Maandag 14/10/2019

Schietpartij Orlando

Omar Mateen, de 49-voudige moordenaar die een heilige oorlog voerde met zichzelf

Omar Mateen (29) had vele gezichten: homohater en homoseksueel, vrome moslim en geweldenaar, veiligheidsagent en IS-strijder. Beeld AFP

Wie was Omar Mateen? De zelfverklaarde IS-strijder in de gaybar in Orlando werd de volgende dag onmiddellijk herkend door enkele lokale dragqueens. Was hij niet die vervelende kerel die je via holebisites ongevraagd foto's stuurde van zijn penis?

"Op de schoolbus bootste hij vliegtuigjes na. Hij deed alsof hij daarmee tegen een gebouw aanvloog. Hij zei dat Amerika dit alleen maar had verdiend."

Dat was 11 september 2001, aan het eind van de schooldag op de middelbare school in Port St. Lucie, Florida. Paul Rossi, vandaag grafisch ontwerper, was een van de eersten die de media in Orlando deze week een puzzelstuk aanreikten. Hij en Omar waren tieners toen, vertelde hij. Ze namen elke dag samen de bus. Omar scheen zonder meer opgetogen over de aanslagen van 11 september. Het soort significant dansende moslim waar Jan Jambon (N-VA) het laatst over had.

Paul Rossi, 15 jaar oud toen, was zichzelf in die tijd nog volop aan het ontdekken. Hij werd gepest, door met name Omar, de jongen op de bus. Omar noemde hem een pervert.

"Hij bootste mijn gelispel na, maakte dat slap-handjegebaar. Hij was de reden waarom ik soms na school huilend thuiskwam."

'Dat is Omar'

Vanuit het ziekenhuis getuigde Patience Carter (20) dinsdag hoe ze zich rond tweeën zondagochtend met een twintigtal anderen had verschanst in de toiletten van de homobar Pulse en het geratel van het machinegeweer dichterbij hoorde komen. "Hij kwam de toiletten binnen en begon op iedereen te schieten. Wij kropen door elkaar heen en schreeuwden onze longen leeg. Er waren gewonden, er was overal bloed. Toen stopte hij. Pas op dat moment besefte ik dat ik in mijn been was geschoten. En dat de schutter al die tijd, urenlang, daar binnen was geweest met ons. Hij belde zelf 911. Al wie het in het toilet heeft overleefd, kon het horen. Hij zei dat hij dit deed omdat hij wou dat Amerika stopte met het bombarderen van zijn land. In die conversatie met 911 hoorden we hem trouw zweren aan Islamitische Staat."

Een andere overlevende verhaalde deze week hoe Omar Mateen (29) die avond al zeker twee uur in de Pulse moet zijn geweest, in een hoekje aan de bar met zicht op de dansvloer. Hoe er onder de aanwezigen bij de eerste schoten eerst nog in de richting van de dj was gekeken. Hoe de schutter na een eerste raid de lichamen op de grond monsterde en de SIG Sauer MCX nogmaals laadde. En nog eens vuurde op de lichamen. "Hij wou iedereen dood en hij wou zeker zijn dat iedereen dood was. Tot hij zelf zou worden gedood."

Een officiële opeising door IS was een kwestie van uren.

Als vanzelf gingen gedachten naar dat filmpje waarin een oudere homoseksueel vorig jaar in Raqqa van een zeven verdiepingen hoog gebouw wordt afgeduwd. Naar die oproep van IS, enkele maanden geleden, om tijdens de ramadan specifiek holebi's te viseren. Maar een week na het bloedbad in de gaybar in Orlando gaat het er meer en meer op lijken dat Omar Mateen zelf zich beter nooit in het kalifaat had kunnen vertonen.

Volgens Jim Van Horn, de 70-jarige barman in de Pulse, was Omar al jaren zelf een trouwe klant in de Pulse. "Hij kwam vaak in de bar, meestal in het weekend. Soms sloeg hij een paar weken over, maar dan kwam hij terug. Wij beschouwden hem als een vaste klant. Iedereen kende zijn naam, Omar. Hij probeerde altijd mensen op te pikken. Mannen. Hij is een homoseksueel. Hij stapte op hen af, legde een arm om hen heen, probeerde met hen te dansen. Zo gaat het nu eenmaal in een gaybar."

Wat Jim dacht toen hij de eerste foto van de schutter onder ogen kreeg?
"Oh, that makes sense. Dat is Omar."

Mijn oom is Osama

Kennelijk waren er twee Omars.

De eerste werd op 16 november 1986 geboren in New York als kind van een Afghaans gezin. Vader Mir Seddique Mateen was enkele jaren eerder als vluchteling overgekomen. De Verenigde Staten waren in die jaren nog goed bevriend met de moedjahedien, die de Russische invasie van 1979 bevochten en waar later de taliban uit zou ontstaan. Ze kregen geld en wapens toegestopt en in het geval van Mir Seddique ook papieren.

