Dinsdag 22/09/2020

Onduidelijkheid over gevangenen die tegen westerlingen werden geruild

Raf Schyvens: 'Gedetineerden hadden Riyad wel eens in verlegenheid kunnen brengen'

'Vrijgekomen Saoedi's waren van prominente families, net zoals Bin Laden'

De westerlingen die vrijkwamen dankzij het geheime akkoord tussen Amerikanen, Britten en Saoedi's zijn bekend. Over de vijf Saoedische Al-Qaeda-verdachten die werden vrijgelaten op Guantánamo, is zo goed als niets geweten. 'Hoogstwaarschijnlijk figuren uit invloedrijke Saoedische families', zeggen Raf Schyvens en de Canadees Bill Sampson, die beiden vrijkwamen door de deal.

Brussel

Eigen berichtgeving

Ayfer Erkul

Raf Schyvens werd in december 2000 samen met zeven anderen opgepakt en beschuldigd van het plegen van terroristische bomaanslagen in de Saoedische hoofdstad Riyad. Hoewel de bomaanslagen duidelijk het signatuur vertoonden van moslimextremisme, beschouwden de Saoedi's de zaak als een afrekening in het milieu van de alcoholsmokkel bij expats. Raf Schyvens, de Canadees Bill Sampson, de Britten Sandy Mitchell, James Cottle, Les Walker, James Lee, Glenn Ballard en Peter Brandon werden allen schuldig bevonden zonder dat er sprake was van een eerlijk proces. Ze werden bovendien bekentenissen afgedwongen onder mentale en fysieke marteling. Raf Schyvens werd tot acht jaar cel veroordeeld. "Zonder dat er zelfs een akte van inbeschuldigingstelling was, laat staan bewijzen van mijn betrokkenheid bij de aanslagen."

Twee jaar en acht maanden later kwam hij plots vrij. Niet dat hij ineens onschuldig was in de ogen van de Saoedi's. "We hebben gratie gekregen van de Saoedische koning. Pas later bleek dat onze vrijlating volledig te maken had met politieke en economische belangen", zegt Schyvens, een beetje bitter. "Niet met onze schuld of onschuld."

Pas nu blijkt op welke manier er te werk is gegaan in Amerikaanse, Britse, Saoedische en Belgische diplomatieke kringen om de Britten, de Canadees en de Belg vrij te krijgen. Het akkoord voor een internationale gevangenenruil begon na 11 september 2001 te rijpen bij de Saoedi's. Zij zagen plots in hoe handig het kon zijn om acht westerlingen, van wie zes Britten, als gevangene te hebben. Na de aanslagen in New York en Washington bleek immers dat de meerderheid van de daders een Saoedisch paspoort had. Bovendien steeg het aantal Saoedische verdachten in het Amerikaanse gevangenenkamp op Guantánamo Bay zienderogen.

Afgelopen weekend schreef The New York Times dat telkens als de Britten bij de Saoedi's polsten voor een vrijlating van hun gevangenen, Riyad onmiddellijk de eigen landgenoten op Guantánamo Bay ter sprake bracht. In juli 2002 reisden Saoedische diplomaten dan af naar Guantánamo, waar ze contact zouden hebben gehad met een aantal Saoedische gevangenen. Daarna startten de onderhandelingen voor de geheime overeenkomst. President Bush wilde Saoedische steun in de oorlog tegen Irak, premier Blair wilde de Britten vrij om de kritiek in zijn land het hoofd te bieden en de Saoedi's wilden gevangenen uit Guantánamo.

Maar niet zomaar om het even welke Saoedische gevangene. Er werden in Guantánamo zorgvuldig vijf mannen uitgezocht en in mei 2003 naar Saoedi-Arabië overgevlogen. Wie ze waren en of ze na hun terugkeer effectief berecht zijn door een Saoedische rechtbank, is nog altijd niet duidelijk. De Saoedi's zwijgen in alle talen. Volgens Amerikaanse bronnen die The New York Times raadpleegde, hadden twee van hen zeker een opleiding achter de rug in een kamp van Al-Qaeda.

Bill Sampson, de Canadees die samen met Schyvens vrijkwam, denkt dat de Saoedi's in juli 2002 niet zomaar uit de losse pols een selectie hebben gemaakt van vijf gevangenen. "Ik weet bijna zeker dat het gaat om leden uit prominente Saoedische families, net zoals Bin Laden. Die personen hadden de Saoedi's wel eens in verlegenheid kunnen brengen." Ook Raf Schyvens meent dat het gaat om invloedrijke personen uit Saoedi-Arabië.

De westerlingen kwamen enkele maanden na de Saoedi's vrij, in augustus 2003. Onder hen Raf Schyvens. Niet dankzij de deal, zegt Buitenlandse Zaken. "Het zou onlogisch geweest zijn om hem achter te laten", zegt woordvoerder Huyghelen. "Schyvens was degenen die het beste heeft samengewerkt met de Saoedi's. Zijn vrijlating is niet het gevolg van een of andere bijeenkomst."

Dat België op de hoogte was van het akkoord werd maandag ontkend, maar gisteren dan toch bevestigd door Buitenlandse Zaken. "Onze ambassadeur was ingelicht", zegt Huyghelen. Raf Schyvens werd vlak na zijn vrijlating in augustus 2003 ook op de hoogte gebracht dat hij en zijn medegevangenen in Saoedi-Arabië waren geruild tegen Al-Qaeda-verdachten uit Guantánamo. "Maar eerlijk gezegd had ik toen zoiets van, so what, ik ben vrij. De rest vond ik toen niet belangrijk."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234