Donderdag 17/06/2021

Ondertussen bij de R

Ik had er maandenlang naar uitgekeken. De koude winter wou maar eerst niet om, druk en hectisch werden laatst de weken, maar eindelijk, daar was ze dan: de kast.

Een vriend meubelmaker had een grote boekenkast gemaakt op maat van de woonkamer, en na wat deskundig gesjouw en gemonteer van vakmensen stond ze te pronk tegen de wand, alsof ik nooit boeken genoeg kon hebben om ze helemaal te vullen. Het echte werk kon beginnen: de grote boekenherschikking. Sinds de verhuizing, een jaar terug, stonden er hopen boeken verspreid over drie, vier kamers in het huis, in diverse Ikea- en andere provisoire kastjes, gestapeld op schouwen en op de grond, of nog steeds in van het ziekenhuis gekregen Baxter-dozen, overigens ideale formaten om boeken in te verstouwen. Straks zou het samenwonen eindelijk compleet zijn: haar en mijn boeken samen in een kast, met identificatieaanduiding natuurlijk, je weet maar nooit hoe het verloopt bij een eventuele scheiding.

Sinds de komst van de kast heb ik geen boek gelezen, al was het verlangen daartoe zelden groter. Ik deed wel alsof het leven gewoon doorging - ik werkte, vergaderde en overlegde - maar ondertussen was ik in gedachten ergens bij de letter K, als ik al niet in het hoofd berekeningen en metingen maakte of indelingen en uitwijkmogelijkheden bedacht. Weer terug in de boekenkamer stofte ik liefdevol de aan de beurt zijnde exemplaren af en gaf ze een plaatsje, dat ze korte tijd later, zo bleek, weer zouden moeten afstaan. Altijd bleken er nog meer boeken op te duiken dan gedacht. Nu en dan ging ik zitten - boeken bergen is arbeiden -, staarde lang naar de wand en probeerde niet te roken. Vooral deeltjes van Privé-domein hebben er last van: aan de verkleuring kan ik de ouderdom aflezen. Hoe witter hoe recenter.

Toon me je bibliotheek en ik zal zeggen wie je bent. Dat zal wel, al maak je het de zielenknijpers flink moeilijk door veel boeken te bezitten. Maar nog intiemer vind ik het ordenen van de boekenkast. Bij elk boek is er wel een overheersend gevoel, een gedachte of bedenking die vaak niet voor derden bestemd is. Gelukkig wordt de geest niet op microfilm vastgelegd. Kwaliteitsoordelen spelen nauwelijks een rol bij een boeken(her)schikking: soms hou je een boek bij om documentaire redenen, maar veel vaker bepalen persoonlijke of ronduit sentimentele overwegingen de keuze.

Terwijl ik duizenden boeken een voor een in de hand nam, ontdekte ik nog iets merkwaardigs: van nagenoeg elk exemplaar weet ik nog hoe en waar ik het verworven heb. Tweedehands gekocht in Damme, gekregen bij een abonnement op Vrij Nederland, gekocht in het Poëziecentrum, ter recensie ontvangen van Knack, Leesidee of Markant, als cadeau gekregen van Nancy voor mijn twintigste verjaardag, ongevraagd toegestuurd gekregen van de auteur, gekocht in Oxford of Dar Es Salaam, aan een stalletje in Nice of Bangkok, gepikt uit het nachtkastje van mijn vader, tot zelfs pijnlijker herinneringen: gekregen na het overlijden van een vriend, geleend als zestienjarige van de wijkpriester en nooit teruggegeven.

De beperkende factor bij boekenverzamelingen is natuurlijk plaats. Ruimte, niet alleen in huis, ook tussen de schappen van de kast. De ideale tussenafstand is rond de 25 centimeter hoogte - voor grote formaten moet je hoe dan ook in een aparte plaats voorzien - maar ook de diepte is belangrijk. Het teken van de hamster van Hugo Claus, met tekeningen van Jan Vanriet, heeft dan wel, anders dan bijvoorbeeld De sporen of Alibi, de hoogte van pakweg een paperback, maar het boek is meer dan 26 centimeter diep. Dat kan zelfs een gestandariseerde Billy van Ikea niet aan, en niets is lulliger dan een boek dat één centimeter uitsteekt. Het kenmerk van een bibliotheek is het solidaire rug aan rug staan. Aanstoot, 52 onfatsoenlijke tekeningen van Peter van Straaten, haalt zelfs 28 centimeter diepte, maar hierbij was al de vraag of dat bij Van Straatens proza moest of bij het clustertje beeldendekunstboeken.

