Vrijdag 25/09/2020

ReportageJongeren

‘Onderschat niet hoe kwaad jongeren zijn’: over klimaatmarsen en Black Lives Matter

Jongeren lopen mee voorop in de Black Lives Matter-betoging in Brussel, vorig weekend.Beeld ID/Stefaan Temmerman

Ze bliezen de klimaatbeweging nieuw leven in met hun spijbelacties, en ze schreeuwen het uit voor Black Lives Matter. Het lijkt wel alsof onze jongeren het activisme hebben herontdekt. ‘Je mag niet onderschatten hoe kwaad jongeren zijn.’

Noah is een veertienjarige jongen uit de omgeving van Brussel. Een dikke week geleden lanceerde hij een petitie op change.org waarin hij oproept om alle standbeelden van Leopold II te verwijderen. Noah, die zijn achternaam niet in de krant wil om zichzelf te beschermen tegen negatieve reacties, heeft al ruim 73.000 handtekeningen verzameld. “Ik ben zelf van Congolese afkomst. Black Lives Matter beschrijft wat elke zwarte persoon dagelijks meemaakt”, vertelt hij. “De betoging missen, vorige zondag, was voor mij echt geen optie.” 

Vorig jaar kwamen scholieren massaal op straat voor een beter klimaat en lokte de mars tegen seksueel geweld 15.000 mensen, onder wie heel wat jonge meisjes. Dezer dagen zien we jongeren – ook bekend als generatie Z – vurig strijden tegen racisme: van veertienjarigen die succesvolle petities lanceren, over studenten die manifestaties organiseren, tot pubers die op Instagram en TikTok meningen ventileren over een koloniserende koning. Is puberprotest werkelijk weer en vogue?

“Ik geloof oprecht van wel”, zegt Anuna De Wever, een van de drijvende krachten achter die klimaatprotesten. “Ik babbel voortdurend met jongeren, je mag niet onderschatten hoe kwaad ze zijn. Ze zijn het beu dat er zoveel ongelijkheid is en ze zijn het beu dat er nauwelijks iets gedaan wordt aan de klimaatverandering terwijl we weten dat corona ook veroorzaakt werd door het verdwijnen van biodiversiteit. Dit gaat over onze levens en onze toekomst. En we hebben ondertussen wel door: van politici gaat het niet komen.” 

Minder vechtlustig op papier

“Het is een vraag die ik drie jaar geleden, toen ik aan mijn mandaat begon, vaak kreeg”,  zegt ook Alexandra Smarandescu, voorzitster van de Vlaamse Jeugdraad. “Gaat dat ooit nog gebeuren, een jongerenopstand zoals in 1968? Na de klimaatmarsen is het antwoord toch duidelijk, niet?” 

Op papier oogt de jeugd nochtans minder vechtlustig. Zo schoof de KU Leuven vier jaar geleden veertienjarigen uit 150 Vlaamse scholen een vragenlijst onder de neus. Wat bleek? In vergelijking met andere landen toonden de Vlaamse jongeren zich behoorlijk passief. Ander onderzoek van de VUB stelt dat de politieke betrokkenheid van scholieren gestaag afneemt: ze sluiten zich minder aan bij pakweg de jongerenafdeling van een politieke partij, ze zijn niet bijster geïnteresseerd in de politieke actualiteit en voor debatten dagen ze al helemaal niet op.

Maar de wetenschap loopt altijd wat achter, zegt Bart Cammaerts, hoogleraar politiek en communicatie aan de London School of Economics and Political Science, en we mispakken ons al te vaak aan het idee dat jongeren apolitiek, ongeïnteresseerd en zelfs apathisch zijn. “Er zijn verschillende manieren om politiek actief te zijn. In mijn vakgebied is er veel discussie over het zogenaamde ‘slacktivism’: is een like op sociale media ook een politieke daad? Ik vind van wel, en ik heb de indruk dat de jonge generatie snapt dat ze hun stem moeten laten horen." 

