Zaterdag 21/09/2019

Klimaatbeleid

Ondanks alle beloftes blijven EU-landen fossiele brandstoffen subsidiëren

Beeld AP

Ondanks beloftes en verplichtingen heeft geen enkel EU-land een duidelijk en concreet plan met deadlines over hoe het subsidies voor fossiele brandstoffen zal afbouwen, zo toont een nieuwe analyse. Vijf landen plannen nieuwe steun voor fossiel. ‘Met al die miljarden euro’s poken de landen de klimaatcrisis op.’

Er gaan nog altijd te veel subsidies naar fossiele brandstoffen en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) ziet dat de afbouw ervan de laatste twee jaar vertraagt. In de Europese Unie gaat het volgens de Europese Commissie om zowat 55 miljard euro per jaar. 

België had volgens de OESO in de periode 2014-2016 jaarlijks gemiddeld 2,24 miljard euro veil voor steun aan fossiel. De Europese Commissie komt uit op een net iets hoger bedrag: 2,49 miljard. Subsidies voor hernieuwbare energie liggen lager. Voor ons land schat de Commissie ze op 1,5 miljard in 2019. 

Aangemaand door het klimaatprobleem beloofde de EU in 2009 op de G20-top om de overheidssteun voor fossiel af te bouwen. De EU verplicht de lidstaten daar ondertussen ook toe. In de nationale energie en klimaatplannen (NECP’s), die ten laatste eind dit jaar klaar moeten zijn, moet staan hoeveel en welke subsidies voor fossiel ze uitgeven, en hoe ze dat concreet en tegen welke deadline doen.

Maar geen enkele EU-lidstaat voldoet aan die dubbele eis. Dat toont een analyse van twee internationale milieu-organisaties (Climate Action Network en Friends of the Earth Nederlands) die samen met de denktank Overseas Development Institute de klimaatplannen doorlichtten. “De beloftes klinken hol. Met deze miljarden steun blijven de landen de klimaatcrisis aanzwengelen”, stellen de auteurs.

Subsidies voor fossiele brandstoffen komen vaak neer op belastingvoordelen, zoals je wagen en brandstofkosten kunnen inbrengen als beroepskost, belastingvermindering voor landbouwers die met fossiele brandstoffen werken of vrijstelling van accijnzen op kerosine voor de luchtvaart.

‘Gigantisch complex’

Maar wat deze subsidies wel en niet zijn kunnen landen eng of ruim interpreteren. Zo kan het dat zes EU-landen (Bulgarije, Denemarken, Frankrijk, Hongarije, Nederland en Groot-Brittannië) in hun klimaatplan claimen dat ze dit soort steun niet geven, terwijl de Europese Commissie al aantoonde dat alle lidstaten dat doen.

Nog uit de nieuwe analyse blijkt dat vijf landen nieuwe subsidies voor steenkool, gas of olie zullen invoeren: Duitsland, Groot-Brittannië, Griekenland, Polen en Slovenië. In Griekenland komt er steun voor gasboilers en in Polen voor ondergrondse gasopslag.

Subsidies voor fossiele brandstoffen komen vaak neer op belastingvoordelen, zoals je wagen en brandstofkosten kunnen inbrengen als beroepskost. Beeld Photo News

“Daarnaast herhalen amper negen landen de belofte dat ze zullen afbouwen. Slechts zes landen melden enkele specifieke stappen, maar die blijven onvolledig omdat er bijvoorbeeld geen deadline is”, zegt hoofdauteur Laurie Van der Burg (Friends of the Earth Netherlands).

In juni tikte de Commissie de lidstaten hierover al op de vingers. Het is afwachten hoe de finale plannen eruitzien. “Dit is een nieuw proces”, zegt Van den Burg. “Hoe streng de Commissie zal reageren als de plannen opnieuw te slap blijken, is nog niet duidelijk.”

Waarom is de kloof tussen beloftes en actie zo groot? “Belangenvermenging”, zegt Van den Brug. “Overheden moeten ook instaan voor energievoorzieningen. Ze hebben jarenlang de uitbouw van de fossiele infrastructuur mee opgebouwd en zijn verstrengeld met die industrie, vaak met staatsbedrijven.”

Fiscalist Michel Maus (VUB) wijst op  een paradox. “In België bijvoorbeeld komt het grootste deel van deze subsidies neer op belastingvoordelen voor auto- en brandstofgebruik, die als beroepskost kunnen worden ingediend. Tegelijk spekt de auto via onder andere verkeersbelastingen onze schatkisten met 20,7 miljard euro per jaar”, zegt hij.

“Dat is zowat 10 procent van alle fiscale inkomsten. Accijnzen op brandstof leveren 6, 1 miljard euro op, btw 2,3. Als de staat dus het brandstofgebruik wil afbouwen door onder andere minder auto’s op fossiele brandstoffen, schiet hij in zijn eigen voet, want dan verliest hij die grote bron van inkomsten”, zegt Maus. “Dat terwijl hij nu grote investeringen moet doen om alternatieven te ontwikkelen, zoals performant openbaar vervoer. Het is gigantisch complex om dit op te lossen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234