Zaterdag 06/03/2021

STAR TREK

“Onder ‘Star Trek’-fans accepteert iedereen elkaar: we zijn allemaal gelijk, ondanks onze afkomst of geaardheid”

Leonard Nimoy als Mr. Spock in 'Star Trek: The Original Series' Beeld CBS via Getty Images
Leonard Nimoy als Mr. Spock in 'Star Trek: The Original Series'Beeld CBS via Getty Images

Bij de gloednieuwe serie Star Trek: Discovery vragen we ons af wat juist deze sf-serie door de jaren heen zo geschikt maakte om fan van te worden.

Al vijf decennia neemt Star Trek kijkers mee naar de uithoeken van ons universum en brengt hen in contact met fictieve planeten en aliens. Dat universum dijt steeds verder uit: sinds 1966 zijn er vijf tv-series, een animatieserie en dertien speelfilms gemaakt, waarmee meerdere generaties zijn opgegroeid. De zesde reeks, Star Trek: Discovery, is sinds deze week te zien op Netflix. Omdat we in iedere serie kennismaken met een nieuw schip en haar bemanning, is er inmiddels een complex web van starships, sterrenstelsels en tijdlijnen. De missie van Starfleet blijft hetzelfde: het ontdekken en onderzoeken van nieuwe beschavingen. "To boldly go where no one has gone before."

Fans identificeren zich vooral met de menselijkheid onder al die buitenaardse pracht. Al vanaf het begin worden racisme, seksisme en andere vormen van intolerantie uitgedaagd, waarmee de scifi-serie haar tijd ver vooruit was. In The Original Series (1966-1969) ontmoeten kapitein Kirk en officier Spock aliens met een half zwart, half wit gezicht, die zich superieur voelen ten opzichte van een volk met een gespiegelde huidskleur: half wit, half zwart. In The Next Generation (1987-1994, het vervolg dat de dertigers en veertigers van nu vast kennen) wordt een lid van een onzijdig volk vervolgd omdat ze uit de kast komt als vrouw. Met deze metaforen houden de makers ons een spiegel voor.

Hoewel de Klingons een grof gezicht hebben en agressief zijn, en de Vulcans puntoren hebben en juist stoïcijns zijn, zijn die verschillen oppervlakkig en stereotiep. Onder hun uiterlijk blijven de aliens menselijk en dus herkenbaar. De frictie tussen de volkeren en hun tradities lijkt bovendien veel op de problemen in ons 'echte' leven: wat offer je op voor het grotere doel, laat je een ander in zijn waarde? Het mooie van al die variatie wordt ook onderstreept: relaties tussen de soorten, nieuwe interpretaties van liefde (waaronder polyamorie) en (gender)identiteit. Dat moraal in de soms absurde verhalen maakt Star Trek al zo lang zo geliefd bij Trekkies (de échte fans) uit alle lagen van de bevolking.

De cast weerspiegelde vanaf het begin die diversiteit. Luitenant Uhura, gespeeld door Nichelle Nichols, was in 1966 het eerste zwarte personage op de Amerikaanse televisie dat geen bediende was. Ook Martin Luther King was fan van Nichols en haalde de actrice over in de serie te blijven, toen ze twijfelde. Uhura's zoen met kapitein Kirk, in 1968, wordt gezien als een van de eerste interraciale liefdesuitingen op de Amerikaanse tv. Piloot Sulu, vanaf 1966 gespeeld door George Takei, was bovendien een van de eerste Aziatische personages die geen slechterik was. Zijn geaardheid was altijd wat ambigu, maar in de laatste film Star Trek: Beyond (2016) is Sulu te zien met zijn man en dochter.

De cast van ‘Star Trek: Discovery’ is zó divers, dat meer bekrompen fans op sociale media klaagden dat er te weinig witte crewleden zijn - en te veel vrouwen. Beeld Netflix / CBS Interactive
De cast van ‘Star Trek: Discovery’ is zó divers, dat meer bekrompen fans op sociale media klaagden dat er te weinig witte crewleden zijn - en te veel vrouwen.Beeld Netflix / CBS Interactive

Met Discovery (2017), dat zich tien jaar voor The Original Series afspeelt, worden weer grote stappen gemaakt. De nieuwe serie draait niet om een kapitein maar om een eerste officier - en dan ook nog eens een zwarte, vrouwelijke officier, gespeeld door Sonequa Martin-Green (The Walking Dead). De mentor van deze officier Burnham is tevens de eerste vrouwelijke Aziatische kapitein in de Star Trekfranchise. In Discovery zien we ook het eerste homostel aan boord van een USS-starship: de wetenschapper en de scheepsdokter. De cast is zó divers, dat meer bekrompen fans op sociale media klaagden dat er te weinig witte crewleden zijn - en te veel vrouwen. "Waar is de alfaman?"

