Zondag 20/10/2019

Verenigde Staten

Onderbuikpresident Trump heeft strijd nodig, maar tot echte oorlog kwam het (nog) niet

April 2017: Mar-a-Lago in Palm Beach, Florida. Beeld Foto Reuters

Donald Trump heeft de vernietigende drang handelsrivalen als China af te troeven, maar de president van Amerika lijkt echte oorlogen te schuwen.

“Hij geloofde echt dat mensen het hardst werken als je ze laat vechten met elkaar om je goedkeuring.” Dat zei een voormalige directiesecretaresse over haar ex-baas Donald Trump. Haar uitspraak werd ooit aangehaald in een artikel van The Huffington Post dat de bedrijfscultuur van Trumps vastgoedonderneming als darwinistisch omschreef. De kop boven het stuk: Trump at War. Trump in oorlog. Altijd. Met alles en iedereen.

Trump is een man voor wie strijd en competitie even onontbeerlijk zijn als zuurstof. Aanvallen zit hem in het bloed. Voor hij president werd, betwistte hij Obama’s Amerikaanse staatsburgerschap. Hij kleineerde verkiezingsrivaal Jeb Bush als ‘low energy Jeb’, riep op tot het opsluiten van die ‘achterbakse Hillary’. Als president zette hij de Navo-bondgenoten neer als profiteurs, noemde Zuid-Amerikaanse immigranten verkrachters en criminelen. Ook ging hij het gevecht aan met de gevestigde media alias de ‘vijanden van het volk’ en dreigde hij Iran met de ‘strengste sancties uit de geschiedenis’. Deze zomer knalt hij er vol in tegen China.

Juni 2019: Ontmoeting met China's president Xi Jinping bij de G20-top in Japan. Beeld Foto REUTERS

Een dag geen ruzie, een dag niet geleefd

Een dag geen ruzie is voor Trump een dag niet geleefd, lijkt het. In de handelsoorlog met de Chinezen opent hij het ene na het andere front. Hij trekt zich niets aan van eerdere afspraken, negeert zijn economische adviseurs en volgt puur zijn eigen strijdlustige temperament in zijn onweerstaanbare drang anderen af te troeven. Als dat darwinistisch genoemd mag worden, dan dringt zich vanzelf de vraag op waar de grens van Trumps darwinisme ligt. Tot dusver beperkt hij zich tot het voeren van handelsoorlogen, met China, de Europese Unie, Mexico, Canada, Zuid-Korea, Japan. Maar zou hij Amerika ook in een echte oorlog kunnen storten?

Hij is in elk geval niet bang om de lieve vrede te verstoren. Op de G20-top in het Japanse Osaka van afgelopen juni sloten hij en de Chinese president Xi Jinping een bestand in het handelsconflict. Toen de Chinezen vorige week tijdens een onderhandelingsronde in Shanghai niet toegaven aan zijn eis meer Amerikaanse landbouwproducten te kopen, een toezegging waarmee hij goede sier had willen maken op een (her-)verkiezingsbijeenkomst met boeren in Ohio, was zijn eerste reflex het beëindigen van het bestand. Hij kondigde tegen alle adviezen in meteen nieuwe invoertarieven op Chinese producten af en maakte duidelijk zelfs bereid te zijn de handelsoorlog uit te breiden tot een valutaoorlog.

Beijing, november 2017. Beeld Foto Getty

Escalatie als pressiemiddel

Die bereidheid tot escaleren is een constante in Trumps onderhandelingsstijl. De druk zo ver opvoeren dat uiteindelijk het punt komt dat een tegenstander breekt – hij doet dat vrijwel automatisch, instinctief. Niet voor niets schreef The Washington Post deze week dat hij zijn handelen in het conflict met China steeds meer baseert op intuïtie. Ook in stukken uit de tijd vóór hij president werd, wordt benadrukt hoezeer hij vanuit de onderbuik opereert. Korte aandachtsspanne, snel verveeld, weinig geduld, gauw geïrriteerd, gaat prat op zijn onvoorspelbaarheid en zegt de status quo te verafschuwen, zo staat in het eerder genoemde artikel in The Huffington Post uit 2015.

Het is een in potentie gevaarlijk mengsel: een Amerikaans president die heel erg zijn gevoel volgt, heilig gelooft in escalatie als pressiemiddel in conflicten en opperbevelhebber is van de grootste strijdmacht die de mensheid ooit heeft gekend. Toch was er de afgelopen jaren als het om militaire aangelegenheden gaat, ook een andere Trump te zien.

Juli 2017: G20-top in Hamburg. Beeld REUTERS

Knipperlichtrelatie

In de zomer van 2017 dreigde hij de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un met ‘vuur en furie’ als die niet stopte met het ontwikkelen met kernwapens die Amerika konden bereiken. Iedereen hield zijn hart vast. Wat volgde, was een bijna komisch-aandoenlijke knipperlichtrelatie tussen twee van ’s werelds meest excentrieke leiders. Kim voert inmiddels weer raketproeven uit, maar Trump wuift die weg als een gril van pruilende vriend.

Zowel in 2017 als 2018 liet Trump een aanval met kruisraketten uitvoeren op Syrië als vergelding voor het gebruik van gifgas door het Assad-regime. Verder deed hij vooral zijn best Amerika niet verwikkeld te laten raken in een grootscheepse grondoorlog in het Midden-Oosten. Weliswaar klopt hij zich op de borst voor het verslaan van IS, maar hij is nooit, zoals George Bush, in militair tenue op een oorlogsschip geland om met veel bravoure de overwinning uit te roepen.

Afgelopen juni gaf Trump zijn goedkeuring aan een luchtaanval op doelen in Iran als vergelding voor het neerhalen door de Iraniërs van een Amerikaanse drone. Hij blies de operatie op het laatste moment af, naar eigen zeggen nadat hij van zijn militairen had gehoord dat daarbij zo’n 150 mensen het leven zouden kunnen laten. Dat vond hij een buitensporig hoge prijs voor het verlies van een onbemand Amerikaans vliegtuig. De logica die hij hier hanteerde was niet die van een verstokte vuurvreter. Eerder die van een interkerkelijke vredesactivist met een linnen tasje van de kringloopwinkel.

April 2017: Mar-a-Lago in Palm Beach, Florida. Beeld Foto Reuters

Onderbuikpresident

Niemand weet wat de toekomst in petto heeft, bijvoorbeeld inzake Iran, maar tot dusver blijkt de onderbuikpresident iemand die op militair gebied niet de aandrang vertoont om de escalatieladder tot de laatste trede te willen bestormen mocht hij dat nodig achten. De voorliefde die hij bij zijn aantreden toonde voor het aanstellen van generaals en die bij sommigen de (overtrokken) associatie met een junta opriep, was van korte duur. Veel generaals zijn weer vertrokken.

Trump lijkt vooral dicht bij zichzelf te willen blijven. De dienstplichtontduiker uit de Vietnam-tijd heeft niet zoveel met militairen en militairen niet met hem. Hij is de New Yorkse vastgoedman, die leerde agressief te onderhandelen om te overwinnen, om te overleven. Die ervaring past hij nu toe op het terrein waarmee hij meest vertrouwd is en het best begrijpt: de handel. Dat is overigens al gevaarlijk genoeg.

Beijing, november 2017. Beeld Foto Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234