Gosselin. "Toen was er nog vertrouwen in de politieke elite, de media en een draagvlak bij de bevolking. Vandaag is alles zodanig versnipperd, ook het leiderschap. Ik hoop dat we alsnog die tegenstellingen kunnen overstijgen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234