Zondag 25/08/2019

'Onderschat de burger niet'

'Niet wij, maar de traditionele partijen leven in een bubbel.' Groen heeft de ambitie om de meest vooruitstrevende partij van het land te zijn. Nu ook met een congres over deelplatformen en zelfs blockchain, met de overheid als partner. Voorzitter Meyrem Almaci (41): 'Wij zijn de mainstream. Nog nooit waren er zoveel mensen begaan met het klimaat. Nog nooit.'

Mijn moeder, die is pas punk." Almaci stormt het vergaderzaaltje van de groene fractie binnen, haalt geen adem en begint aan een veelzeggende anekdote. Niemand propt meer woorden in een minuut dan de groene partijvoorzitter. Op haar smartphone toont ze een filmpje waarin haar moeder aan een parachute bengelt, hoog boven de Turkse bergen. Een breed lachende oma van 78 jaar oud. "Ze heeft de hele familie een hartaanval bezorgd met haar sprong", vertelt ze. "En ze heeft nog maar eens bewezen dat ik mijn levenslust niet van vreemden heb."

Zo 'punk' als haar moeder is op haar oude dag, zo dwars was ze zelf in haar jeugd. In haar boek Respect is de nieuwe punk legt de groene politica constant de link tussen de kleine verhalen in haar leven en de grote gebeurtenissen in de wereld. Onverbloemd vertelt ze over haar arme familie, het onverholen racisme, haar drie (!) huwelijken - weliswaar met dezelfde man - en haar engagement van jeugdhuis tot partijhoofdkwartier.

Zowel in haar biografie als op het congres van Groen dit weekend zijn 'respect' en 'vertrouwen' de sleutelwoorden. Respect als antidotum voor de toenemende bullebakkerij. Respect van de overheid voor haar burgers. "De staat moet een partnerstaat worden", betoogt ze. "Of je nu de grootste of de kleinste staat hebt, daar geeft geen mens om. In deze turbulente tijden moet een staat vooral samenwerken met zijn bewoners."

Dat moet u toch even uitleggen.

Meyrem Almaci: "De staat moet geen betuttelende schoonmoeder zijn en geen onderdanige dienstbode van de elites. We moeten zijn rol herkalibreren. Hij is op zijn best als danspartner van zijn burgers. Hij moet sterk zijn voor wie het nodig heeft, en ruimte geven aan wie initiatief neemt."

Dat blijft vaag. Kunt u dat concreter maken?

"Een voorbeeld. Ons ideaal is dat, zoals in Zweden, de bewoners van woon-zorgcentra mee besturen. Ouderen zullen zich daardoor echt thuis gaan voelen. Bij ons controleren acht overheidsinstanties de rusthuizen, maar hebben de bewoners niks te zeggen. Overheden moeten dat soort burgerinitiatieven niet meer tegenhouden of erachteraan hollen. De overheid moet haar burgers, haar middenveld, haar ondernemingen weer gaan vertrouwen."

Burgerparticipatie is toch vooral een zaak van de bemiddelde, blanke man van boven de veertig?

"Neen. Ringland is een perfect tegenvoorbeeld. Die vereniging heeft, samen met Ademloos en stRaten-generaal, de overkapping van de Antwerpse ring op gang getrokken zodat het fijn stof in de stad drastisch zal verminderen. De slechte luchtkwaliteit treft vooral de armste gezinnen. De mensen die - letterlijk en figuurlijk - het minst ademruimte hebben."

Maar Ringland is toch juist vanuit de middenklasse ontstaan? Hoe betrek je mensen die het moeilijk hebben bij het beleid?

"Het klopt dat veel projecten worden opgezet door hogergeschoolde burgers, maar veel Antwerpenaren van allerlei pluimage hebben onder Ringland hun schouders gezet. Bij Ringland wordt ook echt elke Antwerpenaar er beter van. De overheid is daar in het begin helemaal in de fout gegaan. Ze vertrok vanuit wantrouwen, ze lachte 'de bemoeizucht' van de gewone mensen weg."

Hebben burgers wel genoeg kennis om grote samenlevingsproblemen op te lossen?

