Donderdag 08/12/2022

'Ons imago is compleet naar de vaantjes'

'Welcome to Europe.' De begroeting op Brussels Airport klinkt joviaal, internationaal. Achter de schermen is de luchthaven echter een microkosmos van zo'n 260 bedrijven. En het ene na het andere sociale conflict wordt uitgevochten op het tarmac van Zaventem.

Vrijdag de dertiende. Gisteren leek een dag als een andere op de luchthaven van Zaventem. Zowat 30.000 passagiers die aankomen en vertrekken. Tienduizend ton vracht dat via Brucargo verscheept wordt. En vakbonden die acties voeren. Dag drie van de stiptheidsacties van de douaniers, met ellenlange wachtrijen voor passagiers tot gevolg. En dan is er nog het explosieve sociale conflict bij luchtvaartmaatschappij Brussels Airlines, waar de tijdbom genadeloos tikt.

De douaniers, die onder de Federale Overheidsdienst Financiën vallen, en het misnoegde cabinepersoneel van Brussels Airlines hebben één ding gemeen: voor hun conflicten kiezen ze de luchthaven als actieterrein. Niet voor het eerst.

Begin dit jaar waren er al stiptheidsacties van de douaniers. Freek De Witte, luchtvaartspecialist van Voka Halle-Vilvoorde, schat het verlies toen voor de bedrijven die via Brucargo hun vrachtverkeer afhandelden op zo'n 30 miljoen euro. Ook nu worden bedragen genoemd van zowat 9 miljoen euro economische schade, per dag. Het betere gokwerk misschien, maar er zijn ook officiële cijfers: de totale cargo ligt op vandaag met 34.137 ton 6,4 procent onder het niveau van vorig jaar. De crisis is daar één verklaring voor, stellen diverse specialisten. Maar ook het verlies van enkele vrachtbedrijven die hun vluchten inmiddels hebben afgeleid naar andere luchthavens, met een stabieler sociaal klimaat.

Ook nog dit voorjaar had de luchthaven te kampen met een zwaar aanslepend sociaal conflict bij bagageafhandelaar Swissport. Na enkele dagen staken lag de luchthaven vol met tienduizenden koffers. Hallucinante beelden, die de wereld rondgingen.

Nog acties op komst

Het valt te vrezen dat de sociale conflicten op de luchthaven in de komende weken nog zullen toenemen. Bij Swissport is het opnieuw hommeles over de werkdruk. En bij concurrent Aviapartner hangt al geruime tijd een waas van onzekerheid. Aviapartner stelt in ons land 1.500 mensen tewerk, van wie 1.200 op Brussels Airport. Aviapartner zou momenteel, onder meer in België, geconfronteerd worden met een probleem op het vlak van de rentabiliteit. Binnen veertien dagen moet er duidelijkheid komen via een bijzondere ondernemingsraad. De druk van de vakbonden wordt opgevoerd.

En er is nog onrust. Het cateringbedrijf Gate Gourmet stopt op de luchthaven van Zaventem met het produceren en verdelen van maaltijden, en verkoopt zijn activiteit door aan concurrent LSG Sky Chefs. De vakbonden reageren verrast op de aankondiging. ACLVB-secretaris Filip Lemberechts vreest dat er misschien dubbele functies zullen opduiken, bijvoorbeeld in de administratie, waardoor personeel zal moeten afvloeien. "We gaan garanties vragen voor de werknemers, maar ik verwacht niet dat dat zonder slag of stoot zal gebeuren." Ook bij de schoonmaakbedrijven zou intussen geklaagd worden over de werkdruk.

Tussen de ronkende motoren op het tarmac en de bedrijvigheid in de aankomst- en vertrekhal smeulen onderhuids en onzichtbaar voor het publiek dus diverse vuurtjes. Eén vonk en het vuur laait op.

"Het management van Brussels Airport doet eigenlijk niks anders dan brandweerwerk", zegt luchtvaartspecialist Eddy Van de Voorde van de Universiteit Antwerpen. "De conflicten volgen elkaar op in sneltempo, en dat berokkent de luchthaven een barslecht imago. Ik spreek me niet uit over de achterliggende grond van de conflicten, maar in vergelijking met andere Europese luchthavens heeft Zaventem een groot probleem. Er wordt te snel gestaakt op de kap van de luchthaven, en de geleden schade is niet langer in verhouding."

Eddy Van de Voorde pleit voor een soort code of conduct. "De luchthaven is uiterst fragiel, maar tegelijk een zeer belangrijke schakel voor de economie." Dat klopt: volgens de jongste studie van de Nationale Bank (NBB) over het economische belang van de Belgische luchthavens bedroeg de directe tewerkstelling op Brussels Airport 17.903 voltijdse banen. Indirect komen er nog eens 21.157 bij. De toegevoegde waarde van Zaventem becijferde de NBB op 1,59 miljard euro direct en nog eens 1,7 miljard indirect.

