Woensdag 25/05/2022

AchtergrondGezondheid

Onderzoek Test Aankoop: ruim 260 chemische stoffen in haar van kinderen. Hoe erg is dat?

Jordi Van Paemel met zijn zoons Cas en Sem. Beeld Eric de Mildt
Jordi Van Paemel met zijn zoons Cas en Sem.Beeld Eric de Mildt

In de haren van 101 kinderen vonden wetenschappers samen ruim 260 verschillende chemische stoffen, vooral pesticiden. Of dat schadelijk is voor de gezondheid is onduidelijk. ‘Dit is bangmakerij.’

Dieter De Cleene

Broertjes Cas en Sem – een tweeling van negen – deden mee aan het onderzoek van consumentenorganisatie Test Aankoop. In de haren van Cas troffen de onderzoekers zes verschillende stoffen aan, bij Sem elf. Het gaat voornamelijk om pesticiden en enkele diergeneesmiddelen. “De resultaten hebben ons wel verrast”, zegt vader Jordi Van Paemel. “We hadden niet verwacht dat ze zo veel stoffen zouden vinden, en evenmin dat de stoffen zo verschillend zouden zijn, want de jongens leven op dezelfde plek en eten hetzelfde.”

De consumentenorganisatie zocht naar 1.800 chemische stoffen in het haar van 101 kinderen van drie tot vijftien jaar. Door drie centimeter haar te analyseren krijg je een idee van de blootstelling gedurende de voorbije drie maanden – haar groeit ongeveer een centimeter per maand. In totaal troffen de onderzoekers 261 verschillende stoffen aan. Het aantal stoffen per kind varieerde van een tot twaalf.

Weekmakers

Pesticiden zijn met ruim 60 procent de best vertegenwoordigde categorie, gevolgd door geneesmiddelen en stoffen zoals vlamvertragers en weekmakers die onder meer in meubels, vloerbekleding en plastics zitten.

Onder de aangetroffen stoffen bevinden zich ruim 20 pesticiden die in Europa al jaren verboden zijn. “Een aantal van deze stoffen breken traag af in milieu”, zegt Maarten Trybou, die bij FOD Volksgezondheid de dienst Gewasbeschermingsmiddelen leidt. “Andere mogen nog buiten de EU worden gebruikt en zijn als residu op geïmporteerde groenten en fruit enkel toegelaten onder bepaalde drempels. We weten op basis van dit onderzoek niet of die zijn overschreden.”

Test Aankoop vraagt een verbod op de export van in de EU verboden pesticiden, en meer onderzoek naar het zogenoemde cocktaileffect, dat verschillende stoffen samen kunnen hebben. Een terechte verzuchting, bevestigen toxicologen, want stoffen worden nu een per een goedgekeurd. “Op Europees niveau wordt hieraan gewerkt”, zegt Trybou. “Voor de tot dusver onderzochte pesticiden, die op dezelfde organen inwerken, bleek er geen probleem.”

Greet Schoeters. Beeld Vanderveken
Greet Schoeters.Beeld Vanderveken

“Dit onderzoek bevestigt wat we al weten uit het Vlaamse biomonitoringsprogramma”, zegt toxicoloog Greet Schoeters (UAntwerpen). “Namelijk dat er veel stoffen in ons lichaam zitten, met vaak slecht gekende effecten. Op basis hiervan uitspraken doen over gezondheidsrisico’s is echter niet mogelijk.” Dat heeft te maken met de gebruikte techniek. Die laat wel toe om vast te stellen of stoffen aanwezig zijn maar niet in welke dosis.

“Onderzoek op haar geeft een idee van chronische blootstelling”, zegt toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven). “Maar voor veel stoffen is niet bekend hoe je wat je in het haar vindt, moet vertalen naar wat dit in het lichaam doet. Het is bij deze techniek ook niet uitgesloten dat stoffen van buitenaf op het haar terechtkomen en zo door contaminatie de meting verstoren. Daarom moeten we voorzichtig zijn bij de interpretatie.”

We weten dus niet welke concentraties de kinderen in het lichaam hebben, noch of er gezondheidsdrempels worden overschreden. In het Vlaamse biomonitoringsprogramma, dat voor een aantal stoffen wél concentraties bepaalt, blijkt dat zelden het geval – al zijn er niet voor alle stoffen normen bekend. Milieutoxicoloog Jacob de Boer (Vrije Universiteit Amsterdam) heeft daarom ernstige bedenkingen bij dit onderzoek.

“De dosis maakt het vergif”, zegt de Boer. “We kunnen met moderne technieken tot een miljardste van een miljardste van een gram opsporen. Natuurlijk vind je dan allerlei stoffen. Maar het lichaam kan best tegen een stootje zolang er geen normen worden overschreden, zoals bijvoorbeeld in het PFOS-verhaal wel het geval is. Het louter oplijsten van stoffen vind ik bangmakerij die chemofobie aanwakkert. Zeker bij kinderen zou ik hier terughoudend mee zijn, om henzelf niet nodeloos ongerust te maken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234