Dinsdag 07/07/2020

Video

OM eist straffen met uitstel voor beklaagden proces Jonathan Jacob

Beeld Photo news/Belga/kos

De eerste zittingsdag van het proces over de dood van Jonathan Jacob (26) is afgelopen. Jacob stierf vijf jaar geleden in een politiecel in Mortsel na een tussenkomst van het Bijzondere Bijstandsteam van de lokale politie van Antwerpen. Acht BBT'ers en de politiecommissaris die hen optrommelde, staan terecht voor opzettelijke slagen en verwondingen met ongewild de dood tot gevolg. Het Openbaar Ministerie eist vier maanden cel met uitstel voor de politiemensen. Voor de directeur en psychiater van de instelling Broeders Alexianen in Boechout, die Jonathan weigerden op te nemen, werd zes maanden cel met uitstel gevorderd. Zij staan terecht wegens schuldig verzuim.

Vader Jan Jacob vindt de reactie van de verdediging maar flauw. "De rechtbank is er om te oordelen. Als je recht in je schoenen staat, begrijp ik niet dat je verstek geeft."

De verdediging wilde de afloop van de procedure tegen vader Jan Jacob afwachten. Die werd in verdenking gesteld voor misbruik van zijn inzagerecht in het strafdossier, nadat hij beelden uit de politiecel waar zijn zoon gestorven was, gelekt had aan de pers. De zaak nu al behandelen voordat die procedure was afgerond, zou volgens de verdediging het recht van de beklaagden op een eerlijk proces en hun vermoeden van onschuld in het gedrang brengen. Het openbaar ministerie en de burgerlijke partijen hadden zich tegen een uitstel verzet.
   
De rechters beslisten na bijna twee uur beraadslaging dat er geen reden was om de zaak uit te stellen. "De afloop van de andere procedure moet niet afgewacht worden. Er is geen indicatie dat de onderzoeksresultaten een invloed zullen hebben op de rechten van verdediging en het recht op een eerlijk proces. De verdediging kan ten volle haar rechten van verdediging en het recht op tegenspraak uitoefenen aan de hand van het voorliggende strafdossier", oordeelde de rechtbank in een tussenvonnis.

"Met alle respect voor de rechtbank, maar gelet op de inhoud van dit tussenvonnis, beslis ik namens al mijn cliënten om verstek te laten gaan", zei advocaat Jan De Man, namens de acht BBT'ers. De advocaten van de politiecommissaris van de zone Minos en van de directeur en psychiater van Broeders Alexianen volgden zijn voorbeeld.

Beeld PHOTO_NEWS

Vader Jacob krijgt het woord: "Ja, ik heb die beelden gelekt. Wat had ik te verliezen? Na vijf jaar wacht ik nog altijd op excuses. Die mensen zijn geen monsters, maar ze hebben wel fouten gemaak."

Beeld kos
Beeld BELGA

Niemand van de beklaagden is aanwezig. De beklaagdenbank blijft leeg!

Zoals verwacht vroegen de advocaten van de 11 beklaagden, van wie er niemand in de rechtszaal aanwezig was, vandaag om een uitstel. Volgens de verdediging kon de zaak niet behandeld worden zo lang de raadkamer zich nog niet heeft uitgesproken over de zaak van vader Jan Jacob. Hij wordt in verdenking gesteld voor misbruik van zijn inzagerecht in het strafdossier, nadat hij informatie daaruit aan het reportageprogramma 'Panorama' had bezorgd.

Maar de correctionele rechtbank van Antwerpen wees dat verzoek af. "De afloop van de andere procedure moet niet afgewacht worden. Er is geen indicatie dat de onderzoeksresultaten een invloed zullen hebben op de rechten van verdediging en het recht op een eerlijk proces." Alle advocaten van de beklaagden beslisten daarop om verstek te laten gaan.

"Een hond was genoeg geweest"
De burgerlijke partijen en het openbaar ministerie kregen in de namiddag het woord. Jef Vermassen, die optreedt voor de familie Jacob, wees erop dat op de openbaar gemaakte videobeelden te zien was dat Jonathan rustig was, en er dus geen acht gemaskerde mannen nodig waren. "Een hond was genoeg geweest." Hij zei ook dat Jonathan claustrofobie had en dus zeker geen isoleercel wilde. "

De parketmagistrate drong aan op een gedwongen opname, maar de koppige pyschiater weigerde", wees de advocaat met beschuldigende vinger naar het personeel van de psychiatrische instelling in Boechout.

Videobeelden
Meester Callebaut vatte het zo samen: "Een jongen die moest opgenomen worden, werd door twee specialisten geweigerd, een substitute die een dokter beval om hem plat te spuiten, een commissaris die het BBT een jongen in elkaar laat slaan. Ik vraag de rechtbank om de beelden van de bewakingscamera's tijdens het beraad te bekijken."

