Zaterdag 18/01/2020

Aleksandr Litvinenko

Onderzoek naar dood vergiftigde spion: "Poetin is niet meer dan ordinaire crimineel"

Aleksandr Litvinenko enkele dagen voor zijn dood. Beeld AFP

Zeer tegen de zin van Rusland in is in Groot-Brittannië een onderzoek begonnen naar de dood van Aleksandr Litvinenko, een criticus van de Russische president Poetin die in 2006 in Londen met een radioactief isotoop werd vermoord. De opdracht van president Poetin, meent de advocaat van Litvinenko's weduwe, die de president "een ordinaire misdadiger verkleed als staatshoofd" noemde.

Litvinenko, die ook voor de Russische geheime dienst FSB werkte, maar in 2000 naar Londen uitweek, stierf in november 2006 een langzame en pijnlijke dood, nadat hij was vergiftigd met polonium-210, een uiterst radioactieve stof. Volgens de Britse justitie was de moord het werk van Loegovoj, die drie weken daarvoor samen met zijn compagnon Dmitri Kovtoen een ontmoeting met Litvinenko had in het Millennium Hotel in Londen. Daar zouden zij polonium in Litvinenko's thee hebben gedaan.

Volgens advocaat Robert Tam die namens de overheid het bewijsmateriaal presenteert, hadden zij twee weken eerder ook al een poging gedaan de dissident te vergiftigen. Hoewel Litvinenko zich na die ontmoeting wel ziek voelde, had de poging niet het gewenste effect, zodat de twee een nieuwe ontmoeting arrangeerden.

Tam kondigde verder aan dat hij een anonieme getuige aan het woord zou laten die in Hamburg contact had gehad met Kovtoen. Deze vroeg hem of hij in Londen een kok kende die Litvinenko een "uiterst kostbaar gif" zou kunnen toedienen. Kovtoen noemde Litvinenko een "verrader met bloed aan zijn handen".

Waarom polonium-210 als gif?

Polonium-210 is bepaald niet een gebruikelijk middel voor gifmoorden. Maar het is wel 250duizend maal giftiger dan cyanide. Voordeel is ook dat het geen kleur en geur heeft, zodat het slachtoffer niets merkt als hij het in een drankje of voedsel krijgt toegediend. Het is ook makkelijk langs de douane te smokkelen, doordat het alleen alfastraling uitzendt. Die alfadeeltjes dringen zelfs niet door een vel papier heen. Bovendien lijken de symptomen die het slachtoffer vertoont veel op de symptomen bij vergiftiging met andere stoffen, zoals rattengif. Daardoor is het niet makkelijk te ontdekken zolang niemand op het idee komt om het slachtoffer op straling te testen.

Straling

Vlak voor zijn dood beschuldigde Litvinenko de Russische president Poetin ervan dat hij persoonlijk de opdracht had gegeven om hem uit de weg te ruimen. Volgens hem was het ondenkbaar dat de FSB zonder toestemming van de president een moordaanslag zou plegen op iemand in een ander land, zeker niet in Groot-Brittannië.

Pas na de dood van Litvinenko bleek dat hij met polonium was vergiftigd. Kennelijk hadden de plegers van de aanslag toch een steekje laten vallen, want aan de hand van straling die op verschillende plaatsen werd gevonden kon de politie het spoor terug volgen. Dat bleek samen te vallen met de bewegingen van Loegovoj, die tijdens zijn bezoek ook een stripclub met de naam Abracadabra aandeed. Ook bezocht hij een voetbalwedstrijd tussen Arsenal en CSKA Moskou in het Emirates-stadion. Ook op allerlei andere plaatsen waar Loegovoj verbleef, werden sporen van straling gevonden. Het radioactieve spoor leidde naar een appartement in Hamburg waar Kovtoen verbleef en voerde uiteindelijk terug naar Moskou.

Hoofdverdachte Andrej Loegovoj. Beeld AP

Diplomatieke ruzie

De moord op Litvinenko, die de laatste jaren van zijn leven voor de Britse MI6 werkte, leidde tot een hooglopende diplomatieke ruzie tussen Groot-Brittannië en Rusland. Moskou weigerde Loegovoj, die als parlementslid inmiddels immuniteit genoot, uit te wijzen. Beide verdachten ontkenden iedere betrokkenheid.

Uit vrees de relatie met Rusland nog verder te verpesten verzette de regering-Cameron zich aanvankelijk tegen een nieuw onderzoek naar de zaak. Vorig jaar, toen de verhouding door de Russische inval in Oekraïne tot een nieuw dieptepunt was gedaald, zwichtte de regering alsnog voor het verzoek van Litvinenko's weduwe Marina de moord tot op de bodem uit te zoeken.

Haar advocaat Ben Emmerson zei te hopen dat de hoorzittingen, waarvoor tien weken zijn uitgetrokken, Poetin zullen ontmaskeren als niets meer dan een "ordinaire misdadiger verkleed als staatshoofd". Volgens hem zal uit het bewijsmateriaal blijken dat er nauwe banden zijn tussen het Kremlin en misdaadsyndicaten in de hele wereld. "Poetins Rusland is een maffiastaat", zei Emmerson.

Waarom was het Kremlin gebeten op Litvinenko?

Andrej Litvinenko diende bij de KGB, later omgedoopt tot de FSB. Eind jaren negentig kwam hij in botsing met zijn werkgever toen hij een complot onthulde om de oligarch Boris Berezovski, net uitgeweken naar Londen, te vermoorden. Druppel die de emmer deed overlopen was een boek waarin hij beweerde dat de FSB achter een aantal bomaanslagen in 1999 op flatgebouwen zat. Die vormden voor Poetin het argument om Tsjetsjenië binnen te vallen. Vlak voor zijn dood deed Litvinenko onderzoek de moord op de journaliste Anna Politkovskaja, een fel criticus van Poetin.

Weduwe Marina Litvinenko en zoon Anatoly Litvinenko. Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234