Woensdag 05/10/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

‘Onmisbaar middel’ in de oorlog, en nu kan de hele wereld meekijken: satellietbeelden geven steeds meer details over Russische opmars

Satellietbeeld van de enorme colonne van Russische militaire voertuigen net buiten Ivankiv, ten noordwesten van Kiev.  Beeld AFP
Satellietbeeld van de enorme colonne van Russische militaire voertuigen net buiten Ivankiv, ten noordwesten van Kiev.Beeld AFP

Satellietbeelden spelen een belangrijke rol in de oorlog in Oekraïne. Niet eerder konden gewone burgers van bovenaf zo meekijken bij troepenopbouw en -verplaatsingen. Het Oekraïense leger wil meer van dit soort beelden.

Maarten Albers

Volg alle ontwikkelingen over de oorlog in Oekraïne in onze liveblog

Het was een opvallend verzoek dat de Oekraïense vicepremier Mykhailo Fedorov dinsdag deed aan acht satellietbedrijven. Hij riep hen op hun satelliet- en radarbeelden live te delen met het Oekraïense leger en de gegevens gezamenlijk te analyseren. “We hebben grote behoefte aan de mogelijkheid om de bewegingen van Russische troepen te bestuderen, met name ’s nachts als onze technologieën in feite blind zijn”, aldus Fedorov.

Het verzoek is tekenend voor de rol die satellietbeelden van private bedrijven als het Amerikaanse Maxar spelen in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. Van de Russische troepenopbouw langs de grenzen van Oekraïne aan de vooravond van de invasie tot aan de huidige opmars van een 64 kilometer lange Russische militaire colonne richting Kiev: dankzij de satellietbeelden kunnen we het allemaal volgen.

Het Westen gebruikte die beelden de afgelopen maanden als een bewijs voor de Russische troepenopbouw langs de grenzen van Oekraïne. Toen de Russen beweerden dat ze hun troepen juist terugtrokken, werden de beelden van Maxar, waarop geen terugtrekking te zien was, gebruikt om die bewering te ontzenuwen. De afgelopen dagen bracht datzelfde Maxar de beelden naar buiten van het enorme Russische militaire konvooi dat richting Kiev rijdt.

“Dit is de eerste grote oorlog waarbij commerciële satellietbeelden een aanzienlijke rol kunnen spelen in het verstrekken van openbare informatie over troepenbewegingen, troepenopbouw in buurlanden, vluchtelingenstromen, en meer”, aldus Fedorov in zijn oproep aan de acht bedrijven. “Jullie medewerking en de informatie die jullie kunnen verstrekken kunnen de levens van onze bevolking redden.” De Oekraïense vicepremier verzocht de bedrijven hun beeldmateriaal echter niét met Rusland te delen.

In de jaren negentig gaf de Amerikaanse regering bedrijven als DigitalGlobe, dat in 2017 door Maxar werd ingelijfd, toestemming fotosatellieten de ruimte in de schieten. Voorheen was dit een puur militaire aangelegenheid.

De eerste keer dat het publiek foto’s van DigitalGlobe zag, was vlak voor en tijdens de oorlog in Irak. Om die oorlog te verantwoorden tegenover de internationale gemeenschap publiceerde de regering-Bush satellietbeelden van paleizen van Saddam Hoessein en locaties waar massavernietigingswapens zouden liggen.

In de huidige oorlog tussen Oekraïne en Rusland is het Maxar zelf dat de satellietbeelden vrijgeeft.

Lees ook

Professor Hendrik Vos: ‘Eigenlijk kan Poetin niet winnen’

Podcast ‘Duidelijk’. Jonathan Holslag: ‘Europa moet zich voorbereiden op een reactie van Poetin’

‘Niet actueel genoeg’

De tot nu toe gepubliceerde beelden zijn volgens de Oekraïense techondernemer Max Polyakov niet meer dan een publiciteitscampagne. Ze zijn niet actueel genoeg om van waarde te zijn voor het Oekraïense leger, zegt hij: “We hoeven niet te weten waar de Russische tanks twee dagen geleden waren.”

Polyakov zegt dat er vooral behoefte is aan beelden van SAR-satellieten, een relatief nieuwe technologie – die de Oekraïners niet hebben – waarmee je ook ’s nachts en door bewolking heen foto’s kunt maken.

Geven de recentelijk gepubliceerde satellietbeelden gewone burgers een inkijkje in de keuken van inlichtingendiensten? De beschikking hebben over alleen een paar foto’s is zelden voldoende om conclusies te kunnen trekken, zegt een oud-leidinggevende van de Nederlandse Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) die alleen wil spreken op basis van anonimiteit.

De oud-MIVD’er legt uit dat een zogeheten ‘all-source team’ de beelden meestal bespreekt in samenhang met informatie uit andere bronnen, zoals communicatieverkeer, bronnen op de grond en openbare informatie. “De analisten kunnen dan kijken: als dit het scenario is, wat zou ik dan moeten zien? Of welk scenario past bij wat ik op de beelden zie?”

De schade aan Russische legervoertuigen en huizen in Bucha, een voorstad van Kiev. Beeld AP
De schade aan Russische legervoertuigen en huizen in Bucha, een voorstad van Kiev.Beeld AP

Onmisbaar

Toch zijn satellietfoto’s volgens de oud-MIVD’er een ‘onmisbaar middel’ bij het werk van de inlichtingendiensten. Zeker nu veel satellieten bijna continu beeldmateriaal leveren in zeer hoge resolutie, kunnen allerlei ontwikkelingen op de grond in de gaten worden gehouden.

“Uit de grootte en de vorm van dozen die in vrachtwagens worden geladen, kun je bijvoorbeeld opmaken wat voor wapens erin zitten. Je kan het brandstofverbruik van voertuigen inschatten en wat dat betekent voor de logistieke ondersteuning en zwakke plekken daarin.” Het is dit soort actuele en continue informatie waar partijen in een conflict baat bij kunnen hebben.

Maxar spint garen bij de oorlog in Oekraïne. De beurswaarde van het bedrijf steeg sinds het begin van de Russische invasie (vorige week donderdag) met 37,6 procent naar bijna 2,5 miljard dollar. Vertrouwde klanten zoals de Amerikaanse en Canadese ministeries van Defensie zullen in ieder geval meer gebruik gaan maken van de diensten van het satellietbedrijf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234