De Mateens verhuisden in 1991 naar Port St. Lucie, waar Omar volgens oud-klasgenoten ook zelf werd gepest. In alle herinneringen die de afgelopen week onder tieners van toen op Facebook kwamen bovendrijven, keert dat ene moment in 2001 altijd terug. Zijn staat van opwinding, pure euforie, toen ze daar met zijn allen zaten te staren naar de beelden van de tweede Boeing die tegen de WTC-torens aanvloog.

"Ik weet niet of hij het echt deed omdat hem dit soort dingen thuis waren onderwezen, dan wel om aandacht te krijgen", verklaarde oud-klasgenoot Robert Zirkle aan The Washington Post. "Hij had ook niet zoveel vrienden. Voor 9/11 konden we behoorlijk met elkaar overweg. We namen allemaal dezelfde bus. We waren niet echt dikke vrienden, maar toch vrienden. Na 9/11 begon hij anders te doen."

Een oud-leerling herinnert zich dat hij Omar op een dag op de speelplaats hoorde verkondigen dat Osama bin Laden zijn oom was. "Het was surreëel, hoe blij hij was op 11 september."

Omar behaalt in 2006 een diploma dat de weg effent voor een baantje als cipier in een gevangenis en uiteindelijk als privébewakingsagent bij G4S, waarvoor hij tot vorige week nog dagelijks liep te patrouilleren in een shoppingmall in Florida.

Het liefst was Omar Mateen politieman geworden. Hij propte zich vol steroïden, hopend dat spiermassa zijn zaak zou helpen. Hij trok naar de lokale police county in Port St. Lucie, maar faalde voor de testen.
Sean Chagani, die als buurjongen met Omar opgroeide, speculeerde maandag tegenover zender CBSN dat het ontbrekende puzzelstuk ergens in de sferen van het spul moet te vinden zijn. Dat de steroïden van hem een agressieveling moeten hebben gemaakt. Chagani: "Ik ben een praktiserende moslim, een godsdienst waarvan ik geloof dat die vrede predikt. Ik kan enkel hopen en bidden dat hij geen zieke, geflipte interpretatie aanhing die hem ertoe dreef deze daad te plegen in naam van onze religie."

Beeld AFP

Creepy

Een woordvoerder van Grindr, 's werelds grootste sociale holebinetwerk, kondigde deze week aan dat het "zal blijven samenwerken met de autoriteiten en geen commentaar kan leveren op de lopende onderzoeken". Concurrent Adam4Adam liet weten dat het alle conversaties en profielen in een brede kring rond Orlando aan het doorzoeken is, "voorlopig zonder resultaat".

Het lijkt intussen wel vast te staan dat Omar Mateen onder een valse naam aanwezig was op verschillende datingsites. Kevin West, een bekend gezicht in de Pulse, overhandigde zijn smartphone aan de FBI. Hij verklaarde aan de Los Angeles Times dat Omar al een jaar lang aan het proberen was een date tot stand te brengen op Jack'd.

Veel succes had Omar zo te zien niet. Zender MSNBC kwam dinsdag met het relaas van Cord Cedeno (23), een van de vaste dragqueens op dinsdagavond in de Pulse: "Ik herkende hem direct, van de gay-datingapps. Hij was heel creepy in zijn boodschappen en ik heb hem onmiddellijk geblokkeerd. Een vriend van me kende hem al van in 2007 via Adam4Adam. Veel van mijn vrienden hadden direct dezelfde reactie: 'Maar ik kén die gast.' Hij kwam vaak in de Pulse. Je vond 'm op Grindr en Jack'd. Zijn foto zag je daar niet, die stuurde hij je later pas."

Chris Calleen, die als Kristina optreedt in verschillende homoclubs, omschrijft Omar als onbeholpen. Als iemand die een jaar of drie geleden in het circuit begon op te duiken, altijd vlak bij het podium naar hem stond te staren. "Ik begroette hem wel eens als dragqueen aan de bar", zegt Chris. "Ik zei 'hello', en hij scheen zich op zijn gemak te voelen."

Wat was er dan zo creepy aan hem?

Cord Cedeno: "Nou, hij zei op Jack'd eigenlijk nooit veel meer dan 'hi'. En dan stuurde hij je een foto van zijn penis."

Beeld AP

Naar Mekka

In april 2009 huwt Omar Mateen de Oezbeekse Sitora Yusifiy, die hij heeft leren kennen op Myspace. Het huwelijk strandt na vier maanden. "In het begin was hij een normaal mens", vertelde ze maandag. "Hij hield van familie en van plezier maken. Een paar maanden na ons huwelijk zag ik dat hij instabieler werd, bipolair. Hij werd kwaad om niks. Ik maakte me meer en meer zorgen over mijn veiligheid. Hij begon mij fysiek te mishandelen, vaker en vaker. Hij verbood me om nog met mijn familie te spreken, hield me gegijzeld. Ik trachtte zelfs toen nog het goede in hem te zien, maar mijn familie is me toen komen bevrijden."

Sitora's actuele vriend verklaarde aan de blog Gawker dat hij over Omar te horen had gekregen dat die "homoseksuele neigingen" had. Dat er een bijna pathetische biecht aan te pas was gekomen toen hij haar vertelde dat hij wel eens 'nachtclubs' bezocht.

