Woensdag 05/10/2022

ReportageBinnenvaart

Ondanks de lage waterstanden blijven de schippers resoluut geloven in de noodzaak van de stiel

Mario Peleman en zoon Sören op hun Paul Delvaux.  Beeld Eric de Mildt
Mario Peleman en zoon Sören op hun Paul Delvaux.Beeld Eric de Mildt

De romantiek is al een hele tijd aan het verdwijnen uit de binnenvaart. Vandaag worstelt de sector ook nog eens met die ene cruciale component: water. ‘Het spoor kan altijd blijven rijden.’

Michiel Martin

“Brug Merksem voor Paul Delvaux”, zegt Mario Peleman (54) via de marifoon. ‘Brueghel’ stond ooit in grote letters op het schip van zijn vader, en dus is de traditie voortgezet met een iets modernere toets. In de stuurhut, een heiligdom dat we zonder schoenen betreden, is er dan ook geen klassiek roer te bespeuren. Enkel knopjes, hendels en schermen die deze reus - laadcapaciteit: 3.200 ton - door de binnenwateren moeten loodsen.

Zijn zoon Sören, 17 jaar oud, zit in de kapiteinsstoel alsof hij ervoor geboren is. Misschien is hij dat ook. “We weten niet wie de eerste schipper was in onze familie, maar de stamboom gaat al zeker tot 1802 terug”, zegt Peleman trots over die dynastie.

Aan het dok in Merksem hebben ze net een lading rijst geleverd bij Bosto. Nu gaat het, met ledige diepgang, een laatste stukje over het Albertkanaal richting Antwerpen. Eerst het dok uitvaren, en 90 graden draaien op het kanaal. Het blijkt uiterst secuur maatwerk, een manoeuvre waarbij de marges niet meer dan enkele meters bedragen.

Het kenmerkt de evolutie van de binnenvaart. “De romantiek verdwijnt”, zegt Peleman. De schepen zijn groter, zwaarder, efficiënter en liggen dus ook dieper als ze beladen zijn. Een schaalvergroting die perfect past binnen een economische logica, zegt transporteconoom Edwin van Hassel (UAntwerpen). “Maar het gevolg van die grotere diepgang is dat schepen gevoeliger zijn voor veranderingen van het waterniveau.”

In Vlaanderen levert dat voorlopig weinig problemen op, hoewel de waterlopen op het laagste peil in twintig jaar staan. “In Terneuzen zijn we onlangs een aantal uur verloren”, zegt Peleman. Schepen worden gegroepeerd versast aan verschillende sluizen, en pompinstallaties worden onder meer op het Albertkanaal ingezet om het waterpeil in balans te houden. Een gevolg: oprukkende verzilting. Voor iemand die zijn schip soigneert - “er zit geen enkel krasje op de lak”, verbaast de fotograaf zich - smaakt dat wrang. “Als ik het dek spoel, proef ik het zeewater.”

Pegel van Kaub

De Rijn is een heel ander verhaal. Nergens is de gevoeligheid van de binnenvaart duidelijker, de rivier bereikt zijn laagste stand in 120 jaar aan observaties. Peleman kent de levensader van de binnenscheepvaart als zijn broekzak. Hij spreekt over “beneden” en “boven”, en zegt dat vooral stroomopwaarts - boven dus - een aantal stukken droog komen te liggen.

Op zijn scherm toont hij de standen: 3,31 meter aan de pegel van Maxau nabij Karlsruhe - “maar daar moet je eigenlijk 2 meter aftrekken” - en 42 centimeter aan de pegel van Kaub tussen Koblenz en Mainz - “daar mag je een meter bijrekenen”. Vanaf 1,35 meter is het “over and out” voor dit schip, dat dan zelfs leeg niet meer kan varen. Reken even na, en je weet dat het kantje boord is. Een schip van een familielid, de Faraday, is door het lage water met een derde van de capaciteit naar Antwerpen gevaren.

Binnenschip de Paul Delvaux. Beeld Eric de Mildt
Binnenschip de Paul Delvaux.Beeld Eric de Mildt

Zeker tankers, die brandstoffen of chemische vloeistoffen vervoeren, delen in de klappen wegens inherent iets zwaarder. Voor de grote chemische cluster langs de Rijn, of een land als Zwitserland dat via tankers van brandstoffen voorzien wordt, levert dat kopzorgen op. Ruwweg één gulzige tanker is nu vervangen door drie kleine zuipers.

De Escaut, het schip dat Lore Vandenbroucke (34) en Jonathan Debyser (35) in loondienst bevaren, ligt momenteel zelfs stil in de buurt van Karlsruhe. Varen zit er niet in, ze zijn momenteel gecharterd door Shell, dat steeds minder tonnen vervoerd krijgt en dus manieren zoekt om overschotten op te vangen. Andere bedrijven kijken al naarstig naar het spoor of de weg als alternatief.

Financiële stress levert dat niet op, integendeel. “Dit is net een periode waarin de binnenvaartschippers meer kunnen verdienen”, zegt Van Hassel. Dat heeft met een boel factoren te maken, onder meer de oorlog in Rusland: oude schepen worden op de Donau ingezet om Oekraïens graan af te voeren, en de revival van de Duitse steenkoolindustrie eist eveneens capaciteit. Meer vraag en een lagere capaciteit leiden tot woekerprijzen. Bovendien krijgen schippers een toeslag naarmate het waterpeil lager komt te staan.

De eigenaar van de lading draait op voor die kosten. Het is niet zo simpel om van dag op dag het schip in te wisselen voor een trein of een hoop vrachtwagens, zegt Van Hassel. “Maar op lange termijn zouden bedrijven weleens de rekening kunnen maken en overschakelen.” Langere en frequentere periodes van droogte horen bij het klimaatpatroon. De binnenvaart, neergezet als duurzaam alternatief voor het wegtransport, kan weleens een slachtoffer zijn.

Binnenschipper Mario Peleman. Beeld Eric de Mildt
Binnenschipper Mario Peleman.Beeld Eric de Mildt

“Het geeft wel wat stress, die lage waterstanden, want het spoor kan altijd blijven rijden”, geeft Jonathan Debyser toe. Tegelijk wordt er ook volop geïnnoveerd, met lichtere casco’s en motoren, en zoekt de wetenschap naar extra drijfvermogen bij laagwater. “Eerlijk? Ik maak me geen zorgen over de toekomst van het beroep”, zegt hij stellig.

Het is geen toeval dat veel schipperstakken ooit zijn afgesplitst van een landbouwfamilie. Schippers hebben eenzelfde fierheid, een resoluut geloof in de noodzaak van de stiel. Aarden aan wal kunnen ze meestal niet zo goed. Peleman heeft een huis in Merendree, maar na 15 jaar kent hij nog steeds zijn buren niet. Alle schepen, die kent hij uit het hoofd. “De binnenvaart is niet het probleem”, zegt hij. “Wij zijn de oplossing.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234