"Het dossier van Ringland was beter dan dat van het studiebureau dat voor de overheid werkte. Een studiebureau dat bovendien ettelijke miljoenen euro's heeft gekost. Onderschat de burger niet."

Maar gaat u de kloof in de samenleving niet net vergroten? Als we de burgerparticipatie even vertalen naar het onderwijs: de kans is groot dat in een freinetschool de ouderparticipatie groter zal zijn dan in een concentratieschool. Dat kan in de freinetschool beter onderwijs opleveren dan in de concentratieschool.

"Onze partij heeft een ingebakken sociale reflex. Wij zullen altijd zorgen voor wie dat nodig heeft. Waar het om gaat, is dat de overheid in de realiteit gaat leven. Sinds 2000 zijn er 480 nieuwe burgerinitiatieven geweest. Driekwart van de burgers zette zijn schouders onder die projecten zonder enige financiële vergoeding."

Pleit u dan voor deregulering?

"Absoluut niet. De overheid moet ruimte bieden en een sterk kader bewaken. Nog een voorbeeld, opnieuw uit de zorg. Door de lange wachtlijsten stampen veel mensen zelf een opvang uit de grond. Dergelijke sociale ondernemers kunnen een even goede kwaliteit bieden als publieke initiatieven."

Leidt dat niet tot misbruik en winstbejag?

"Wij zijn natuurlijk geen naïevelingen. Woekerwinsten op de kap van de bejaarden kunnen niet. Zo is er een voorstel op het congres dat er op de bedragen die deze rusthuizen uitkeren aan hun aandeelhouders, een plafond moet komen. Dat geld moet geherinvesteerd worden in de zorg."

Mag een grote stad haar daklozensteun uitbesteden?

"Ja, maar dan moet die stad duidelijke kwaliteitseisen stellen aan de privésector, en dat is in Antwerpen niet gebeurd. Daarom hebben wij er ook zo zwaar tegen geprotesteerd. Een privébedrijf mag niet louter aan opvang doen om de winst, een stadsbestuur mag niet enkel aan zijn centen denken en het middenveld buitenspel zetten. Mag er nog wat menselijkheid zijn?"

Groen heeft toch eerder een traditie in betutteling?

"Dat cliché proberen tegenstanders tevergeefs op te hangen. Zal ik u eens zeggen wat betuttelend is? Mensen die het moeilijk hebben, begraven onder administratieve regels. Dat zorgt pas voor een mattheüseffect. Nog nooit was een regering zo betuttelend als deze rechtse regering. Denk aan het tijdskrediet, dat wij hebben ingevoerd. Ineens moest dat oneindig veel moeilijker gemaakt worden omdat er zogezegd gigantisch veel misbruik was. Terwijl het een perfect middel is voor veel mensen om hun leven, en dat van hun kinderen, aangenamer te maken."

Op welke vlakken hobbelt de overheid nog achterop?

"Blockchain. We vinden het principieel belangrijk dat je die toepassing mogelijk maakt. Data gedecentraliseerd en veilig bijhouden, biedt heel wat mogelijkheden om de administratie minder omslachtig te maken. Het gaat tóch gebeuren. Dan kan een overheid het maar beter omarmen en begeleiden."

Het is wel slecht voor het klimaat, al die gonzende computerservers.

(glimlacht) "Klopt. Technowizzards zijn volop aan het onderzoeken hoe ze computerservers energiezuiniger kunnen maken. De overheid zou hier stimulerend kunnen optreden.

"Het grote probleem is dat de overheid niet goed weet wat ze met al die disruptie aan moet. Neem nu het deeleconomiebeleid. Minister De Croo (van onder meer Digitale Agenda, red.) is apetrots omdat hij een regeling heeft uitgewerkt (mensen die diensten leveren via een app in de deeleconomie betalen binnenkort slechts 10 procent belasting, red.), maar in feite heeft hij opnieuw - typisch Belgisch - een fiscaal kotje aan de koterij toegevoegd. Zonder veel analyse, zonder te luisteren naar wat Belgische start-ups echt nodig hebben. En dus krijg je wat je kon voorspellen. Er is geen duidelijk kader en dus misbruiken buitenlandse giganten zoals Deliveroo de spelregels om hun personeel rechten af te nemen."

