Donderdag 14/11/2019

Onbetrouwbaar en ongelukkig, maar aantrekkelijk

Toneelspelersgezelschap STAN heeft iets met Portugal. In de zomer van 1997 was het Antwerpse collectief in Lissabon om er enkele van zijn Engelstalige voorstellingen te spelen en een workshop te geven voor Portugese acteurs. Op uitnodiging van het Centro Cultural de Belém, in Lissabon, was STAN er tijdens de voorbije zomermaanden opnieuw te gast om met vier van deze spelers Point Blank te maken, een eigen bewerking van Anton Tsjechovs jeugdstuk Platonov. De voorstelling beleeft vanavond haar Belgische première in de Antwerpse Monty.

Nooit eerder stond STAN met alles samen elf acteurs op de bühne. Er is dan ook meer aan de hand dan een netjes afgebakende ontmoeting tussen een groep Belgische en een groep Portugese acteurs. Slechts Jolente De Keersmaeker, Sara De Roo en Frank Vercruyssen horen strikt gesproken bij STAN. Met vier collega's-acteurs uit Vlaanderen en Nederland werd de kern voor de gelegenheid uitgebreid: Tine Embrechts en Adriaan Van den Hoof, die vorig seizoen in De misantroop meespeelden, Günther Lesage, tevens actief bij de Roovers en de Onderneming, en Gillis Biesheuvel, onder de Moerdijk vooral zichtbaar in voorstellingen van Dood Paard. De Portugese acteurs Cristina Bizarro, Dinarte Branco, Pedro Penim en Tiago Rodrígues volgden eenzelfde opleiding aan het conservatorium van Lissabon maar hadden nog niet eerder met elkaar samengewerkt. "Intuïtief voelden we elkaar aan," zegt Sara De Roo. "Na de workshop kenden we elkaar een beetje, maar te weinig om van zielsverwantschap te spreken. Zo werd de voorstelling een onderzoek naar verschillende niveaus van communicatie: de leden van STAN kennen elkaar sinds tien jaar, maar daarnaast waren er ook mensen die elkaar nooit ontmoet hadden."

Tijdens de workshop hadden de Portugezen al kennis genomen van de werkmethode van STAN, die een directe confrontatie tussen speler en tekst beoogt en meestal in twee fasen verloopt: na een wekenlang analyseren en bewerken van het stuk staan de spelers de avond van de première voor het eerst met elkaar op het toneel.

"Wat STAN doet", licht Tiago Rodrígues toe, "was totaal nieuw voor ons. Bij alles wat ik voordien gedaan heb, was een regisseur betrokken en kwam het er als acteur op aan de dingen binnen de afgesproken regels in te vullen. Hier creëer je zelf de regels, neem je bezit van je eigen werk." Ook voor Günther Lesage, die STAN goed kent, bleef er een verrassingselement: "Wat we bij de Roovers en de Onderneming niet doen, is het uitstellen van het spelen tot op de dag van de première, kwestie van ons wat meer op ons gemak te voelen." De onzekerheid die hiermee gepaard gaat is reëel, bevestigt Pedro Penim, al heeft ook hij haar ervaren als een verrijking: "Elke voorstelling betekende winst. In de geïnstitutionaliseerde huizen waar ik gewerkt heb, repeteerden we gedurende twee maanden en wisten we van tevoren goed waar we mee bezig waren. Na een tijdje echter ben je dat beu, omdat het elke dag hetzelfde is."

Anders dan in eerdere voorstellingen van STAN, koos het gezelschap er deze keer voor om iedere acteur één karakter voor zijn rekening te laten nemen en dubbelrollen, op een paar uitzonderingen na, te vermijden: "Het leek ons goed voor elk personage een ander gezicht te hebben, omdat elk van hen zijn eigen mooie evolutie doormaakt," zegt De Roo. Van de in totaal twintig karakters bleven er dertien over. Het is niet de enige ingreep waar Tsjechovs lijvige stuk om vroeg. Pas vele jaren na het overlijden van de Russische auteur in 1904 werd het onafgewerkte manuscript in zijn literaire nalatenschap ontdekt: vermoedelijk schreef hij het in 1881, rond zijn twintigste verjaardag. Behalve een Engelse vertaling van het origineel hoorde ook Wild Honey, de bewerking die de Britse auteur Michael Frayn van het stuk maakte, tot het materiaal waaruit STAN zijn eigen versie distilleerde, onder de titel Point Blank. Een van de strategieën was het aanleggen van een voorraad citaten en dialogen, afkomstig van personages die niet werden weerhouden. "Een week voor de première", vertelt Lesage, "hebben we nog zinnen uit die voorraad gehaald en andere personages in de mond gelegd."

Lange tijd stond Tsjechovs eersteling bekend als Stuk zonder titel, om nadien herdoopt te worden in Platonov, naar het gelijknamige hoofdpersonage: een ongelukkige intellectueel die in een landhuis op het Russische platteland belaagd wordt door allerlei vrouwen die in hem de man van hun leven zien. Lesage: "Zijn tragedie is dat hij van elk van hen houdt en geen beslissingen kan nemen. Op zeker moment vraagt hij: waarom leven we nooit het leven dat we moeten leven? Dat is voor mij belangrijk. Ook de andere mensen in het stuk zijn op zoek naar geluk." Penim noemt Platonov, met een citaat uit het stuk, "a superb example of modern vagueness", De Roo vindt hem "onbetrouwbaar en net daarom zo aantrekkelijk". Peter Anthonissen

Tg. STAN speelt Point Blank: tot en met zaterdag 10 oktober, telkens om 20.30 uur, in Monty, Montignystraat 3-5, Antwerpen (tel. 03/238.64.97). Nadien van 14 tot 18/10 in Lunatheater (Brussel); van 4 tot 6/11 in STUC (Leuven); van 18 tot 21/11 in Minard (Gent); op 27 en 28/11 in Frascati (Amsterdam). Verder in Bergen (Noorwegen) en Manchester. De voorstelling wordt in het Engels gespeeld.

(Foto Dieter Telemans)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234