Dinsdag 22/10/2019
Gwendolyn Rutten, Bart De Wever en Wouter Beke.

Analyse

Onderaan het regeerprogramma staat één belangrijke disclaimer in onzichtbare inkt geschreven

Gwendolyn Rutten, Bart De Wever en Wouter Beke. Beeld Thomas Sweertvaegher

Het regeerprogramma van Jambon I leest als een – voorspelbare – counter op het succes van extreemrechts. CD&V en Open Vld volgen het aanvalsplan van De Wever. ‘Dit is voor 80 à 90 procent mijn startnota.’

De centrumrechtse partijen vormen opnieuw een coalitie in Vlaanderen. Maar in tegenstelling tot in 2014 gebeurt dit niet in een jubelsfeer. De geboorte van Jambon I baadt in realisme. N-VA, CD&V en Open Vld hebben op 26 mei samen honderdduizenden stemmen verloren. Aan PVDA en Groen maar vooral aan Vlaams Belang. Die klap zindert na in de plannen van Jambon I. De renaissance van extreemrechts moet gestuit worden.

Onder aanvoering van N-VA neemt de Zweedse coalitie daarom identitair een stap naar rechts en economisch een bocht(je) naar links. N-VA-voorzitter Bart De Wever en toekomstig ‘MP’ Jan Jambon proberen zo het gat in de markt op te vullen waar Vlaams Belang met succes in is gesprongen. Volgens hen is er in Vlaanderen – en in heel Europa – te veel ruimte vrijgelaten voor populisten die de ‘Wilders-combinatie’ maken. Politici die economisch links gaan en die tegelijk identitair zeer rechts zijn en anti-islam. De regering-Jambon dient als tegenzet.

Strenger

Om te beginnen wil de regering meer Vlamingen aan het werk zetten. Er wordt gemikt op 120.000 extra jobs de komende vijf jaar. Hiervoor komt er een jobbonus die werken lonender moet maken, met name voor mensen met een laag inkomen. “De hele samenleving moet mee naar boven. Wie minder dan 1.700 euro bruto verdient, zal er op jaarbasis minstens 600 euro netto bij krijgen”, zegt Jambon. Tegelijk zullen werkzoekenden beter opgevolgd worden door VDAB. Wie meer dan twee jaar werkloos is, kan verplicht worden tot gemeenschapsdienst.

Het Vlaams integratiebeleid wordt duchtig hervormd – lees: verstrengd. Zo komt er een einde aan het gratis inburgeringsverhaal. Inburgeraars moeten voortaan betalen voor de cursussen Nederlands en maatschappelijke vorming die ze volgen. In totaal gaat het om een som van 360 euro. Verder komt er een getrapte toekenning van de Vlaamse sociale rechten. Een nieuwkomer krijgt bijvoorbeeld pas na tien jaar op ons grondgebied toegang tot de Vlaamse zorgkas. Asielzoekers krijgen ook geen retroactieve toekenning van de kinderbijslag meer.

CD&V en Open Vld onderschrijven de N-VA-aanpak. Beide partijen verkeren in crisis sinds de verkiezingen. Verschillende clans en strekkingen vechten om de macht. De afscheidnemende voorzitters Wouter Beke (CD&V) en Gwendolyn Rutten (Open Vld) hebben intern niet meer de autoriteit om hun partijen heruit te vinden en te herlanceren. Hun karretje aanhaken bij de nog altijd veel grotere N-VA lijkt een pragmatische tussenoplossing.

Beeld Thomas Sweertvaegher

Niet dat er voor CD&V en Open Vld geen smakelijke brokken zitten in het regeerprogramma van Jambon I. Rutten heeft een aantal lastenverlagingen in haar mandje liggen (de jobbonus, vriendenerfenis en registratierechten). De afschaffing van de opkomstplicht bij de lokale verkiezingen is een blauwe ingreep. “Het wordt een recht om te stemmen, geen plicht. Nu is het aan politici om Vlamingen echt warm te maken”, reageert Rutten.

Ook CD&V heeft al een lijst met onderhandelingstrofeeën samengesteld. Bovenaan staan de investeringen in onderwijs en welzijn, nog altijd de corebusiness van de christendemocraten in Vlaanderen. Beide domeinen krijgen samen 800 miljoen euro. De noodlijdende lokale besturen ontvangen een enveloppe van 400 miljoen euro. De provincies blijven overeind, ondanks weerwerk van N-VA en Open Vld. Er komen 25.000 nieuwe of vernieuwde sociale woningen bij. Partijvoorzitter Beke benadrukt dan ook dat Vlaanderen ook morgen “sociaal en zorgzaam” blijft. Volgens de christendemocraten zit er een duidelijke oranje draad doorheen de regering-Jambon.

Geel-zwart

Toch kleurt Jambon I als geheel overduidelijk geel en zwart. In onderwijs krijgt ‘het streven naar excellentie’ opnieuw de hoofdrol – op vraag van N-VA. In het klimaatbeleid blijven ingrijpende maatregelen uit – een eis van N-VA. In de categorie politieke symbolen komt er een Vlaams canon, een Vlaams museum en Vlaamse sjerpen. De Vlaams-nationalisten doen trouwens zelf weinig moeite om hun inhoudelijk overwicht te verbergen. De Wever: “Het regeerakkoord komt voor 80 à 90 procent overeen met de startnota door mij opgesteld in augustus. Alleen de afschaffing van de provincies hebben we moeten inslikken. Voor de rest komt het meeste terug.”

Nu er een Vlaamse regering is, kunnen ook de federale onderhandelingen hervatten. Naar alle waarschijnlijkheid worden de informateurs Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) eerstdaags vervangen door een Vlaams-nationalist en een Franstalige socialist. Die moeten dan samen uitzoeken of een samenwerking tussen hun partijen überhaupt mogelijk is. Vanuit Vlaanderen blijven de communautaire eisen voorlopig beperkt. Jambon I zal het parlement ruimte geven om een communautair toekomstplan uit te werken, dat wel. Maar harde eisen worden er niet geformuleerd. De Wever: “De PS moet nu laten weten of ze met ons willen spreken of voor een paars-groene formule kiezen. Er zijn alvast geen afspraken gemaakt met CD&V en Open Vld.”

Bij Jambon en De Wever lijkt intussen wel het besef ingedaald dat het succes van ‘hun’ Vlaamse regering en ‘hun’ Operatie Counter Vlaams Belang sterk afhankelijk is van wat er federaal gebeurt. Bijvoorbeeld: het Vlaams integratiebeleid aanscherpen heeft weinig zin als het federale migratiebeleid straks niet volgt. Versta: onderaan het regeerprogramma van Jambon I staat één belangrijke disclaimer in onzichtbare inkt geschreven. Veel van deze plannen zijn eigenlijk alleen haalbaar als N-VA straks ook deelneemt aan de federale regering.

Beeld Thomas Sweertvaegher
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234