Donderdag 08/12/2022

Ongewenste contaminaties

Het is wraakroepend dat onze al of niet actieve welvaartsstaat bezig is de bevolking te vergiftigen en desondanks de noodtoestand niet uitroept. Terwijl de siuatie wel degelijk alarmerend is.

Koen Raes

Koen Raes is ethicus en doceert aan de universiteit van Gent.

Om de twee weken schrijft hij op deze pagina over nationale en internationale kwesties.

Steeds meer Belgische wetenschappers zijn het erover eens: de metingen van moedermelkstalen in ons land zijn alarmerend. Er worden hoeveelheden dioxines in aangetroffen die tientallen malen hoger zijn (43 picogram TEQ per kg lichaamsgewicht per dag) dan de gemiddelde inname door een volwassen Belg, zelfs tijdens de hoogdagen van de dioxinecrisis en in ieder geval heel wat hoger dan de 1 tot 4 picogram TEQ per kg lichaamsgewicht die door de Wereld Gezondheids Organisatie als 'aanvaardbaar' wordt gezien. Hun stelling luidt onomwonden dat het eigenlijk onverantwoord is om baby's nog drie maanden borstvoeding te geven. Hoewel de Belgische Academie voor Kindergeneeskunde in haar advies van 14 juni 1999 nog stelde dat allerlei andere (met name immunologische) voordelen van moedermelk vooralsnog opwegen tegen de (contaminerende) nadelen, stijgt het aantal wetenschappers dat voor de omgekeerde stelling gewonnen is.

Kijk, zoiets kan mij nu mateloos choqueren. Niet de wetenschappelijke discussie terzake, uiteraard, maar wel het gegeven zelf dat hierover een grondig debat wordt gevoerd dat nauwelijks de publieke opinie bereikt. Geen vragen in het parlement, geen parlementaire onderzoekscommissie, geen crisis-management terwijl dit toch een flagrant schandaal is. Onze al of niet actieve welvaartsstaat is bezig de bevolking te vergiftigen en roept hiervoor de noodtoestand niet uit. Het lijkt erop dat men slechts die beslissingen durft te nemen, die zoveel als mogelijk alles bij het oude houden. Een beter sociaal statuut voor onthaalmoeders, meer buitenschoolse opvangvoorzieningen voor kinderen. Zie je wel, hoe kindvriendelijk we zijn. Dat ondertussen die kinderen vergiftigd worden, tja, dat is een veel te groot probleem om het aan te pakken. Nochtans verhindert niets onze minister van Gezondheid, Welzijn en Gelijke Kansen - en dat is toch Mieke Vogels, en dat is toch een groene? - om drastische maatregelen te nemen want het preventieve gezondheidsbeleid behoort tot haar bevoegdheden.

Ik wil niet sentimenteel doen over borstvoeding - hoewel dat toch wel iets vertederends heeft - en erken dat vrouwenborsten ook buiten hun functionaliteit als voedselbronnen bijzonder veel charme - kunnen - uitstralen. Maar geef toe: dat uitgerekend vrouwenborsten thans een broedplaats zijn van giftige stoffen is ronduit een schandaal.

Wat is dit voor een samenleving die beweert 'milieubewust' te zijn geworden, maar ondertussen te laf is om draconische maatregelen te nemen om de bodem-, lucht- en voedselverontreiniging een radicaal halt toe te roepen, ja, die wel in witte marsen marcheert om te protesteren tegen de lankmoedige houding van overheidsinstanties in de strijd tegen seksueel en ander misbruik van kinderen, maar geen vergelijkbare verontwaardiging uitdrukt waar het om kindervergiftiging gaat?

Want ja, eigenlijk is de toestand nog erger. Ook de baarmoeder blijkt steeds meer een doorgeefluik van giftige stoffen, zodat het niet eens denkbeeldig is dat gynaecologen binnenkort aan moeders de raad zullen moeten geven: haalt u die baby toch maar zo snel mogelijk uit uw buik en plaats hem in een couveuse, want die is heel wat minder besmet... Overigens is de aantasting van de baarmoeder door PCB's, de belangrijkste oorzaak van sub- of infertiliteit bij de vrouw. En jawel, het aantal gevallen van dergelijke 'endometriose' is in België bij de hoogste in de wereld. 'Belgenland, gezinsland', wat een giller.

Ik zie het al voor me: moeders die hun melk wel nog aftappen omdat hen dit enigszins beschermt tegen borstkanker, maar die het spul meteen ook wegkieperen wegens vervuild.