Hoe valt dat te vermijden?

"Kijk hoe steden als Amsterdam met fenomenen als AirBnB omgaan. Ze verbieden ze niet, maar leggen algemene voorwaarden voor veiligheid of belastingen op aan elke vorm van logies. Die voorwaarden gaan mee met de tijd. Bovendien leggen ze een plafond op de mogelijke inkomsten, om te vermijden dat gewone gezinnen door speculanten uit de huizenmarkt geprijsd worden. Zo hoort het. En als een bedrijf de gemoderniseerde wetten toch aan zijn laars lapt, zoals Uber, dan verbied je het gewoon. Hip of niet."

Welke vangnetten spannen jullie in die partnerstaat? Kan een basisinkomen?

"Zelfs de liberalen denken aan een basisinkomen. Wij zijn de eersten die een haalbare variant lanceren: de welvaartsgarantie. Wie onder het mediane inkomen zakt, krijgt automatisch geld. Mensen in armoede, mensen die onverwacht zorg moeten opnemen, mensen die een switch willen maken. Nu zijn er 100.000 zelfstandigen die een jaarlijks inkomen hebben dat lager is dan 12.500 euro. Met een welvaartsgarantie geef je hen meer armslag."

Op dit congres lanceren jullie het ene na het andere voorstel, maar klopt de factuur?

"Als het congres dit goedkeurt, dan zullen we maken dat de rekening klopt. Met een verwitting, vereenvoudiging en verschuiving binnen de fiscaliteit moet dat lukken. Voor de volledigheid: een vlaktaks, waar Gwendolyn Rutten nu mee afkomt, kan voor ons totaal niet. Zij stelt het voor als een verfrissend idee, maar eigenlijk is dat een hopeloos ouderwets verhaal."

Als uw mondige burger het beleid bepaalt, krijg je dan niet vooral veel aandacht voor biogroentjes en weinig voor kinderarmoede?

(lacht) "Hoegenaamd niet. Wij lanceren een nieuw belastingsysteem waarbij iedereen progressieve sociale bijdragen betaalt. Wie veel verdient, betaalt meer. Wie weinig verdient, betaalt minder. Dat geeft ademruimte aan mensen die het nodig hebben, aan starters, aan die 100.000 zelfstandigen in verdoken armoede."

Is steun aan de economie niet nefast voor het milieu?

"Dat is een valse tegenstelling die in stand wordt gehouden door mensen die niet willen investeren in de klimaatdoelstellingen. De cijfers bewijzen het tegendeel: de economie in Europa groeit, de CO2-uitstoot daalt. Door het gebrek aan visie is België wel een van de slechtste leerlingen van de klas."

Maar waar kan de regering het geld halen? Ofwel doe je niks, ofwel kost het hallucinant veel.

"De overheidsinvesteringen zullen zichzelf in veelvoud terugbetalen. Hoe langer je wacht, hoe hoger de factuur wordt. Om even terug te komen op die partnerstaat: zo'n staat gaat verdorie samenzitten met de mensen van de Klimaatzaak om te kijken hoe iedereen het beter kan doen. Die verdrinkt hun verzuchtingen niet in een juridisch moeras."

Als Bart Tommelein massale investeringen aankondigt in windmolens, gaat Groen dan niet roepen: daar is de Tommeltaks?

"Het probleem is niet dat hernieuwbare energie te duur is. Het probleem is dat de investeerders wachten omdat die kerncentrales er nog altijd zijn. Tommelein wil de kerncentrales dicht, zijn federale spiegelcoalitie houdt ze open. Wie raakt nog wijs uit zo'n kakofonie?"

Bent u nog altijd met heel uw hart tegen kernenergie? Het is een gemakkelijke weg naar klimaatneutrale energiewinning.

"Daar is niks van aan. Het is niet veilig, in onze buurlanden verdelen ze jodiumpillen. Het is niet zeker, die centrales vallen om de haverklap uit. En er is het kernafval. Kernenergie kan voor geen enkele milieuliefhebber een optie zijn."

