Woensdag 20/10/2021

'Onafhankelijkheid is voor tv-blad beste garantie voor succes'

Overlevingskansen Woestijnvis-blad door Nederlandse omroepbladenmakers hoog ingeschat

Als het televisieweekblad van productiehuis Woestijnvis voor Pasen niet in de winkels ligt, komt het er volgens gedelegeerd bestuurder Wouter Vandenhaute nooit. Voorlopig werd - officieel - nog geen beslissing genomen over de mogelijke lancering van een Woestijnvis-blad. Terwijl de geruchtenstroom over het profiel van het magazine en de samenstelling van de redactie aanzwelt, zien de makers van de weekbladen die aan de Nederlandse radio- en tv-omroepen zijn verbonden, alleen maar voordelen in een bedrijfsstructuur waarbij een televisiemaker ook een tv-blad uitgeeft. Zolang de onafhankelijkheid bewaard wordt. En die is voor Woestijnvis dan weer heilig.

Een conditio sine qua non. In die termen omschreef Wouter Vandenhaute - toen de Vlaamse Uitgeversmaatschappij (VUM) een minderheidsparticipatie in het productiehuis nam - de onafhankelijkheid van de redactie van het televisieblad dat Woestijnvis wil oprichten. "Het moet met een redactie gemaakt worden die volledig losgekoppeld is van onze televisietak. Alle vormen van belangenvermenging moeten worden voorkomen", klonk het. Maar is een dergelijke structuur wel haalbaar? Kan een televisieproducent programma's maken en tegelijk een kritisch weekblad over televisie op de markt brengen?

"Ik zie de lancering van een gelijkaardig blad door een televisieproducent als Endemol in Nederland nog niet zo snel gebeuren. Maar dat heeft alles te maken met de Nederlandse markt van televisieweekbladen die volledig dichtgetimmerd is en voornamelijk uit abonnementenverkoop via de omroepen bestaat", zegt Jaqueline Storm, plaatsvervangend hoofdredacteur van de Avro-bode, het verenigingsblad van de Nederlandse televisieomroep Avro, en van Televizier, het tweede Avro-blad dat zich door zijn ontstaansgeschiedenis onafhankelijker onder dezelfde omroepkoepel opstelt. "Maar het kan volgens mij perfect dat een televisiemaker ook een onafhankelijk tv-blad op de markt brengt. Wij maken hier zelf twee soorten bladen: Televizier, dat heel erg kleurenblind is wat televisiezenders betreft, en de Avro-bode, die zich onder dezelfde hoofdredactie nadrukkelijk aan de programma's van de omroep linkt. Bij de Avro-bode zitten we voor de programma's van onze eigenaar op de eerste rij en komen alle Avro-nieuwtjes nadrukkelijk aan bod, terwijl Televizier veel meer over de commerciële omroepen bericht. In principe zijn het aparte bladen, maar op het vlak van de redactiestructuur overlapt dat enigszins. Maar het zijn wel geen kritische bladen die programma's gaan afkraken. De enige kritiek die we laten merken, is het feit dat we er geen aandacht aan besteden", weet Storm.

Een van de onaangename gevolgen bestaat er volgens haar in dat de lezers van Nederlandse omroepbladen regelmatig het blad met de omroep zelf verwarren. "Zo krijgen we geregeld brieven met opmerkingen over de Avro-presentatoren of programma's van de omroep. Lezers kunnen moeilijk het onderscheid maken tussen de televisiemakers en het weekblad: zij denken dat de journalisten naast Karel van de Graaf in een kantoortje zitten en dat alles gezamenlijk gemaakt wordt. Sommige omroepbladen creëren die verwachtingen enigszins. Bij KRO-Studio maken journalisten van de eigen actualiteitenrubriek ook stukken voor het omroepblad."

Hoewel de uitgave van een tv-blad door een televisieproducent als Woestijnvis vergelijkbaar is met de uitgave van de programmabladen door de omroepen die tv-programma's maken voor de Nederlandse publieke televisiezenders, kan de Nederlandse situatie natuurlijk niet volledig met die van Vlaanderen vergeleken worden. Alle Nederlandse televisiebladen, die er spoorboekjes heten vanwege de gelijkenis met de dienstregelingen van de spoorwegen, zijn nog steeds gelinkt aan een televisieomroep. Bladen als Tros Kompas, KRO-Studio, VPRO-Gids, Vara TV Magazine en Avro-bode leunen heel dicht bij de omroep aan. Zo goed als elk Nederlands gezin is geabonneerd op een televisiegids van een omroepvereniging. Veronica, Avro en de Vara vormen de topdrie van de Nederlandse televisiebladen. Terwijl een 'societyblad' als Privé zo'n 300.000 exemplaren verkoopt, gaan wekelijks boven het half miljoen exemplaren van Vara TV Magazine over de toonbank, Veronica verkoopt dubbel zoveel exemplaren, terwijl de Avro met de Avro-bode en Televizier mooi in het midden zit.

