Zaterdag 04/04/2020

Onroerend erfgoed verdeelt Vlaamse meerderheid

CD&V vindt de plannen van minister Geert Bourgeois (N-VA) met archeologie en onroerend erfgoed maar niks. 'We willen dit in het parlement grondig herbekijken', zegt Vlaams Parlementslid Johan Sauwens (CD&V).

In de erfgoedsector werd de komst van Geert Bourgeois als bevoegd minister bij aanvang positief onthaald. De Volksunie, waar Bourgeois zijn politieke carrière begon, had op dit vlak een ijzeren reputatie. De appreciatie keerde toen Bourgeois op 15 juli een voorontwerp van decreet betreffende het onroerend erfgoed liet goedkeuren op de ministerraad. Onverwacht, omdat er nog geen consensus was met de sector en met de meerderheidspartijen.

De Strategische Adviesraad Ruimtelijke Ordening Onroerend Erfgoed (SARO) haalde in een 25 pagina's tellend advies dan ook zwaar uit. Op maar liefst zeven onderdelen wordt de term "onvoldoende" gekleefd en in het algemeen vinden de experts uit de sector het ontwerp "zeer onevenwichtig". Ook de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) zag vorige week in een advies nog veel "ruimte voor verbetering" en drong aan op "bijsturing".

Zo zou de Vlaamse regering zichzelf te veel macht geven. De Vlaamse regering kan bijvoorbeeld zelf bepalen voor welke bouwwerken er al dan niet een archeologieattest moet komen. Dat kan leiden tot willekeur.

Ook inzake de financiering zijn de adviesraden erg bezorgd. De Vlaamse regering wil een archeologisch solidariteitsfonds oprichten. Daaruit zou geput worden wanneer eigenaars of bouwheren schade ondervinden van een archeologisch onderzoek. De inspectie van Financiën gaf eerder al een negatief advies. Zo'n fonds kan alleen een privé-initiatief zijn (eventueel met een Vlaamse subsidie), maar er is nog geen akkoord met de Confederatie van de Bouw.

Inzake schadevergoeding is er ook weinig geregeld. SARO wil dat mensen van wie het onroerend goed in waarde daalt als gevolg van een bescherming, een compensatie zouden krijgen. Het decreet bulkt ook van de verbodsbepalingen en getuigt volgens SARO van een wantrouwen tegenover de burger. Zo kunnen ambtenaren (na een op eenzijdig verzoekschrift verkregen toelating van de rechter) privéwoningen betreden om een onderzoek te verrichten van de erfgoedwaarden. "Deze aanpak getuigt niet van veel vertrouwen tussen overheid en eigenaars en komt het maatschappelijk draagvlak voor onroerend erfgoed zeker niet ten goede", zegt SARO.

Een ander heikel punt is dat de inventarissen van waardevol erfgoed openbaar zouden zijn. "Vanuit het oogpunt van discretie en veiligheid (diefstal) vraagt de raad de openbaarheid van deze lijst sterk in te perken", zegt de adviesraad.

Regelneverij

Een bezwaar dat als een rode draad door alle adviezen en politieke kritieken loopt, is dat van regelneverij. De Vlaamse regering keurde vorig jaar een nota goed waarin werd aangekondigd dat de overregulering zou worden aangepakt. Zo zouden bindende adviezen bij bouwaanvragen worden afgeschaft en zou er een "integrale afweging" komen. Bourgeois voert in dit decreet echter een "archeologieattest" in. Wie in een zone ligt die archeologisch waardevol zou kunnen zijn, moet zo'n attest kunnen voorleggen, anders kan hij geen bouw- of verkavelingsvergunning krijgen. "Dit is niet enkel een bindend advies maar zelfs een nieuwe toelating", schrijft SARO.

In bepaalde gevallen druisen de strenge regels ook in tegen de ambitie van Bourgeois om het draagvlak voor archeologie en erfgoed bij de bevolking te vergroten. Zo zou iedereen die iets vindt "waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat het archeologische erfgoedwaarde heeft", dat binnen drie dagen moeten melden bij de overheid. Wie zo'n toevalsvondst niet aangeeft, pleegt een misdrijf dat bestraft wordt met een gevangenisstraf en/of een geldboete. SARO "stelt dat dit toch een zeer vergaande implicatie is, zeker gezien de grote onduidelijkheid bij de beoordeling of een vondst effectief een archeologische erfgoedwaarde heeft".

De vernietigende adviezen zijn niet onopgemerkt gebleven in het Vlaams Parlement. Zelfs bij coalitiepartner CD&V is er grote onvrede. "Wij willen de zaak toch nog eens rustig bekijken", zegt Johan Sauwens, zelf oud-minister van Monumentenzorg. "Onze fractie heeft aan de Vlaamse regering laten weten dat we het ontwerpdecreet in het parlement willen herschrijven. Het is nu onvoldragen."

Oppositielid Bart Caron (Groen!) is ook ontgoocheld in het nieuwe erfgoedbeleid. "Wij dachten dat erfgoed in goede handen was bij de N-VA. Wat is er nu bepalender voor de identiteit van een land dan de landschappen en monumenten? Bourgeois geeft blijk van een dubbelhartige houding: hij wil het draagvlak wel vergroten en de trots voor ons erfgoed aanwakkeren. Maar toch is dit het decreet van een jurist die vooral nieuwe regeltjes wil opleggen."

Mark Andries, kabinetschef bij Bourgeois, spreekt sussende taal. "Wij willen uiteraard luisteren naar de bezwaren, maar het kan niet de bedoeling zijn het decreet te herschrijven. We hebben hier heel lang aan gewerkt en met veel mensen overleg gepleegd." Het voorontwerp komt binnenkort nog eens op de tafel van de regering en wordt rond de jaarwisseling ingediend in het Vlaams Parlement.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234