Zaterdag 19/06/2021

Onrecht klik je niet weg

'Kom op voor Meriam!' 'Bevrijd de meisjes van Boko Haram!' 'Help Farzana!', 'Red Malala!', 'Weg met al-Assad!'. Iedere maand is er wel een mensenrechtenschending die via hashtags en online petities wereldwijde woede opeist. De aandacht flakkert even snel op als ze weer gaat liggen.

Samen met de voorpagina van The Times waarmee de Britse krant oproept om de ter dood veroordeelde Meriam Ibrahim (27) te redden, is ook #SaveMeriam een feit. Via die weg kom je makkelijk bij de onlinepetitie van Amnesty International. Daar kun je aanklikken dat je wil dat de Soedanese vrouw gered wordt van ophanging. Er zijn bij Amnesty al 600.000 handtekeningen. Bij Change.Org, een site gespecialiseerd in onlinepetities tegen leed en onrecht, staat de teller op 625.147 ondertekenaars. De vrouw kreeg op 11 mei, na weken gevangenschap, haar doodvonnis te horen.

Nu pas, drie weken later, zijn er de Meriam-hashtags, tweets van Hillary Clinton en de grootschalige klikacties via sociale media en ngo's. De wereldwijde aandacht. "Ja, zo gaat dat nu", zegt Peter Bouckaert, topman bij Human Rights Watch. "Het is moeilijk te voorspellen wanneer die aandacht komt en of ze komt. Enkele grote namen in combinatie met tweets en onlinepetities zijn meestal de katalysator. En dan moet je geluk hebben, want de aandachtsspanne van het onlineactivisme is ultrakort", vervolgt Bouckaert.

Zullen we binnen pakweg twee weken nog altijd verontwaardiging uiten over Meriam? Of zal een nieuw geval van mensenrechtenschending tegen die tijd onze aandacht opeisen?

Mogelijk gaat het dan op Twitter, Change.Org en het gelijkaardige Avaaz.Org over de Indiase meisjes die slachtoffer werden van een groepsverkrachting en daarna aan een boom werden opgehangen.

Essentieel

'Wereldwijde woede', kopt CNN. Boze omwonenden komen op straat met banners met daarop 'Bring back Our Girls'. Die slogan kent u dan weer van het schandaal in Nigeria, waar in april 276 meisjes werden ontvoerd door de islamistische terreurbeweging Boko Haram. De meisjes kregen de aandacht van de wereld met dank aan Michelle Obama, Hillary Clinton en half Hollywood. Net zoals in het verhaal van Meriam kwamen de selfies met hashtags en slogans pas een drietal weken na de ontvoering. Want eerst was er stilte en onverschilligheid. Pas toen een Nigeriaanse advocaat #bringbackourgirls lanceerde, kwamen de onlinecampagnes op gang.

Maar wat na al die kliks en tweets? Verkrachtingen in India gaan door. Bashar al-Assad moordt nog altijd zijn volk uit. De slachtoffers van Boko Haram zitten nog altijd vast. Farzana Parveen, een 25-jarige Pakistaanse die de man huwde van wie ze hield, kreeg ook een hashtag en onlinepetities. Begin deze week is de zwangere vrouw door haar eigen familie dood gestenigd.

"Natuurlijk hebben die acties maar beperkte impact op dat soort werkelijkheid", zegt Bouckaert. "Ik herinner me een campagne in 2012 tegen Oegandees rebellenleider Joseph Kony die nieuwe gruweldaden aankondigde. Er kwam een onlinecampagne. Maar die stierf een stille dood en Kony deed gewoon verder. Dat soort figuren ligt echt niet wakker van hashtags en handtekeningen."