Gegevens over televisieprogramma's zijn in Nederland overigens nog steeds beschermd: enkel de televisieomroepen mogen programmagegevens voor de komende week verspreiden. De omroepen krijgen momenteel nog gedeeltelijk hun 'status', en dus ook het aantal uitzenduren op de Nederlandse publieke zenders, volgens het aantal abonnees op hun bladen. Die abonnees waren tot op heden door hun abonnement tevens lid van de omroep. Dat wordt momenteel losgekoppeld. Een nieuwe Nederlandse televisieomroep als BNN van Bart de Graaff heeft geen eigen televisieblad en kon tot het Nederlandse bestel toetreden door het aantal betalende leden voor te leggen.

"Ieder Vara-lid kreeg vroeger de gids, maar dat is nu niet langer zo. De leden krijgen nu een écht verenigingsblad. Een zevental jaar geleden is bij de Vara dan ook bewust voor een journalistieke aanpak van het weekblad gekozen", weet adjunct-hoofdredacteur Arno Kantelberg van Vara TV Magazine. "Alle redactieleden van Vara TV Magazine worden dan wel betaald door de omroepvereniging, maar het gaat om een onafhankelijk weekblad met een eigen redactiestatuut. Het blijft echter een hybride situatie die veel van de bedrijfscultuur vergt. Wij berichten echter niet meer over Vara-programma's dan over andere. Onze onderwerpkeuze wordt louter bepaald door wat we al dan niet interessant vinden. Van censuur is er geen sprake. Van scoops uit Vara-kringen evenmin."

Kantelberg kom zelf van De Haagse Post en had geen zin om bij een 'clubblad' te komen werken. "De onafhankelijke en journalistieke aanpak moest voor mij voorop staan. Hoewel Vara TV Magazine als blad natuurlijk tegelijk meeprofiteert van de uitstraling van de omroep en we vier columnisten hebben die programma's voor Vara maken. Maar we doen allemaal net alsof het onafhankelijke journalistiek is", zeg hij niet zonder ironie. Vara TV Magazine pretendeert overigens het enige echte televisietijdschrift onder de Nederlandse omroepgidsen te zijn. "Met uitzondering van de VPRO-gids maken de andere omroepen uitgebreide programmagidsen. Wij neigen meer naar een publiekstijdschrift. Vara TV Magazine spiegelt zich aan de Radio Times van de BBC. Ook dat blad wordt door de omroep zelf uitgegeven, maar kan onafhankelijk werken. Zij slagen er zeer goed in de kwaliteit van de Britse openbare omroepen in het blad naar voren te brengen. Radio Times gebruikt zeer goed alle voordelen van het sterke merk BBC: nergens ter wereld bestaat een omroep met een dergelijke uitstraling. Hetzelfde doen wij in Nederland met de Vara, die staat voor kwaliteit, integriteit, toegankelijkheid en originaliteit. Woestijnvis kan best de kwaliteiten waar zij als productiehuis voor staan ook perfect benutten om zich op de Vlaamse tijdschriftenmarkt te positioneren. Vraag is wat de makers willen: een journalistiek blad of een laagdrempelig televisieblad?"

Ook voor chef-redacteur Pauline van Laar van het Veronica-blad, het grootste televisieweekblad in Nederland, staat onafhankelijkheid voorop. "We hebben als blad dan wel hetzelfde profiel als het station, maar hebben altijd onafhankelijk over de Veronica-programma's bericht. Als je staat voor de vrijheid van de geest en doen waar je zin in hebt, kan dat ook moeilijk anders. Ik geloof dat een televisieblad enkel zo groot kan worden omdat het onafhankelijk is. Zoals wij niet alleen maar halleluja zingen over Veronica-programma's."

Het Veronica-blad staat momenteel overigens helemaal los van de televisiezender Veronica omdat de omroepvereniging Veronica, die het blad bezit, uit de Holland Media Groep (HMG) gestapt is. "Maar onze redactionele aanpak is daardoor niet veranderd", verzekert Van Laar. "We hebben altijd los van de omroepvereniging gestaan en hebben nooit enige druk ondervonden om bepaalde tv-reeksen of sterren meer in de kijker te plaatsen. Met een Veronica-programma als Big Brother krijgen wij dan wel de voorkeur, maar dat heeft alles te maken met het feit dat wij het grootste blad in Nederland zijn. Het grootste bewijs van onze onafhankelijkheid is onze aanpak van de tweede reeks van Big Brother in Nederland, die in september begint. Dat gaan we weer zeer groots aanpakken, hoewel we intussen niet langer in dezelfde groep als het station zitten."

Bij Woestijnvis zegt men intussen dat het nog veel te vroeg is om nu al uitspraken over het mogelijke profiel van het blad te doen. "Het tijdschrift moet nog uitgevonden worden. Voorlopig is het nog een idee. Alle speculaties zijn voorbarig", klinkt het.

Kristof Demasure

Lezers van Nederlandse tv-bladen verwarren hun magazine nog steeds met de televisieomroep zelf

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234