Zorgt het alarmisme over het klimaat er niet voor dat mensen de schouders laten hangen?

"De 15.000 wetenschappers die een lans breken voor de klimaatdoelstellingen, de multinationals die Trump wijzen op de klimaatopwarming en de burgers die zich verenigen in energiecoöperaties, laten die de schouders hangen?"

Leeft u niet te veel in uw eigen bubbel?

"Dat wil ik echt bestrijden. Er zijn nog nooit zoveel mensen bezig geweest met het klimaat. Nog nooit. Jongeren zijn razend ongerust over het klimaat. De KVLV (Katholiek Vormingswerk van Landelijke Vrouwen, red.), die tenminste meegaat met haar tijd, organiseert repaircafés. Bedrijven ontwikkelen zelf een mobiliteitsbudget omdat de regering talmt.

(windt zich op) "Wij zitten niet in een bubbel, wij zijn de mainstream. Niet wij, maar de traditionele partijen zitten in een bubbel. En vooral de N-VA, die nieuwe kerncentrales wil bouwen. 'Wake up and smell the coffee', want het is hoog tijd. Maak die fundamentele keuze voor duurzaamheid, doe je niet groener voor dan je in feite bent, doe niet enkel aan greenwashing."

U positioneert zich gretig tegenover N-VA, de grootste partij van het land. Komt die polarisering tegen de polarisering u niet vooral goed uit?

"Wij gaan niet uit van een politieke strategie, wij vertrekken vanuit de inhoud. Mensen zijn al die bullebakkerij kotsbeu. Het vertrouwen in de politiek komt eindelijk terug. Laten we dat koesteren in plaats van er met een pletwals overheen te gaan. Pas wanneer ze kunnen meepraten over het beleid, zal dat prille vertrouwen zich bestendigen."

Kom, u profiteert toch van uw imago als 'sparringpartner' van de grootste partij van het land?

"Als het over ideeën gaat, ben ik absoluut voorstander van een stevige clash. Problemen benoemen, scherp debatteren is nodig. Maar mensen bij voorbaat diskwalificeren omdat het linkse naïevelingen zijn, dat kan niet. Persoonlijke aanvallen, daar zal ik mij altijd heftig tegen verzetten."

In uw boek zegt u dat u met veel politici door één deur kunt, behalve met degenen die u in uw menselijkheid raken. Dat lijkt een vingerwijzing naar het Vlaams Belang, maar zijn er nog anderen? Staatssecretaris Theo Francken?

"Theo Francken heeft tot nu toe elk debat met mij afgezegd, dus hij heeft mij nog niet kunnen raken. Filip Dewinter heeft mij in een verkiezingsdebat eens toegebeten dat mijn ouders en ik dankbaar moeten zijn dat we hier mogen leven. Dat is ver over de grens.

"Ik merk wel een positieve evolutie. Toen reageerde daar niemand op, nu was er wel veel reactie op de campagne van het Vlaams Belang. Daar was ik heel blij om. (Almaci werd in een campagne van het Vlaams Belang oneerbiedig weggezet als 'migrant', red.)."

Kunt u als ervaringsdeskundige zeggen of het racisme toe- dan wel afneemt?

"Moeilijk te zeggen. Toen ik pas voorzitter werd, waren mijn medewerkers echt gechoqueerd door de golf van gore berichten in mijn mailbox. Maar de discriminatie is in mijn geval van vorm veranderd. Als kind en als puber heb ik echte discriminatie meegemaakt. Als klein meisje werd ik bij de bakker voorbijgestoken door een hele rij mensen omdat 'mijn ouders toch niet werkten en tijd zat hadden'. Puur omwille van mijn achtergrond kreeg ik geen vakantiejob, kon ik geen huis of geen kot huren.

"Nu gaan de berichten niet meer over mijn positie in de samenleving. Bij mensen in mijn directe omgeving merk ik dat dagelijkse racisme nog wel. Ik ben echter hoopvol voor de nieuwe generatie. Mijn zonen groeien op in een totaal andere realiteit dan ik, met op school een zeer diverse vriendengroep.