Bouckaert waarschuwt dan ook voor feel good activism. Op Avaaz en Change kan om het even wie een petitie over om het even welk onrecht starten. Avaaz, dat 17 miljoen leden heeft, lanceerde de jongste zes jaar zo al ruim 170 miljoen acties. "Het zijn ad hoc schokken van verontwaardiging die plots grote aandacht op een verhaal richten. Op zich is daar niets mis mee. Maar het zou spijtig zijn mochten mensen denken dat die kliks de misstanden oplossen. Ik werk vanuit de Centraal Afrikaanse Republiek en stel toch vast dat de militairen en diplomaten alleen gevoelig reageren op getuigenissen van experts die ter plekke en met kennis van zaken de juiste informatie de wereld in sturen."

Anthony Zacharzewski, voormalig Britse overheidswerker en democratie-specialist is nog harder: "Clicktivism is de junk food van de democratie: je voelt je even goed maar het verandert structureel niets. Dat maakt het voor de mensen die je wil beïnvloeden net erg makkelijk om die petities in diskrediet te brengen."

En Bart Cammaerts, communicatiespecialist aan de Londen School of Economics, heeft grote twijfels bij het steekvlamkarakter. "Het is een manier om snel makkelijk veel aandacht te trekken. Maar veel andere zaken krijgen die aandacht per toeval niet en uiteindelijk is het allemaal zeer fragmentair. Structureel verandert het niets."

Maar Wouter Fransen van Oxfam en Lore Van Welden van Amnesty International vinden 'clicktivism' of 'slacktivism'(van 'slack', lui) een positieve aanvulling op het lobbywerk die de enorme kloof tussen hun werk en de publieke opinie overbrugt. "Wij kijken met bewondering naar wat Avaaz en co. sinds een paar jaar presteren", zegt Fransen.

"Het is uiterst lastig om een grote groep mensen te betrekken bij dit soort thema's. Maar voor bedrijven en overheden kunnen consumenten of kiezers in grote getale wel degelijk een verschil maken", vervolgt hij.

Oxfam kon onlangs bijvoorbeeld Coca-Cola overtuigen om niet langer de roof van grond te tolereren voor suikerproductie in landen als Brazilië. Coca-Cola was al bestookt met rapporten en artikels over de landroof in Brazilië. Maar het was een onlinepetitie die de doorslag gaf. Fransen: "Uiteraard heeft die publieke verontwaardiging weinig betekenis zonder het veldwerk. Die verontwaardiging is echter wel het essentiële element dat we soms zo ontberen om ons punt te maken."

Slagkracht

Volgens Amnesty International is het simpel: hoe meer mensen geraakt zijn door mensenrechtenschendingen, hoe beter. "Wij ijveren bijvoorbeeld al jaren voor wetgeving die meisjes en vrouwen in India beschermt", zegt woordvoerster Lore Van Welden.

"Wanneer er dan plots één geval massale aandacht krijgt is dat alleen maar positief want dan hebben wij meer slagkracht in onderhandelingen. Ook de traditionele media schieten pas dan vaak in actie, wat de recente verhalen van Meriam en Boko Haram nu weer bewijzen."

De vraag of het oppervlakkige 'junk food' is, vindt Van Welden de verkeerde vraag. "Het lobbywerk is cruciaal. Maar zo'n petitie tekenen is al heel wat. Mochten alle Belgen dat telkens doen, zouden wij veel meer diplomatieke druk kunnen zetten. Wij zien ook dat het voor sommigen een opstapje is om zich te verdiepen in bijvoorbeeld de oorlog in Syrië of mensenrechten. Dat kan nooit genoeg gebeuren", zegt Van Welden.

"Het klopt dat de petities zich in sneltempo opvolgen", vervolgt ze. "Maar dat ligt niet aan de oppervlakkigheid van het publiek. Het ligt aan het feit dat er zo enorm veel mensenrechtenschendingen gebeuren, dag in dag uit."

Ondertussen hoopt Daniël Wani, de man van Meriam, dat de impact van de talloze kliks op SaveMeriam blijven komen en de Soedanese leiders alsnog kunnen vermurwen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234