Een helder systeem is het begin van alle organisatie. Maar bij boeken blijkt het toch altijd weer afhankelijk van praktische omstandigheden. Ik weet nu al dat de twee groteformaats-hondenboeken naast De eeuw van Rusland en een fotoboek over Roeselare komen te staan, tenzij ik ze verban naar de werkkamer of, erger nog, het archiefhok.

Ik besef dat de enige houdbare logica in het gevecht met de boekenkast de alfabetische ordening is. Zoveel mogelijk op schrijversnaam, van A tot Z, en verder geen gedoe. Geen hoekje met de lievelingsauteurs; dat is bijna net zo afgrijselijk als snuisterijen voor of tussen de boeken. Zo weinig mogelijk onderscheid tussen genres: verhalend proza, poëzie, essays, alles naast elkaar, Nederlandstalig naast buitenlands. Een schrijver is een oeuvre en wordt niet gesplitst in fictie en non-fictie: schreef Primo Levi, bijvoorbeeld, literatuur of geschiedenis? Maar ook nu weer: het probleem van plaats en ruimte. Dus begon ik toch opnieuw met subbibliotheekjes en clustervorming volgens onderwerp: wereld, binnenlandse politiek, filosofie, strips, sport en andere onzinboeken. Rudimentair was de afspraak: de nieuwe woonkamerwand wordt de leesbibliotheek, de boeken per onderwerp en de secundaire literatuur blijven in de werkkamers. Zo klaar als een klontje, tot de concrete verhuizing begon natuurlijk, want dat gebeurt nagenoeg boek per boek, terwijl je de beschikbare ruimte almaar dreigender ziet slinken, als het ware gelijk met de vooropgestelde logica.

Horen Roland Barthes en Walter Benjamin bij literatuur of bij filosofie? Het interviewboek Schrijven van Jan Brokken bij de auteur of bij de secundaire literatuur naast andere interviews met schrijvers? Zet je de Engelse pocket Before She Met Me van Julian Barnes naast de Nederlandse versie Voor zij mij kende? Het aardigste volk ter wereld - W.F. Hermans in Brussel bij Jeroen Brouwers of bij Hermans? Of kopen we meteen een tweede exemplaar? Is Jung Chang een auteur of is Wilde zwanen een China-boek? Houden we de originele bundels van Herman de Coninck in de kast naast de verzamelde gedichten? Waarom staat Patrizio Canaponi bij Heijden (van der), Marcel van der Linden bij Leo Geerts, Eefje Wijnberg bij Geerten Meijsing, en Patrick Demompere bij Gerrit Komrij? Mag een dunne pocket naast een stevige hardcover? Verdichting en waarheid (22 cm) naast een mini-uitgave van Goethes Faust (5,5 cm)? Als Michel Maas met zijn Vietnam-boek niet bij de auteurs staat, maar bij Zuidoost-Azië, moet zijn Kosovo dan bij Joegoslavië? Hoort Bellevue/Schoonzicht van Peeters & Vanhole bij de P of bij de V? Of in de doos voor De Slegte?

Af en toe vormen zich in de kast spontaan vreemde combinaties: Frank Martinus Arion naast Aristofanes, bijvoorbeeld, en Joyce bleek ook eventjes mooi naast Kafka te staan, tot ik merkte dat Kadare er nog was. Het mooiste binnenrijm tot dusver - ik ben ondertussen bij de letter R - vond ik Petrarca naast Yves Petry, bien étonnés... Ik besef nu al dat ik plaats te kort heb, en ik weet dat na Zwagerman nog Zweig komt, en dan nog Zwier. En als alles definitief, als uit steen gehouwen, op zijn plaats zal staan, zal iemand een tiental geleende boeken terugbrengen. Kan ik alles weer beginnen op te schuiven. Het zal nog een tijd onrustig blijven in de boekenkast.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234