Volgens Anuna De Wever wordt het activisme zelfs aangewakkerd door de afkeer van de traditionele politiek. “Ik begrijp heel goed dat jongeren afhaken, het schiet gewoon niet op. Ik heb vrienden die lid zijn van jongerenpartijen, zelfs zij klagen dat het allemaal zo traag gaat. Daarom komen we de straat op: als we het via de reguliere weg doen, gebeurt er helemaal niets.”  

Ook Cammaerts denkt dat jongeren genoeg redenen hebben om gefrustreerd te zijn. “Meer dan de vorige generaties hebben ze slechte kaarten gekregen. De kapitalistische belofte – je kan een mooi leven opbouwen als je hard werkt – houdt geen steek meer. Het klimaat zal een gigantisch probleem zijn, en de mensen die daar nu iets aan kunnen doen, zullen daar geen last van hebben. Voor jongeren oogt de toekomst toch iets minder evident." 

Socioloog Bram Spruyt (VUB) relativeert. “Ik doe al zo lang onderzoek naar de publieke opinie, en zolang ik mij herinner hebben mensen het gevoel dat ze op een kantelpunt in de geschiedenis staan. Er is geen enkele indicatie dat deze generatie pessimistischer is dan de vorige, en elke generatie heeft zijn momenten van onzekerheid gekend. Wat misschien wel klopt, is dat we als samenleving pessimistischer zijn. We missen ambitieuze, optimistische leiders die ons doen dromen.”

Hashtags

Wel nieuw is de vorm die activisme vandaag aanneemt. “Zeker op sociale media wordt voortdurend gemobiliseerd rond concrete thema’s, zoals klimaat of racisme”, zegt Spruyt. “Soms mondt dat uit in iets wat je een beweging zou kunnen noemen.” Waar het ongenoegen zich vroeger veelal via de geijkte kanalen zoals het middenveld kanaliseerde, zien we vandaag geëngageerde individuen in los-vaste netwerken die elkaar vinden via hashtags en samen mensen op de been brengen. 

Vorige week vonden die netwerken elkaar ook: via sociale media als Instagram kregen de mensen achter de inderhaast opgezette Black Lives Matter-manifestaties algauw hulp en advies van Anuna De Wever en co., en de jonge vrouwen die de mars tegen seksueel geweld organiseerden, na de dood van Julie Van Espen. 

Maar blijft de vraag: wanneer zetten jongeren de stap van liken en sharen naar pancartes knutselen voor een betoging? 

Catharina Van Rompaye (16) en Cynthi Lehouck (17) zijn twee vriendinnen uit Diest die afgelopen zondag op de trein sprongen om deel te nemen aan de Brusselse betoging. Het was hun allereerste activistische daad, want aan de klimaatmarsen deden ze niet mee. Ze weten wel dat het milieu belangrijk is, zeggen ze, maar omdat ze zelf niet bijster milieuvriendelijk leven, vinden ze het hypocriet om daarvoor te gaan spijbelen. 

Deze keer was het anders. Cynthi is zelf van Afrikaanse afkomst – “ik weet hoe racisme voelt, het kan echt pijn doen” –, Catharina heeft veel vriendinnen met een andere etnische afkomst. “Ik was erbij toen iemand naar een vriendin riep: ga je wassen. En ik hoor mijn vriendinnen klagen dat ze ‘te bruin’ zijn, terwijl ze net heel mooi zijn. Ik vind dat heel erg en ik denk dat veel mensen dat vinden: iedereen heeft tegenwoordig wel een vriendin met een andere kleur.” 

Na de aanleiding – in dit geval de dood van George Floyd – volgen tegenwoordig ook de filmpjes, de aanklachten, de memes, de likes, en de speeches op sociale media, vandaag zowat dé nieuwsbron voor jongeren. Op TikTok keek Cynthi naar filmpjes over de optochten en betogingen voor Black Lives Matter. “Het is leuk om te zien hoe mensen over heel de wereld daarvoor op straat komen.” 

