Donderdag 17/10/2019
De WTC-torens, 9/11/2001.

Boeken Recensie

‘Ondergang en opkomst’ vertelt ons de ontroerende en ontstellende details van 9/11

De WTC-torens, 9/11/2001. Beeld Photo News

Journalist Mitchell Zuckoff maakt met verhaalscherven een ijzersterke mozaïek-vertelling van de gebeurtenissen op 11 september 2001, de dag van de aanslag op de Twin Towers.

In het rookzaaltje van zijn uitvaartcentrum in Somerset, Pennsylvania keek Wally Miller op 11 september 2001 naar de beelden op tv van de twee brandende Twin Towers in New York. Hij draaide zich om naar zijn vader Wilbur en zei: “Je zult maar lijkschouwer in New York zijn.”

Kort daarna ging de telefoon. De secretaresse van de pathologische dienst van het naburige Cambria belde. Er was een vliegramp gebeurd in zijn eigen district: of hij als districtslijkschouwer kon komen helpen? Even later stond hij in het veld. Smeltend kunststof droop van de bomen en maakte een sissend geluid als het de grond raakte. Nu moest Miller gaan zoeken naar menselijke resten.

Het verhaal van de lijkschouwer is een van de vele in Ondergang en opkomst. Het verhaal van 11 september van de Amerikaanse journalist Mitchell Zuckoff. Wally Miller toog aan het werk bij het dorpje Shanksville (245 inwoners), waar de gekaapte Vlucht 93 op weg naar een doelwit in Washington neerkwam, nadat passagiers en bemanningsleden het hadden opgenomen tegen terroristen.

Zuckoffs klus is in sommige opzichten vergelijkbaar met die van Miller. De onderzoeksjournalist, eerder genomineerd voor de Pulitzer Prize, legt een enorme hoeveelheid verhaalscherven aaneen tot één grote reconstructie van de cascade van gebeurtenissen en van de mensen die de krankzinnige dag achttien jaar geleden meemaakten.

De kracht zit in ontroerende, ontzettende en soms onbegrijpelijke details: de vrouw die uit een van de WTC-torens springt met haar tasje in de hand; een gesmolten beveiligingsbeambte achter een balie; een weduwnaar geworden man die de ochtendjas van zijn echtgenote op het wiegje van zijn dochter legt om de geur en de warmte nog even vast te houden; en halfverbrande Pentagon-medewerkers ronddolend op de naburige begraafplaats van Arlington. En een moedig slachtoffer dat vindt dat nog meer geweld (de oorlogen in Afghanistan en Irak) niet het antwoord moet zijn op de terreur. Met anderen richt ze daarom September Eleventh Families for Peaceful Tomorrows op.

Potlood dat door gaas prikt

Ondergang en opkomst maakt ook nog eens duidelijk hoe onvoorbereid de VS en de wereld waren op wat hen overkwam. History Channel zond een paar maanden voor 11 september 2001 een documentaire uit waarin een expert de kracht van het WTC prees. De inslag van een vliegtuig zou niet meer schade aanrichten dan een potlood dat door gaas wordt geprikt. Alleen de leiding van de brandweer van New York wist dat ze een brand in het WTC niet de baas kon. De eenheden hadden te weinig spuitcapaciteit om twee- tot drieduizend vierkante meter per verdieping aan te kunnen.

Juist op 11 september stond een oefening van de Amerikaanse luchtbewaking gepland. Het ging onder meer om een gesimuleerde aanval met Russische bommenwerpers en een kaping van een vliegtuig dat daarna uitweek naar een Caribisch eiland. Iemand had voorgesteld ook te oefenen op het binnenvliegen van een vrachtvliegtuig in het gebouw van de VN in New York. Maar dat scenario was terzijde geschoven als te onwaarschijnlijk.

Autoriteiten en diensten improviseerden er op die fatale 9/11 op los, terwijl gebeurtenissen over elkaar heen tuimelden en alle chaos onderling overleg bemoeilijkte.

Ondergang en opkomst is een indrukwekkend monument. Het verhaal van de aanslagen is een verhaal van de grote getallen, maar Zuckoff maakt daar mensen van en brengt het onvoorstelbare daardoor terug tot ‘behapbare’ proporties.

Kritiek is wel mogelijk op de soms al te Hollywood-achtige levenseinden. Het stramien van geliefden-zeiden-juist-die-dag-voor-het-afscheid-nog-hoeveel-ze-van-elkaar-hielden keert wel erg vaak terug. Terwijl er toch ook tal van mensen zullen zijn geweest die net die ochtend een onbenullige ruzie hadden of juist vergaten iets liefs te zeggen. Juist dat soort bekentenissen hadden het boek nog een extra kracht kunnen geven en het onverwachte en willekeurige van de slachting van 11 september nog tastbaarder gemaakt.

Mitchell Zuckoff, ‘Ondergang en opkomst. Het verhaal van 9/11', De Geus, 640 p., 29,99 euro.  Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234