Volgens het Openbaar Ministerie was er duidelijk sprake van buitensporig geweld. "Hier was geen nood om de gestoorde procedure toe te passen", zei de openbaar aanklager. "De psychiater en directeur hadden nooit mogen weigeren om Jonathan op te nemen. Er waren levensbedreigende risico's voor hem, maar de medische wereld deed niets, de dokters trokken hun handen van hem af. Ik vraag om de dokter en directeur schuldig te verklaren voor schuldig verzuim."

Straffen met uitstel
"Het doel was om Jonathan te kalmeren, maar het optreden van de BBT lijkt het tegenovergestelde na te streven", aldus nog de openbaar aanklager.

Het OM acht de directeur en psychiater van Broeders Alexianen verantwoordelijk voor wat er gebeurd is met Jonathan en vordert zes maanden met uitstel voor het tweetal. Voor de acht BBT'ers en de politiecommissaris eist het Openbaar Ministerie vier maanden met uitstel.

Herbeleef de eerste procesdag in de zaak Jacob hieronder

"Prachtig", zo noemt Jan Jacob, de vader van de overleden Jonathan, het pleidooi van de openbaar aanklager. "Ik hoop dat de dood van mijn zoon niet voor niets is geweest."

De psychiater en directeur van het psychiatrisch centrum in Boechout riskeren zes maanden voorwaardelijk wegens schuldig verzuim. De politiemensen hangt een celstraf van vier maanden met uitstel boven het hoofd voor opzettelijke slagen en verwondingen met ongewild de dood tot gevolg.

Openbaar aanklager: "De BBT had minstens een halfuur bedenktijd om in te grijpen. Waarom is de MUG vooraf niet opgeroepen? Waarom is geen onderhandelaar in burger opgeroepen? De BBT hebben geen vrijgeleide om om het even welke techniek en welk geweld toe te passen."

"Het doel was om Jonathan te kalmeren, maar het optreden van de BBT lijkt tegenovergestelde na te streven", zegt de openbaar aanklager.

De openbaar aanklager haalt uit naar de psychiater en de directeur van de instelling Broeders Alexianen in Boechout. "Zij hadden nooit mogen weigeren om Jonathan op te nemen. Er waren levensbedreigende risico's voor hem, maar de medische wereld deed niets, de dokters trokken hun handen van hem af. Ik vraag om de dokter en directeur schuldig te verklaren voor schuldig verzuim."

"Jonathan had die middag moeten opgesloten worden in het psychiatrisch ziekenhuis en had nooit in een cel mogen belanden. Hier was geen nood om de gestoorde procedure toe te passen", zegt de openbaar aanklager.

Volgens het Openbaar Ministerie is er duidelijk sprake van buitensporig politiegeweld.

De zitting wordt hervat. Het woord is nu aan aanklager Alexandra Van Kelst.

Meester Callebaut vat samen: "Een jongen die moest opgenomen worden werd door twee specialisten geweigerd, een substitute die een dokter beval om hem plat te spuiten, een commissaris die het BBT een jongen in elkaar laat slaan. Ik vraag de rechtbank om de beelden van de bewakingscamera's tijdens het beraad te bekijken."

De zitting herneemt over een klein kwartier met het rekwisitoor van het openbaar ministerie.

Vermassen: "We zijn hier niet om mensen in de gevangenis te stoppen. De levens van de ouders zijn gebroken. Nooit kregen ze excuses. Ze vinden geen rust. Door wat hen is overgenomen, zijn ze nu ook zieke mensen. Eerst zeiden ze dat er geen geweld was gebruikt, en dan de shock van de ouders die hun toegetakelde zoon zien liggen. Dit is een schande. Een principiële veroordeling willen wij."

Vermassen: "Waarom heeft niemand geprobeerd om te praten? Waarom hebben ze hem niet rustig laten zitten? Waarom al dat geweld? Jonathan is gestorven door het geheel van handelingen door alle leden van BBT", aldus Vermassen.

Beeld De Roeck Marc

Vermassen: "Vervolgens werd er een huisarts gebeld om Jonathan plat te spuiten. Die gaat daarmee akkoord. Wie heeft dat tegen dokter gezegd? Het kon niet in de instelling, maar het moest in de isoleercel gebeuren. Maar er moest op BBT gewacht worden. Wachten was echter niet nodig", meent Vermassen." Het BBT moest niet binnenvallen. Op beelden was te zien dat Jonathan rustig was. Ze hadden geen acht gemaskerde mannen nodig, een hond was genoeg geweest. Dan vliegen ze op hem. In een beschaafd land! Waar zijn we mee bezig? De huisarts geeft dan een dode man een kalmeerspuit."

