Zaterdag 22/02/2020

Kinderrechten

Ongehoord: kinderen in de familierechtbank

‘Rechters zouden minstens moeten proberen om naar het kind te luisteren’, zegt kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens.Beeld BELGAIMAGE

In de familierechtbank blijft de stem van minderjarigen nog te vaak afwezig als het gaat over verblijfs- of contactregelingen, concludeert het Kinderrechtencommissariaat in haar nieuwe jaarrapport. ‘Bij 7- of 8-jarigen ben ik voorzichtig, het is moeilijk om uit te maken of wat zo’n kind zegt ingefluisterd is door een van de ouders.’

“Te weinig tijd of te jong, dat zijn geen geldig argumenten om een kind niet te horen. Als vragen van een kind worden afgedaan als een beïnvloedingspoging door een van de ouders, kan dat bovendien heel pijnlijk aanvoelen”, zegt Caroline Vrijens, die eerder dit jaar werd aangesteld als de nieuwe Vlaamse Kinderrechtencommissaris. Bij de voorstelling van het eerste jaarrapport onder haar leiding kaart Vrijens het hoorrecht van minderjarigen aan: “Rechters zouden minstens moeten proberen om naar het kind te luisteren.”

Op dit moment is er geen controle op de toepassing van de wet, zegt Vrijens. Die stelt dat kinderen boven de 12 jaar een formele uitnodiging – in leesbare taal – krijgen van de familierechter om gehoord te worden. Onder die leeftijd van 12 jaar moet een minderjarige zelf een schriftelijk verzoek indienen, of kunnen de ouders of het openbaar ministerie die inbreng vragen. Dat kan in principe niet geweigerd worden, maar daar wordt in de praktijk niet altijd gehoor aan gegeven.

“We hebben onder meer een vraag gekregen van een jongen van 10, die gehoord wilde worden over zijn verblijfsregeling. De procedure was nog bezig, die jongen schreef een brief, maar daar is helaas nooit een antwoord op gekomen”, vertelt Vrijens. In een andere zaak werden twee kinderen (11 en 8 jaar) tot een tweemaandelijks bezoek bij de grootouders verplicht met onmiddellijke dwangsommen, nadat de rechter in beroep weigerde om de kinderen te horen.

“Ook bij kinderen boven de 12 jaar komt het soms voor dat een kind in eerste aanleg is gehoord, waarna de rechter beslist dat het in beroep niet nog eens nodig is”, zegt professor familierecht Ingrid Boone (KU Leuven). “Terwijl dat voor het kind wel erg belangrijk kan zijn.”

Caroline Vrijens werd in mei dit jaar aangesteld als nieuwe kinderrechtencommissaris.Beeld BELGA

Delicate zaak

Van de 1.218 meldingen die in het werkjaar 2018-2019 binnenkwamen bij de klachtenlijn van het Kinderrechtencommissariaat, gingen er 291 over het thema ‘gezin’. Bij drie kwart van die meldingen zou hoorrecht als een issue naar voor komen. ‘We horen van ouders en jongeren dat eigen waarden en normen soms doorspelen of dat rechters paternalistisch doen tegen kinderen’, staat in het jaarrapport te lezen.

“Bij mijn weten worden kinderen vanaf 12 jaar altijd gehoord, tenzij er door de ouders vrijwillig een akkoord is gesloten”, zegt Katrien Demeestere, familierechter in Brugge. Onder de twaalf jaar is het echter een delicate zaak, stelt ze. “Voor kinderen van 10 of 11 ga ik dat hoorrecht altijd respecteren, maar bij 7- of 8-jarigen ben ik voorzichtiger. Hoewel ik heel erg mijn best doe om open vragen te stellen, is het moeilijk om uit te maken of wat zo’n kind zegt ingefluisterd is door een van de ouders. We moeten vermijden dat kinderen hun speelbal worden.”

Niet blindelings

Volgens professor Boone is die vrees bij de allerjongste leeftijden, onder de negen jaar, zeker legitiem. “Wanneer ouders voor de familierechtbank komen, is de situatie vaak al dermate geëscaleerd dat er een kans op manipulatie bestaat. Of het kind laat zich nog te veel leiden door overwegingen zoals ‘bij papa is het regime soepeler’.” Toch zou dat een rechter niet mogen tegenhouden om een kind te horen, vinden zowel Vrijens als Boone. “Het is namelijk niet zo dat de rechter de mening van het kind blindelings moet volgen”, zegt Boone.

“In Antwerpen is er vanuit de hulpverlening al een initiatief geweest waarbij het kind eerst een gesprek voert met een maatschappelijk werker, vooraleer het voor de rechter verschijnt”, merkt professor familierecht Frederik Swennen (UAntwerpen) op. “Op die manier kan, in het geval van manipulatie, de stem van het kind wat geneutraliseerd worden.”

Zelf juridische stappen kunnen zetten

“Heel veel rechters geven gewicht aan de stem van jongeren, maar we moeten bekijken hoe we dat voor kinderen jonger dan 12 nog concreter vorm kunnen geven”, pleit Vrijens. In eerste instantie wil het Kinderrechtencommissariaat vooral rechters sensibiliseren, maar in het komende werkjaar is het de bedoeling om ook in gesprek te gaan met alle betrokkenen over een andere kwestie: minderjarigen hebben op dit moment geen eigen rechtsingang.

“Procedures worden afgesloten maar naarmate kinderen opgroeien, veranderen relaties nu eenmaal”, zegt Vrijens. “Omdat minderjarigen procesonbekwaam zijn, staan ze echter voor blok wanneer ze een uitspraak willen laten herbekijken.” Zo vroeg een jongen van 15 naar de mogelijkheden om zelf juridische stappen te zetten omdat de ouders niets meer willen doen. “De technische invulling moeten we nog onderzoeken, maar het moet toch mogelijk zijn voor zo’n jongere om een pro-Deoadvocaat onder de arm te nemen en een verzoekschrift voor te leggen.”

Volgens Swennen is het probleem van zo’n rechtsingang niet de wenselijkheid, maar wel de betaalbaarheid. Hij ziet meer heil in het herdenken van de procedure bij familiezaken. “Nu is dat een tegensprekelijke procedure, A tegen B. In landen zoals Nederland is men die zaken meer als een groepsoverleg gaan invullen, waardoor het veel makkelijker is om anderen te betrekken zonder dat ze zich partij moeten stellen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234