Catharina kijkt nooit naar het nieuws op televisie, maar op TikTok en Instagram zag ze veel posts over racisme, of iemand die uitlegt waarom je het n-woord niet mag gebruiken. “Er wordt veel gepost om bij te leren. Veel mensen weten niet wat er gebeurd is in Congo in de tijd van Leopold II.” Populaire influencers, muzikanten en acteurs hebben het erover, op Instagram postte zowat iedereen die de meisjes kennen, een zwart vlak op BlackOutTuesday. Catharina: “Op Instagram is het belangrijk dat iedereen er iets van zegt.”  

“Er is altijd een trigger, waarna het nieuws zich heel snel verspreidt”, vertelt Ellen Claes, politicologe aan de KU Leuven. Ze is nog wat terughoudend om onze pubers uitgesproken activistisch te noemen, maar: “Vandaag zijn globale thema’s als racisme voor jongeren geen ver-van-hun-bedshow.” 

Progressiever

Uit haar bevraging bij de veertienjarigen blijkt de jonge generatie progressiever dan de millennials, die in 2009 dezelfde enquête invulden. Ze zijn milieubewust en toleranter voor diversiteit. “In 2009 stonden de Vlaamse jongeren behoorlijk afwijzend tegenover diversiteit, in vergelijking met anderen. Het onderwijs heeft daar goed op gereageerd. Scholen vinden burgerschap, respect en samenwerking belangrijker, de kleuterscholen zijn vandaag zeer divers”, verklaart Claes. 

Alexandra Smarandescu: “De klimaatprotesten waren heel inspirerend, ze toonden jongeren dat niets onmogelijk is. Maar klimaat is voor velen ook eerder een probleem op lange termijn, racisme komt dicht bij onze leefwereld, en jongeren hebben een heel groot rechtvaardigheidsgevoel.”  

Maar progressief is geen synoniem voor geëngageerd, en activisme kan er ook anders uit zien. De tieners die tegenwoordig dwepen met Schild & Vrienden zijn evengoed politiek bewust. “Bovenal is engagement sterk verweven met het opleidingsniveau”, zegt socioloog Spruyt. “Schild & Vrienden heeft een kleine, veelal passieve aanhang, en aan de andere kant van het spectrum is het net zo. Het waren vooral goed opgeleide jongeren die de kar trokken voor de klimaatprotesten. Over Black Lives Matter kan ik nog niets zeggen, maar ik ben er zeker van dat de drijvende krachten hoog opgeleid zijn.” 

Rest de vraag: wat levert het allemaal op? De Nederlandse krant NRC publiceerde onlangs een historisch overzicht van straatprotesten, van de Boston Tea Party tot vandaag. De premisse: jongerenrevoluties zijn nooit echt succesvol. Je hebt dertigers en veertigers nodig met kennis, ervaring en organisatietalent. Denk maar aan de mislukte Arabische Lente, of het weggedeemsterde Occupy Wall Street. En afgaande op de laatste verkiezingsresultaten lijkt de impact van de klimaatmarsen beperkt. 

Een marathon, geen sprint

“Politiek is een marathon, geen sprint”, zegt Spruyt. “Een sterke organisatie is van levensbelang voor wie iets wil bereiken. Ringland bijvoorbeeld is succesvol dankzij de geoliede machine die ze hebben opgezet. Enkel zo kan je het volhouden. Voor een jongerenbeweging gebaseerd op emotie is dat veel moeilijker.” 

“Staatssecretaris Pascal Smet (one.brussels - sp.a) heeft toch gezegd dat hij de beelden van Leopold II wil laten verwijderen?”, kaatst Noah, de jongen die daarvoor een petitie lanceerde, de bal terug. “Wij laten zien: op deze manier kan het ook. En we mogen nu niet afgeven.” 

Ook Anuna De Wever gelooft dat jongeren het verschil kunnen maken. “Ik loop stage in het Europees Parlement, hier wordt constant naar de klimaatjongeren verwezen. De Green Deal, het Europees herstelplan met groene accenten: wij hebben het belang van klimaatmaatregelen mee op de kaart gezet. Veel frustraties die nu opborrelen, zitten de jongeren al lang dwars. Ik verwacht nog veel meer protest.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234