Na de Tweede Wereldoorlog werden in ons land grote campagnes opgezet om moeders van de gezondheid van borstvoeding te overtuigen - het stond zelfs in heel wat trouwboekjes vermeld - en dertig jaar later werd Nestlé nog keihard bekritiseerd omdat het in ontwikkelingslanden reclame maakte voor haar producten, wat tot gevolg had dat heel wat baby's vervuild water naar binnen kregen. Borstvoeding vormde hét symbool van menselijke gezondheid en veel vrouwen hadden er zelfs (de pijn van) borstkloven voor over om hun kind die gezondheid te gunnen. Nu blijft het zeker waar dat in ontwikkelingslanden borstvoeding duizendmaal voordeliger is dan flessenvoeding, maar in de westerse wereld is dit dus niet meer waar: these breasts are in danger. Er zitten meer dioxines in moedermelk dan in koeienmelk.

Ondertussen dienen reeds 6 à 7 procent van alle bevruchtingen artificieel te worden ingeleid, ook al omwille van allerlei vormen van milieuverontreiniging. Niet alleen door PCB's aangetaste baarmoeders, maar ook door lucht- en voedselverontreiniging lamlendig geworden sperma is hiervan de oorzaak. Gelukkig willen steeds minder mensen zich (veelvuldig) voortplanten want steeds meer mensen kunnen het eenvoudig niet meer. Voortplanting, zwangerschap en babyverzorging worden aldus in toenemende mate gemedicaliseerd. Zij worden een kwestie van vruchtbaarheidslaboratoria, intracytoplasmic sperm injection, echografieën, vruchtwaterpuncties, keizersneden, couveuses en speciale voedselpreparaten en -apparaten. Zij zijn het domein waarin urologen, gynaecologen, kinderchirurgen, neonatologen en pediaters de scepter zwaaien. Wanneer die trend zich voortzet, zal de (westerse) mens zich nog alleen maar met de hulp van de wetenschap in stand kunnen houden. Zonder laboratoria, geen nageslacht. Natuurlijke bevruchtingen, natuurlijke zwangerschappen, natuurlijke geboorten, ze zullen niet alleen zeldzamer worden, ze zullen misschien ook steeds meer worden afgeraden omwille van de al te grote risico's. Het zou een blijk van onverantwoordelijkheid kunnen worden om 'de natuur' haar werk te laten doen en wel omdat die 'natuur' niet meer bestaat maar door de mens volledig werd vergiftigd. En misschien is men reeds op zoek naar de genen die mensen immuun zouden kunnen maken voor dioxines en andere kankerveroorzakende stoffen, naar artificiële mensen die de troep die hun voorgangers hebben achtergelaten kunnen doorstaan. Dat is, wanneer ik John Harris' Clones, genes and immortality moet geloven - en ik heb geen reden om dat niet te doen want Harris is een gezaghebbend bio-ethicus - niet eens meer sciencefiction: er wordt wel degelijk in allerhande laboratoria in de wereld naar gezocht, naar de immune supermens die bestand is tegen alles waaraan het milieu - inclusief andere mensen - hem blootstelt.

Men grijpt hierbij, met andere woorden, steeds meer in op de mens in plaats van de oorzaken aan te pakken die leiden tot de tanende kwaliteit van het sperma en de vervuiling van baarmoeder en borsten. Dit is de omgekeerde logica. Het lijkt zo'n beetje op het verhaal dat de econoom Mishan in De welvaart wordt duur betaald te berde bracht. Stel u een land voor, zo schrijft hij, waar het recht om vuurwapens te dragen nooit door wetten en regels beperkt is. Dankzij kolossale reclamecampagnes van de fabrikanten van vuurwapens wil iedereen zich met de allernieuwste modellen in het openbaar vertonen. Maar omdat die schietgeweren ook geregeld worden getrókken, floreert ook de handel in kogelvrije vesten, beenbeschermers en helmen, terwijl eveneens de begrafenisondernemers gouden zaken doen. De ramen van huizen - behalve die van de minst bedeelden - zijn voorzien van kogelvrij glas en het is een zaak van normale voorzorg om kamers en kantoren in 'gevaarlijke wijken' kogelvrij te maken. Hetzelfde geldt, uiteraard, voor auto's. Iedereen is zo slim om zijn kinderen zo goed als mogelijk te onderwijzen in het snel trekken van een pistool. Ondanks de exorbitante premies floreert de sector van de levensverzekeringen, terwijl de medische sector een toenemende bijdrage levert tot de groei van het Bruto Nationaal Product, niet alleen door alledaagse ingrepen als het verwijderen van kogels uit allerlei lichaamsdelen en het amputeren van totaal losgeschoten lidmaten, maar ook omwille van de behandeling van allerlei huid- en zenuwaandoeningen die het gevolg zijn van het voortdurend moeten lopen in een harnas. Natuurlijk zijn ook de overheidsuitgaven navenant: er moet een onevenredig grote politiemacht op de been worden gehouden die ervoor moet zorgen dat het aantal slachtoffers van die eeuwige schietpartijen zo laag mogelijk blijft en dat schutters worden gestraft. Dat is precies de logica die thans wordt gevolgd: vervang 'vuurwapens' door 'milieupolluanten' en je krijgt een vergelijkbare politiek, waarbij het probleem niet aan de wortels wordt aangepakt - verbied het dragen van vuurwapens, verbied milieuverontreiniging - maar men alleen maar bezig is om te kurieren am Symptom en om ons te beschermen tegen de gevolgen van 'het onheil', in plaats van het te voorkomen.