Beeld Panorama

Vermassen: "Mocht er een eenpersoonskamer zijn vrijgeweest, zou Jonathan volgens een verpleger wel zijn opgenomen. Nu moest hij terug naar Mortsel. De parketmagistrate drong aan op een gedwongen opname, maar de koppige psychiater weigerde. De commissaris schilderde Jonathan als een gevaarlijke kerel af. Hij vorderde het Bijzondere BijstandsTeam (BBT) van de Antwerpse politie. Jonathan moest van het parket een spuit krijgen, zodat hij voor derde maal naar de Broeders Alexianen kon gaan."

Beeld kos

Vermassen: "De situatie liep uit de hand. Buiten trok een agent een wapen. Jonathan riep: 'schiet dan maar ik ga niet in die isoleercel.' Extra agenten werden opgetrommeld. Met een blaffende hond. Die hond speelde klaar (Jonathan overtuigen om in isoleercel te gaan, red.) wat de dokter om zeep had geholpen, maar de dokter weigerde hem toe te laten."

Vermassen: "Jonathan wilde geen isoleercel. Hij zat bij zijn eerste opname in een dwangbuis. Jonathan kampte met claustrofobie. Daarom wilde hij dat absoluut niet. Toen de dokter vroeg om een isoleercel klaar te maken, ging het mis. Dat is iets wat Jonathan zeker niet wilde. Hij had niets tegen een gedwongen opname. Maar een isoleercel, nee."

Vermassen: "Jonathan was akkoord met gedwongen opname na allereerste gesprek met arts in de vroege ochtend. Jonathan floot en neuriede toen. Hij oogde kalm. Totaal niet agressief. Door een computercrash duurde het dan uren voor hij naar psychiatrie werd gevoerd. Jonathan vroeg aan een politieman om naast hem in de ziekenwagen te komen zitten. Alles verliep rustig."

Vermassen vertelt dat Jonathan Jacob in oktober 2007 een eerste keer werd opgenomen bij de broeders Alexianen. Toen wel in Grimbergen. In april 2009 volgde een tweede colloqatie en datzelfde jaar was er een herval rond de jaarwisseling.

Beeld kos

We gaan bijna terug van start. Mr Vermassen, advocaat van de familie Jacob, staat al klaar.

Beeld PHOTO_NEWS

De zijde van de beklaagden loopt nu helemaal leeg. Na de middagpauze gaat de zaak van start. Om 13.30 uur hervat de zaak met de pleidooien van de burgerlijke partijen en dan het rekwisitoor van het Openbaar Ministerie. De elf beklaagden stuurden eerder al hun kat. Na de middag zullen ook hun advocaten de zaak niet meer bijwonen.

De rechtbank trekt zich terug om zich uit te spreken over het verdere verloop van het proces: uitstel of behandeling. Volgens de rechter kan dat besluit wel even op zich laten wachten.

Het debat over het gevraagde uitstel blijft verder duren. Mr Jan De Man benadrukt dat hij niet wil wachten op uitkomst in andere zaak, wel dat hij stukken uit het dossier wil gebruiken om de BBT'ers te verdedigen. "Alles moet hier gezegd worden maar er ontbreken op dit moment fundamentele stukken."

Ook het Openbaar Ministerie kan maar weinig begrip opbrengen voor de vraag tot uitstel. "Twee jaar na de eerste klacht komt er nu plots een gezamenlijke actie van de verdediging. Die nieuwe klachten zijn demarches om het debat ten gronde niet te hoeven aangaan. Men wil naar verjaring toe."

De Advocaat-generaal verzet zich tegen een uitstel van het proces: "andere zaak heeft geen invloed op de grond van de zaak."

De verdediging heeft vooraf geen conclusies overgemaakt aan de andere partijen. Dat had de rechtbank wel opgedragen bij de inleidingszitting in januari.

Mr Jef Vermassen, die optreedt voor de familie Jacob, is het duidelijk niet eens met de vragen tot uitstel: "Dat is een belediging van de zetel. De rechtbank is onafhankelijk. De familie kan na vijf jaar nog altijd niet aan een rouwproces beginnen", steekt hij van wal.

Beeld BELGA

Mr De Man: "Ik wil stukken uit dat andere dossier gebruiken, maar dat kan op dit moment niet, omdat die zaak nog niet gefinaliseerd is." Alle advocaten van de beklaagden vragen een uitstel.

Beeld BELGA

Mr Paul Quirynen, die optreedt voor de toenmalige directeur van Broeders Alexianen bijt de spits af: "Geen kans op eerlijke procesvoering als de zaak rond misbruik inzagerecht (het lekken van de bewakingsbeelden, red.) er niet bij betrokken wordt. We vragen dan ook om beide dossiers samen voor de rechtbank te brengen."