Benjamin van Gaalen (29) uit Amsterdam: pr-medewerker bij fotografiemuseum Huis Marseille

“Mijn moeder was de grootste aanjager. Ze schoof etenstijd een half uur naar voren zodat we om 18.00 uur met het hele gezin naar Star Trek: Voyager konden kijken. Het was voor mijn moeder vooral escapisme, maar ze was ook geboeid door de morele vraagstukken in de serie. Ik ben opgegroeid met Star Trek: The Next Generation. Gek genoeg voel ik me het meest verbonden met de androïde Data, omdat hij optimistisch en nieuwsgierig is en altijd zoekt naar oplossingen. Zo zit ik zelf ook in elkaar. Ik ben een heel rationeel iemand, vroeger misschien nog wel meer dan nu. Data onderzoekt constant wat ons menselijk maakt. Zo vraagt hij de boordcomputer: vertel me meer over humor. Ook wordt zijn emotiechip later gestolen door zijn kwaadaardige tweelingbroer. Op den duur vindt Data een evenwicht in zijn emoties. Met die ontwikkeling kan ik me goed identificeren.”

Robin Hiert (31) uit Rotterdam: directeur bij een start-up en producer van fanserie Dark Armada

“Toen de laatste Star Trek-serie in 2005 stopte, sprongen wij in dat gat. Onze producties (die zich vooral afspelen op de brug van het ruimteschip, gefilmd voor een groen scherm, red.) worden goed bekeken op YouTube. We werken nu aan een professioneler vervolg, dat Star Trek: Batavia gaat heten - met nieuwe technieken en beter uitgewerkte personages. Star Trek is voor mij altijd een vlucht geweest uit de dagelijkse sleur en problemen: elke aflevering ontdek je weer een nieuwe wereld. Ik kijk vooral naar de kapiteins en de keuzen die zij maken. Picard van de USS Enterprise is altijd streng, doch rechtvaardig. De kapitein Janeway is veel emotioneler en neemt meer risico's. De ideale kapitein zit ergens in het midden, maar als ik moet kiezen, ga ik voor de wijze Picard, omdat ik een voorbeeld aan hem kan nemen.”

Marnix ten Brinke (34) uit Arnhem: freelance journalist

“Mijn favoriete serie is Deep Space Nine, omdat die vrij duister is. Het gaat over de morele keuzes die je maakt tijdens een oorlog: wat offer je op ten gunste van de Federatie? Mijn lievelingspersonage aller tijden zit echter in The Next Generation. Dr. Katherine Pulaski wordt door veel fans gehaat, omdat zij de populaire Dr. Beverly Crusher verving. Pulaski kwam in de serie om leven te brengen in een gezapige crew, waarin iedereen het met elkaar kon vinden. Dus gaat ze tegen kapitein Picard in en maakt ze de robot Data belachelijk. Maar ze is een vrouw met ballen en daar houd ik wel van. Ik kan me identificeren met de buitenstaander. Als freelancer doe ik graag mijn eigen ding. Het wordt Pulaski wel fataal: ze verdween na één seizoen weer uit de serie, omdat het schijnbaar niet boterde met de cast, zowel in de serie als op de set.”

Star Trek: The Original Series. Beeld CBS via Getty Images
Star Trek: The Original Series.Beeld CBS via Getty Images

Diana Chan (36) uit Boekel: buitengewoon opsporingsambtenaar

“Ik ben vooral fan vanwege de grote diversiteit in Star Trek. Wat ik mooi vind, is dat er absurde verhalen worden gebruikt om wezenlijke problemen aan te kaarten en kijkers een spiegel voor te houden. Mijn favoriete personage is Soren uit The Next Generation, die in de aflevering 'The Outcast' uitkomt voor haar genderidenteit. Haar volk, de J'naii, wordt onzijdig geboren, maar Soren voelt zich vrouw, wat niet wordt geaccepteerd. Tijdens de rechtszitting over haar vermeende misdaad geeft ze een toespraak die veel indruk op me maakte toen ik een jaar of 12 was. Ik ben zelf lesbisch en Sorens pleidooi om zichzelf te mogen zijn, zette mij aan het denken over seksualiteit en genderidentiteit. Sommige fans vinden dat Star Trek niet ver genoeg gaat in het aanjagen van diversiteit, maar dat heeft ook met de tijdgeest van toen te maken. Ze durven nu veel meer dan eerst.”

Pim Blokker (42) uit Delft: laborant en voorzitter van ‘Star Trek’-fanclub The Flying Dutch

“Ons ledenaantal nam langzaam af, maar de laatste jaren zie je een hernieuwde interesse in sciencefiction en fanbijeenkomsten als Comic Con. Wat ik altijd heb gewaardeerd aan Star Trek-fans, is dat iedereen elkaar accepteert. We zijn allemaal gelijk, ondanks onze afkomst of geaardheid. Thuis heb ik een poster van officier Spock aan de muur hangen (de rechterhand van kapitein Kirk in de allereerste reeks. Spock is half mens en half Vulcan, een volk dat alle emoties heeft uitgeschakeld en alleen handelt vanuit logica, red.). Spock heeft een unieke positie binnen de crew: hij reflecteert altijd op menselijk gedrag. Als er iets ergs gebeurt, zal hij niet schreeuwen of wegrennen, maar duikt hij in de materie en zegt: interessant, wat kunnen we hiermee? Dat onderzoekende karakter van Spock herken ik in mezelf. En omdat hij geen emoties kent, heeft hij onbedoeld veel humor.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234