Het gepredikte milieubewustzijn is dus maar schijn. De bevolking mag dan al aan gezondheid een zeer hoge waarde toedichten - wat wensen we elkaar uiteindelijk in de eerste plaats op nieuwjaar toe? - maar leeft daar eigenlijk niet naar. Ze propt zich wel vol met allerlei voedingswaren en medicijnen om de gezondheid te bevorderen, maar volgt tegelijk een levensstijl die dit allemaal weer ongedaan maakt. Maar vooral: ze springt onvoorstelbaar achteloos om met het milieu, dat er wel groen moet uitzien, maar in werkelijkheid verder verkankert en die kankers ook overbrengt op de mens. Onze welvaart keert zich, letterlijk, steeds meer tegen ons. Natuurlijk is de industrie - landbouw incluis - de hoofdoorzaak van de milieuverloedering, maar wij zijn het wel die er als consumenten de producten van kopen. Gelukkig worden er thans publicaties verspreid zoals Eerlijk en groen boodschappen doen. Een gids voor verantwoord consumeren van de Alternatieve Konsumenten Bond en het Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruiksorganisaties, om ons daarvan wat meer bewust te maken. En afvalverbrandingsovens zijn inderdaad mede oorzaak van stijgende concentraties polluanten in de lucht, maar wij zijn het wel die dat afval produceren. Men bejegent de openbare weg als een grote vuilnisbelt of asbak (het ophalen van al dat zwerfvuil kost de overheid reeds bijna 300 miljoen per jaar) en velen doen moeilijk wanneer hen wordt gevraagd hun afval selectief te sorteren. De beschaafde westerling is in werkelijkheid een vuilerik, die zelfs te lui is zijn vuil op te kuisen.

Maar het allerschandaligst is toch wel de manier waarop wij met ons drinkbaar water omspringen. Onze planeet mag dan al een blauwe planeet heten, drinkbaar water is er een uiterst schaars en kostbaar goed. En terwijl men in Afrika iedere dag soms kilometers aflegt om een klein beetje van dit levensnoodzakelijke goedje te vergaren, trekken wij dat drinkbare water vrolijk door in onze toiletten, vullen we er (zwem)baden mee, doen we er de (af)was mee en verspillen het dat het een lust is. Ondertussen maken we dat goedje ook nog eens steeds zeldzamer, want onze grond is dusdanig vervuild door het mestafval en onze lucht door de zure regen, dat de meeste water- en regenputten eenvoudig geen drinkbaar water meer bevatten.

De manier waarop we met ons drinkwater omspringen kan als metafoor gelden voor onze globale houding tegenover het milieu. Ook hier zullen we wel weer peperdure waterzuiveringsinstallaties bouwen, en tegelijkertijd gewoon verder pollueren. We willen immers ook hier weer, zoals in het voorbeeld van Mishan, een economische logica volgen. Hoe duurder ons water wordt, hoe welvarender we worden en hoe hoger ons BNP. Hoe minder er preventief wordt ingegrepen en hoe meer men curatief optreedt, hoe meer kansen er zijn om de watervoorziening en -bedeling te industrialiseren, ja, 'werkgelegenheid' te creëren.

Water en vrouwenborsten, ze waren ooit symbolen van zuiverheid, net zoals bronnen en baarmoeders symbolen waren van vruchtbaarheid. De (esthetisch mooie, maar toch ook ambigue) reclames voor Spa-water herinneren daar nog aan. Maar eigenlijk zijn dit symbolen uit een ander tijdperk, symbolen van een andere levenswijze.

'Het is hem met de moedermelk meegegeven', krijgt ondertussen en heel binnenkort een wel heel andere betekenis en ja, de moederschoot straalt dra niet meer die warmte, veiligheid en zorgzaamheid uit die ze steeds heeft gehad. Moeder, dáárom wenen wij...

'Wat is dit voor een samenleving die in witte marsen protesteert tegen de lankmoedigheid in de strijd tegen seksueel misbruik van kinderen, maar geen zelfde verontwaardiging uitdrukt in geval van kindervergiftiging?''We behandelen de openbare weg als een vuilnisbak en doen moeilijk als we ons afval moeten sorteren. De beschaafde westerling is in werkelijkheid een viezerik, die nog te lui is om zijn eigen vuil op te ruimen''Water en vrouwenborsten, het waren ooit symbolen van zuiverheid, net zoals bronnen en baarmoeders symbolen waren van vruchtbaarheid. Maar nu zijn het symbolen van een ander tijdperk, een andere levenswijze'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234