Beeld EPA

Tegenover zijn eigen familie was en bleef Omar Mateen de vrome moslim, zoals al van jongs af. Hij sprak in 2011 zijn eerste spaarcenten aan om naar Saudi-Arabië te reizen, voor de hadj, de bedevaart naar Mekka. Hij reisde een jaar later ook naar de Verenigde Arabische Emiraten, wat hem vanaf dat moment in het vizier bracht van de FBI, zonder dat er ooit iets vermeldenswaardigs op de radar verscheen. Er was maar één elementje. Moner Mohammad Abu-Salha, de Amerikaan die zich in 2014 namens IS opblies in Syrië, was ook opgegroeid in Port St. Lucie. Hij en Omar moeten elkaar vaak hebben gezien in de lokale moskee.

En ook Sean Chagani, de buurjongen. Hij kan nergens kwaad in zien: "Die bedevaart is iets wat elke moslim minstens één keer in zijn leven doet. Vergelijk het met het herboren worden in de communie bij de christenen. Je kunt niet zeggen dat hij op zeker ogenblik geloviger is geworden, of meer toegewijd aan zijn geloof. Ik ging zelf niet zo vaak naar de moskee, maar telkens als ik er kwam, was Omar daar wel."

Zoontje van drie

Omar Mateen is op zijn minst drie weken bezig geweest met de voorbereidingen. Hij kocht de SIG Sauer MCX, een half-automatisch machinegeweer, eind mei in de lokale wapenwinkel in Port St. Lucie. Daar schafte hij zich ook een Glock-pistool aan en probeerde hij ook nog een kogelvrij vest te vinden, maar volgens CNN had de winkel het gewenste model niet in voorraad.

Analyse van zijn telefoongebruik laat zien dat hij op zaterdag nog urenlang doelloos heeft rondgehangen in Disney Springs, een druk bezocht winkelcomplex dat deel uitmaakt van het Walt Disney World Resort. Hij had daar ook al tussen 1 en 6 juni, de jaarlijkse holebiweek, urenlang rondgelopen.

Zijn computergebruik laat zien dat hij in de weken voor het bloedbad als een maniak IS-filmpjes heeft zitten aanklikken. Onthoofdingen, zelfmoordvideo's, een vijftiger die in Raqqa van een gebouw wordt gegooid.

Omar Mateen was hertrouwd in 2012, had met Noor Zahi Salman (30) een zoontje van drie. Anders dan Sitora Yusifiy onderwierp ze zich bijna slaafs aan zijn grillen. Ze gaf hem op een avond een lift naar de Pulse, zo vertelde ze deze week. Ze aanhoorde zijn verhalen over iets groots dat hij daar zou gaan verrichten. Iets wat hem onsterfelijk zou maken.

Even is overwogen om haar aan te klagen als medeplichtige voor het drama in de Pulse, maar het Openbaar Ministerie in Orlando gaf al aan dat niet aannemelijk kan worden gemaakt dat Noor Zahi Salman een moment kan hebben gedacht dat hij het meende.

Ook zijn vader niet. Hij was de laatste bij wie Omar Mateen op zaterdagavond nog op bezoek kwam. Dat was net voor hij naar de Pulse vertrok.

"Ik heb toen niks bijzonders gemerkt", zegt Mir Seddique Mateen.

Eerder Gods taak

Mir Seddique Mateen heeft een eigen tv-kanaal op Payam-e-Afghan. Hij deelt er zijn visie op de wereld, op zijn geboorteland meer bepaald. Uitgedost in een militair uniform riep hij zich in 2015 langs die weg uit tot toekomstige president van Afghanistan.

Het bloedbad in de Pulse bracht hem niet zo direct tot introspectie, hij leek eerder een unieke gelegenheid te zien om de planeet toe te spreken. Hij postte maandag een filmpje met zijn eigen lezing van het gebeurde: "Dit had niets te maken met religie. In deze maand van de ramadan is het homoseksuele en lesbische vraagstuk iets dat door God zal worden bestraft. De dienaars van God horen zich daar niet mee in te laten."

Volgens Seddiques interpretatie was zijn zoon enkele maanden terug diep verontwaardigd geworden vanwege een in het publiek kussend mannelijk stel in Bayside Marketplace in Miami. Hij vond het niet kunnen dat zoiets kon gebeuren in het bijzijn van zijn zoontje. Geconfronteerd met een aanzwellende stroom van berichten over Omars veelvuldige aanwezigheid in de Pulse, al zeker drie jaar, kwam Seddique met een verklaring: "Waarschijnlijk heeft hij zijn doelwit willen verkennen."

Dat zijn zoon wel eens in een heilige oorlog verwikkeld zou kunnen zijn geweest met zijn eigen lichaam, dat het onderzoek van de FBI eerder in die richting evolueert, wou er ook twee dagen later bij vader Seddique niet in: "Als dat zo zou zijn, waarom zou hij dan zoiets doen? Ik heb er niets van gezien, en ik geloof ook niet dat het zo was."

Seddique Mateen, vader van Omar. Beeld Photo News
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234