"Een zinvol eerlijk proces is door het uitbrengen van de beelden niet meer mogelijk. Vader Jacob is een eerlijk man geweest. Hij heeft gezegd waarom hij het gedaan heeft. Dat staat in het dossier en moet door rechtbank geweten zijn."

"Het gaat ook om het principe. Anders kan de media gebruikt worden om een proces te beïnvloeden."

Beeld PHOTO_NEWS
Beeld KOS

De zitting is geopend. De verdediging krijgt zo meteen het woord om de vragen tot uitstellen toe te lichten. De andere partijen kunnen daarop repliceren.

De advocaten van de familie Jacob, met mr Jef Vermassen, zijn toegekomen. Net als mr Jan De Man die 'de bottinnekes' verdedigt.

Jan De Man (links) en Jef Vermassen.Beeld Photo news/Belga

Vader Jan Jacob is net de rechtszaal binnengekomen. Aanklager Alexandra Van Kelst is ook gearriveerd. Het is nog wachten op de andere partijen.

Jan Jacob (archiefbeeld).Beeld BELGA

Het proces rond de dood van Jonathan Jacob (26) start vandaag in de Antwerpse rechtbank. Jonathan stierf in een politiecel in Mortsel. De beelden van de 'Bottinekes' die Jonathan aftroefden, veroorzaakten een schokgolf.

Jonathan Jacob verliet in de vroege avond van dinsdag 5 januari 2010 het huis van zijn ouders in Affligem. Onder invloed van amfetamines kon niemand hem tegenhouden. De volgende ochtend, even na 8 uur, stond Jonathan op een kruispunt in Borsbeek. De politie nam hem mee naar het commissariaat in Mortsel en contacteerde het parket van Antwerpen. Van daaruit werd de opdracht gegeven om Jonathan gedwongen te laten opnemen. Tot twee keer toe reden de agenten met Jonathan naar psychiatrisch centrum Broeders Alexianen in Boechout, maar door zijn agressief gedrag werd hij daar twee keer geweigerd door de directeur en de psychiater. Omdat Jonathan nergens naartoe kon, werd hij opgesloten in een politiecel. De parketmagistrate met dienst zou dan het bevel gegeven hebben om een kalmeerspuit toe te dienen om de collocatie mogelijk te maken. Dan trommelde de politiecommissaris het Bijzonder Bijstandsteam op, de zogenaamde Bottinekes. Zij stormden - het is intussen bijna 15.30 uur - de cel binnen om Jonathan te overmeesteren, zodat de huisarts de spuit kon zetten. Daarbij stierf Jonathan. Uit de lijkschouwing bleek dat hij een leverscheur en een inwendige bloeding had opgelopen.

Uitstel
Meteen na het overlijden startte het Antwerpse parket een onderzoek naar het verdachte overlijden. Op 3 november 2010 was het aanvankelijke onderzoek afgerond en kreeg de raadkamer het dossier een eerste keer voorgeschoteld, maar de behandeling werd uitgesteld op vraag van de betrokken partijen om extra onderzoek. Een tweede keer gebeurde dat op 14 maart 2012: de zaak werd toen onbepaald uitgesteld. De raadkamer besliste op 6 februari 2013 om de leider van de BBT'ers, de psychiater en de toenmalige directeur van Broeders Alexianen naar de rechtbank te verwijzen. Opvallend: het parket had op dat moment gevraagd om enkel de toenmalige directeur Marc v.d.S. (64) uit Aalst en psychiater Geert D. (56) uit Boechout te verwijzen wegens schuldig verzuim. De 'Bottinekes' en de politiecommissaris hadden volgens het Openbaar Ministerie niets fout gedaan.

De beslissing van de raadkamer viel in slechte aarde bij vader Jan Jacob. Hij reageerde toen als volgt: "Het hele BBT-team moet worden vervolgd." Kort daarna - en dat heeft hij ook toegegeven - heeft hij de bewakingsbeelden uit de cel die in het strafdossier zaten, aan de VRT gegeven. De programmamakers van Panorama pakten er op 21 februari 2013 mee uit. De publieke en politieke verontwaardiging was immens. Het Antwerpse parket, de politie en het BBT-team belandden in het oog van de storm.

Lekken beelden
Het BBT-team diende in mei 2013 een klacht in tegen onbekenden voor het lekken van de ophefmakende beelden. Onlangs sloten de andere beklaagden zich daarbij aan. De raadkamer krijgt dat dossier op 18 juni voorgeschoteld. Het parket liet al weten de buitenvervolgingstelling te vragen.

De toenmalige directeur van Broeders Alexianen en de psychiater staan nu terecht voor schuldig verzuim, de acht Bottinekes en de politiecommissaris voor opzettelijke slagen en verwondingen met ongewild de dood tot gevolg, met de verzwarende omstandigheid dat ze politiemensen waren.

Vader Jan Jacob.Beeld BELGA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234