Woensdag 23/10/2019

Onderbetaald op het podium? Kunstenaars zijn het beu

Een groep podiumkunstenaars lanceert een solidariteitsverklaring waarin ze afspreken om slecht betaald werk niet langer te aanvaarden. Met het handvest binden ze de strijd aan tegen de 'oneerlijke' financiële voorstellen die ze regelmatig krijgen van al dan niet gesubsidieerde organisaties. CISKA HOET

Wie als theatermaker, acteur of danser aan

de slag gaat, weet dat de kans op een riant loon klein is. Maar steeds meer podiumkunstenaars flirten langdurig met de armoedegrens, en dat geldt niet enkel voor opkomend talent. "Ik draai al dertig jaar mee," vertelt actrice Marijke Pinoy, "maar het blijft moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen. En dan ben ik nog bevoorrecht, want ik zit nooit zonder werk."

Freelance podiumkunstenaars zijn sowieso al met veel voor weinig werk, maar door de toegenomen besparingen verkleinden de afgelopen jaren zowel hun kansen op beurzen en projecten als op een duurzame samenwerking met een kunsthuis of gezelschap. Want ook de cultuurverenigingen hebben het moeilijk. Iedereen wil blijven uitpakken met hoogstaande en volle programma's, maar na aftrek van de vaste kosten, zoals logistieke medewerkers en huisvesting, blijft er steeds minder over om de acteur of theatermaker te betalen.

In de praktijk worden die vaak enkel betaald voor de dagen dat hun stuk speelt, niet voor het voorbereidende werk. Maar zelfs voor de dagen dat ze werkelijk op de planken staan, worden ze geregeld te weinig betaald.

"Dat leidt tot de vreemde patstelling dat de kunstenaar, waar het publiek naar komt kijken, de enige in het hele gebouw is die niet correct wordt vergoed", vertelt Karolien Derwael, een van de initiatiefnemers van het handvest en coördinator van het alternatieve managementbureau Klein Verzet.

Agnes Quackels, artistiek leider van kunstencentrum Buda in Kortrijk, bevestigt. Ze is een van de organisatoren die het handvest steunt. "Slecht betaalde kunstenaars zijn de norm geworden. Kunsthuizen krijgen minder subsidies, maar moeten wel blijven presteren. Het resultaat is dat ze hun programma bouwen op de precaire situatie van artiesten. Als ze hen correct vergoeden, kunnen ze hun plannen niet meer realiseren. Maar dat is geen gezonde of houdbare situatie."

Pinoy: "Vroeger kregen we langere contracten en werden we betaald voor de repetities. Vandaag moet je als acteur voorbereid aan de start staan, voordat je vergoed wordt. Daardoor moet ik steeds meer opdrachten aannemen en projecten combineren om hetzelfde te verdienen. Dat komt de kwaliteit van ons werk niet altijd ten goede."

Ondertekenaars van het handvest beloven zich minimaal volgens de collectieve arbeidsovereenkomst te laten vergoeden en de prijzen dus niet mee naar beneden te drijven. Intussen hebben meer dan 220 individuele kunstenaars en 15 organisaties ondertekend. Onder hen ook de gevierde theatermaker Leentje Vandenbussche.

"Na tien jaar in het theater heb ik mijn lonen eens opgeteld", vertelt Vandenbussche. "Ik kwam tot de vaststelling dat ik voor een vijfde van mijn arbeidstijd ben vergoed tegen een fulltime loon van 1.100 à 1.200 euro netto. De voorbije periode kon ik overbruggen doordat ik door antikraak te wonen weinig huur moest ophoesten, en ik werk nu ook parttime bij mijn managementbureau Hiros. Maar ik zou geen seconde twijfelen mocht ik weer fulltime aan mijn artistiek traject kunnen werken."

"Zeker jonge artiesten zijn kwetsbaar," weet Quackels, "aangezien ze nood hebben aan zichtbaarheid, als ze carrière willen maken. Er zijn heel wat festivals die daar misbruik van maken. Ze profileren zichzelf als een platform voor jong werk en weten dat er elk jaar nieuwe, pas afgestudeerde kunstenaars zullen klaarstaan die bereid zijn om onderbetaald of gratis te werken."

Evenwicht zoek

Kunstenaar Diederik Peeters bond enkele jaren geleden al de kat de bel aan, toen hij zijn ervaringen beschreef als artistieke jobhopper. Hij staat dan ook achter het handvest, maar wil tegelijk nuanceren. "Wat in het handvest staat, is zo vanzelfsprekend dat iedereen ermee akkoord zou moeten gaan. Wel moet ik toegeven dat ik mezelf minder betaal, als ik bezig ben aan een eigen project met een krap budget. Op kosten voor transport, productie en administratie is het immers onmogelijk om te besparen. Ik denk dat sommige kunsthuizen met soortgelijke dilemma's te kampen hebben. En het is telkens de verloning van de kunstenaar waar het gemakkelijkst op af te dingen valt."

Toch zijn gesubsidieerde kunsthuizen in se decretaal verplicht om kunstenaars correct te vergoeden. Ook Minister van Cultuur Sven Gatz (Open Vld) laat optekenen "belang te hechten aan een correcte vergoeding van de kunstenaar", maar ook hij nuanceert. "Organisaties zoeken voortdurend naar een financieel evenwicht tussen enerzijds voldoende stevigheid van hun structuur en anderzijds een maximaal artistiek budget, inclusief de correcte vergoeding van kunstenaars. Die evenwichtsoefening mag niet onderschat worden."

"Oké," zegt Karolien Derwael, "maar het evenwicht waar de minister het over heeft, is door toedoen van zijn besparingen ondertussen grondig zoek. En sorry, maar met een artistiek budget voor drie maanden moet je geen heel seizoen willen vullen. Dan moet je andere keuzes durven maken. Organisaties die kunstenaars wel correct vergoeden, bewijzen dat het kan. Het is niet oké dat besparingen afgewenteld worden op het werk waar het eigenlijk om draait."

Het handvest voor de podiumkunstenaar en de ondertekenaars zijn te vinden op handvest.org

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234