Donderdag 02/12/2021

Ongerustheid over 'apenaids' in Parijs

Drie apen van het nationaal museum voor natuurgeschiedenis in Parijs zijn dragers van het SI-virus, in de volksmond 'apenaids' genoemd. De dieren, van het mangabey-ras, zijn het voorwerp van een studie die in Journal of Virology werd gepubliceerd door twee dierenartsen van het museum, onderzoekers van het Pasteur-instituut en professor Luc Montagnier. Het nieuws zorgt voor ongerustheid in wetenschappelijke milieus en bij de verzorgers die jarenlang met de dieren in contact stonden.

PARIJS.

LIBERATION

De omstandigheden waarin het onderzoek op de dieren werd gevoerd, stelt ernstige gezondheidsproblemen omdat eerder al gevallen zijn vastgesteld waarbij het virus van de aap op de mens werd overgebracht. Volgens de twee dierenartsen van het museum, Jean-Luc Berthier en Marie-Claude Bomsel-Demontoy, werd al in maart 1996 vastgesteld dat de apen besmet waren met SIV.

Na de dood van een oude mannetjesaap, die in het artikel als 'M66' wordt omschreven en bij de bewakers als 'Firmin' bekend stond, werd aan het Pasteur-instituut gevraagd om een serologische test te doen op het dier. Het bleek seropositief te zijn. Firmin arriveerde in 1966 op driejarige leeftijd in de Jardin des Plantes nadat hij door een particulier was afgestaan. Sindsdien heeft hij de dierentuin nooit verlaten. Hij werd waarschijnlijk gevangengenomen in zijn natuurlijke biotoop in West-Afrika, waar hij toen al drager moet zijn geweest van het virus.

Dit type van aap, de 'gerookte' mangabey ('sooty' of 'cercocebus atys atys') heeft de bijzonderheid dat het wel drager kan zijn van de ziekte maar ze niet ontwikkelt. De tweede besmette aap, 'F74', een wijfje van 27 jaar oud, deelde de kooi van Firmin. Zij arriveerde in 1974 in het museum uit een Nederlandse dierentuin. 'F74' werd in maart 1996 uit haar lijden verlost. Het derde dier, 'F85', is ook een wijfje. Zij bevindt zich in Parijs sinds 1985, toen ze vijf jaar oud was, en is afkomstig uit een Londense dierentuin. 'F85' werd in gevangenschap geboren. De laatst gekomene vocht met het vrouwtje van Firmin en werd daarom naar een andere dierentuin in Frankrijk overgebracht. De dierenartsen wilden de plaats van de dierentuin gisteren niet onthullen.

'F85' heeft de Jardin des Plantes in oktober 1986 verlaten in het gezelschap van 'M78', een zoon van Firmin, en van 'F74'. 'F85' en 'M78' hebben tien jaar samengewoond; toen de test op het wijfje werd uitgevoerd, was hij positief. Waarschijnlijk is zij besmet geraakt door de beten van haar kooigenoten in de Jardin des Plantes - beten zijn de meest voorkomende manier van besmetting onder apen. 'M78' daarentegen bleek na onderzoek seronegatief te zijn. Op beide dieren werd in juni 1996 euthanasie gepleegd.

De ontdekking van SIV (type sooty mangabey) bij de drie apen is belangrijk in de zin dat deze apensoort zeldzaam is in Frankrijk, en dat het virus waarvan zij drager waren belangrijk genoeg werd bevonden om er een artikel aan te wijden in een gezaghebbend vaktijdschrift dat mede ondertekend werd door professor Montagnier, de ontdekker van het aids-virus bij de mens. Nochtans lekte er na de ontdekking in maart 1996 niets uit. Wat heeft er zich afgespeeld binnen de muren van de instelling?

De twee dierenartsen, de directie en de verzorger van de apenafdeling verzekeren dat onmiddellijk alle maatregelen zijn genomen om het personeel te beschermen tegen besmetting. Er zijn aids-tests uitgevoerd op de volledige apenbevolking van de Jardin des Plantes, een vijftigtal dieren, en geen enkele van hen was seropositief.

En toch. Op 31 mei 1996, tweeëneenhalve maand na de ontdekking van het virus, bleek de dokter van het personeel van het museum, dokter Kapitoff, die de instelling sindsdien verlaten heeft, niet op de hoogte te zijn van de situatie. Wanneer is het personeel verwittigd van de potentieel gevaarlijke situatie? Zijn er tests uitgevoerd op de personeelsleden die jarenlang in contact zijn geweest met Firmin? In de wetenschap dat het HI-2-virus (aids) en het SI-virus zeer dicht bij elkaar liggen en dat de ziekte zich zeer traag manifesteert bij de mens, lijkt de bezorgdheid van de verzorger die op 27 september gebeten werd door een van de (weliswaar serogenatieve) mangabeys gegrond. In laboratoria waar het personeel voortdurend in contact staat met besmette apen, zijn de voorzorgen draconisch: handschoenen, brillen, maskers. In het museum van de Jardin des Plantes was van dit alles geen sprake.

Brigitte Vital-Durrand

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234