Ook Dirk Bruneel, de voorzitter van AOC, de overkoepelende organisatie van alle luchtvaartmaatschappijen op Zaventem, pleit voor een minimale dienstverlening op de luchthaven, zoals bijvoorbeeld in Spanje het geval is. "Als AOC hebben wij alle respect voor de noden en de eisen van de betrokken partijen. Maar stakingsacties moeten het allerlaatste redmiddel zijn. Er is dringend overleg nodig met de overheid."

Alternatieven

In de wandelgangen bij AOC hoor je dat het aantrekken van trafiek en het verder ontwikkelen van de luchthaven gehypothekeerd worden door het negatieve imago. Lees: luchtvaartmaatschappijen kijken naar alternatieven.

Luk De Wilde volgt al ruim twintig jaar de commerciële luchtvaart op de voet. Hij werkt onder meer voor de dagelijkse Aviation Newsletter, een online-uitgave van het vakblad Travel Magazine.

"Bij het kiezen van een luchthaven gaat bij een luchtvaartmaatschappij ongeveer zes tot tien maanden onderzoek vooraf. Er wordt gekeken naar het potentiële commerciële succes. Maar ook naar het imago van een luchthaven op het vlak van sociale stabiliteit. En Zaventem scoort op dat vlak zeer slecht in vergelijking met andere luchthavens. In Zwitserland of Oostenrijk zijn dergelijke stakingen onbestaande. In Duitsland is er wel eens rumoer maar dan binnen Lufthansa zelf. In Frankrijk hebben de luchtverkeersleiders dan weer een slechte reputatie. Maar een amalgaam van diverse conflicten zoals we hier kennen, dat is redelijk ongezien", zegt De Wilde.

"Het probleem is dat de sociale conflicten niet eens luchtvaartgebonden zijn, maar zich voornamelijk bij de dienstverleners afspelen. Alleen heeft de reiziger of de klant daar geen boodschap aan. Zijn vlucht is vertraagd of geschrapt, dat is het enige wat hij onthoudt. Je zult nooit weten welke maatschappijen niet kiezen voor Zaventem wegens dat klimaat, daarover wordt niet gecommuniceerd."

Maar welke er de buik vol van hebben, dat is een ander paar mouwen. Bij AOC houden ze officieel de lippen op elkaar. Maar dat het al maanden gonst van de geruchten dat Jet Airways naar Amsterdam (Schiphol) zou verhuizen, is geen geheim. Jet Airways is deels eigendom van Etihad, dat verregaande codeshare-overeenkomsten heeft getekend met Air France-KLM. De Indiase carrier heeft intussen ook al slots aangevraagd op Amsterdam Schiphol. Stefan Hollands, directeur van Jet Airways België, verklaarde daaromtrent het volgende: "We onderzoeken de mogelijkheid om andere bestemmingen aan te vliegen, Amsterdam staat ook op die lijst. Maar daaruit concluderen dat we Brussel verlaten, is voorbarig." Mocht dat wel het geval zijn, dan vrezen de vakbonden een banenverlies van tussen 450 tot 500 stuks.

Politiek gewoel

De luchthaven is tot slot niet alleen een makkelijk slachtoffer in sociale conflicten. Brussels Airport is ook onderdeel van politiek gewoel, dat negatief afstraalt. De strengere geluidsnormen boven het Brussels Gewest zorgen nu al jaren voor discussies. Piloten zijn verplicht om de routes die de verkeersleiding hen oplegt te volgen. Afhankelijk van de wind lopen die routes vaak over de hoofdstad. En dus riskeren de luchtvaartmaatschappijen boetes die kunnen oplopen tot 5.000 euro per vlucht.

Het Brussels Gewest heeft inmiddels meer dan 12 miljoen euro aan boetes uitstaan bij de luchtvaartmaatschappijen. De boetes worden echter al jaren juridisch aangevochten door de maatschappijen. "Vooral buitenlandse luchtvrachtmaatschappijen zijn de situatie op Brussels Airport meer dan beu", spuwde topman Arnaud Feist van Brussels Airlines onlangs zijn gal in De Tijd. De CEO haalt het voorbeeld aan van Singapore Airlines en Saudi Arabian. "Die willen groeien op Zaventem, maar ze willen niet langer het risico lopen een boete te betalen."

Maar de politiek heeft begrepen dat het zo niet verder kan bij de luchthaven. En dus stuurt ze versterking. De CEO van luchtverkeersleider Belgocontrol, Jean-Claude Tintin (PS), wordt voorzitter van Brussels Airport. Onder het bestuur van Tintin liep het tekort bij Belgocontrol op tot 17 à 22 miljoen euro in 2012, in totaal 100 miljoen euro op zes jaar.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234