"Normaal gezien spreek ik niet over mijn persoonlijke ervaringen, maar ik ben op een punt gekomen dat niemand nog kan zeggen dat ik mijn best niet heb gedaan. Niemand kan zeggen dat ik mijn slachtofferrol uitbuit. Dat ik niet hard genoeg gewerkt heb voor mijn positie. Ik heb eelt gekweekt, maar niemand anders zou dat nog moeten doen. Daar moeten we als samenleving voor zorgen. Verontwaardiging zonder actie wordt hypocriet. Die praktijktests moeten er komen, die victim blaming moet de wereld uit."

Uw boek eindigt met een pleidooi voor hoop. Is dat geen flauwe boodschap in deze complexe tijden?

"Hoop is toch fundamenteel? Op basis van de statistieken in het onderwijs zou je beter in een heel grote groep kinderen niet meer investeren. Als kind zou ik tot die groep hebben behoord. Hadden al mijn leerkrachten zo cynisch naar mij gekeken, dan hadden zij mij niet de treden aangewezen om hogerop te raken. Gelukkig drijven veel mensen niet op cynisme, maar op hoop. Fatalisme brengt ons geen stap verder. Die 480 burgerinitiatieven, al die doeners, die hebben hoop, en dat hebben we vandaag nodig. Zoals Nelson Mandela zei: 'It's impossible untill it's done.'"

Nog even over Antwerpen. Kostte het veel moeite om u te overtuigen van het nut van 'Samen', het samenwerkingsverband met de sp.a?

"Helemaal niet. Ik heb met hart en ziel mijn schouders onder dit project gezet. Dit is niet het project van Wouter Van Besien, maar van heel Groen Antwerpen."

Mieke Vogels is uw politieke moeder. Zij is sceptisch.

"Maar ook Mieke heeft na het stadscongres gezegd dat ze zich loyaal achter 'Samen' zal scharen. Wij zijn nu eenmaal geen partij waar de voorzitter beslist wat de leden mogen goedkeuren. Daar ben ik juist trots op."

En wat als u wel in uw eentje had mogen beslissen?

"Van een hypothetische vraag gesproken! Ik herhaal: ik sta voluit achter de samenwerking. Ik ben daar nogal nuchter in. Als je de ambitie hebt om het beleid in Antwerpen om te buigen, zul je macht moeten hebben. Die kun je het best verwerven door samen te werken. We hebben een unieke kans om deze stad een groene burgemeester te geven. Waarom zou je die kans niet grijpen?"

Noemt u eens één Antwerps probleem dat een groene burgemeester zeker en vast zal oplossen?

"Eén? Er zijn er vele! (lacht) Maar goed, dan noem ik veilige en leefbare buurten. Wij zullen de Antwerpenaar meer open ruimte bieden in zijn stad en een veiliger, rustiger verkeer. Dat kan perfect door het doorgaand autoverkeer af te leiden. In Borgerhout heeft de buurt, in samenspraak met het districtsbestuur, een plan opgesteld voor een park, met aanpassing van de rijrichting. Maar wat zegt het stadsbestuur? 'We schrappen het grootste deel van dat park en maken er een parking van.' Zo frustreer je een hele wijk, omdat je mordicus blijft vasthouden aan de dominantie van de auto.

"De stad lijdt ook erg onder het polariserende discours van de burgemeester. Dat een partij fel klinkt, is oké, maar een burgemeester moet er voor alle inwoners zijn, niet alleen voor zijn kiezers. Problemen met kinderarmoede en schooluitval zijn alleen maar erger geworden."

Als u dat vindt, waarom zegt u dan niet gewoon: wij willen Bart De Wever weg?

"Omdat dat niet de essentie is. De essentie is: de inhoud. Wij willen het anders doen. De consequentie daarvan is dat dat moeilijk wordt met deze burgemeester."

Uw programma is dus niet uitvoerbaar met deze burgemeester?

"De Wever zegt toch krek hetzelfde over ons? En op dat ene punt geef ik hem gelijk. De Antwerpenaar zal een scherpe keuze kunnen maken. Daar kan toch niemand tegen zijn?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden