Woensdag 01/12/2021

Olivier Chastel, een Vlaamse bouvier in Charleroi

Dertig jaar lang leek heel Charleroi exclusief rood. Maar blauw heeft er ook diepe wortels. 'Het Palais des Beaux Arts is gebouwd door een liberale burgemeester. Tot de fusie was het centrum van Charleroi een blauw nest', zegt Jean-Claude Finet, lokaal MR-voorzitter. Finet is de politieke peetvader van Olivier Chastel, een dokterszoon die dertien maanden geleden met chirurgische precisie aan de poten van de PS begon te zagen.

Door Filip Rogiers

"Achtenveertig uur heb ik erover gedubd. Zou ik of zou ik niet?", zegt Olivier Chastel (MR). Hij wist dertien maanden geleden dat hij een tijdbom in handen had. En dat die net zo goed in zijn eigen gezicht kon ontploffen. "Vrijdagavond kreeg ik het auditrapport over de onregelmatigheden bij de sociale huisvestingsmaatschappij La Carolorégienne in handen. Dat was al een tweede opvolgingsrapport van een audit van 2001. Niets daarvan was tot nu toe in de openbaarheid gekomen. Ook dit rapport zou wellicht weer in een lade verdwijnen. Ik heb de pro's en de contra's afgewogen. En maandag ben ik ermee naar buiten gestapt."

Het ligt in Chastels natuur om alles op een apothekersschaaltje af te wegen. Het is zijn beroep, van moeder op zoon. Vader Chastel was chirurg. Straks wordt Olivier eerste schepen, hij is sinds 1999 federaal volksvertegenwoordiger en vicevoorzitter van de Kamer. Behalve de politieke leider van de MR-Charleroi is hij ook voorzitter van de MR-Henegouwen. En hij blijft zijn beroep uitoefenen, "om bij te blijven". "Hij blijft de specialist inzake audits van laboratoria in ziekenhuizen", vertelt MR-voorzitter Jean-Claude Finet (65), die in zekere zin de politieke peetvader van Chastel is. "Nog twee keer per maand trekt hij als kwaliteitsmanager op inspectie uit."

Op het uiterst krappe bureautje van Chastel in het lokaal van de Karolingische MR, ondergebracht op de eerste verdieping van een karakterloos appartementsgebouw in de Rue de Dampremy, liggen torenhoge stapels dossiers. Als we er hem dondermiddag toevallig treffen, werkt hij net haastig zijn middagmaal naar binnen: droge stukjes baguette. Als Jean-Claude Finet binnenkomt, begroeten de mannen elkaar op zijn Waals met een kus. Finet is wat trots op de 12.025 stemmen die 'zijn' poulain heeft vergaard. De hele campagne was aan Chastel opgehangen. De naam van de website heette gewoonweg: www.jevotechastel.be.

Vrienden beweren dat Olivier Chastel daadwerkelijk aan politiek doet zoals hij in de apotheek staat. "Alles moet precies gedoseerd zijn", zegt Cyprien Devilers, voorzitter van de Jeune MR in Charleroi. "Ook tijdens de verkiezingscampagne maande hij iedereen aan om de voeten op de grond te houden. Aan het programma zijn vele vergaderingen voorafgegaan. En alles wat daar werd voorgesteld, moest precies berekend zijn, elke euro moest kloppen. Dat is Olivier Chastel. Het kan ook niet anders in Charleroi. In deze stad heeft de politiek nood aan pragmatisme. Er zijn genoeg dure luchtkastelen gebouwd de afgelopen dertig jaar. De MR zal zich de luxe niet kunnen veroorloven fouten te maken."

Op 5 september 2005 gooide Chastel de malversaties in de sociale huisvesting in de openbaarheid. Het is een datum die een ommekeer inluidde. Voor Charleroi, maar zoals het er sinds 8 oktober uitziet wellicht ook voor Wallonië. Chastel was de spreekwoordelijke David die de rode Goliath deed wankelen. De reus bleef overeind, in Charleroi verloor de PS weliswaar 13 procent maar met 38,5 procent blijft het rood troef.

Zonder de crisis die door Chastels toedoen losbarstte, had Elio Di Rupo er wellicht niet moeten van dromen dat hij Jean-Claude Van Cauwenberghe kon overtuigen om, naar Bergens model, een afspiegelingscollege (PS, MR en cdH) te vormen. Chastel had, na uittredend burgemeester Jacques Van Gompel, de meeste voorkeurstemmen.

Crucialer dan de naakte cijfers nu nog - de PS blijft de grootste in Wallonië - is de politiek-psychologische impact van het steentje dat Chastel in de kikkerpoel mikte. De onaantastbaarheid van de PS is niet langer een wet van Perzen en Meden. De bestuurscultuur van de Waalse socialisten blijkt zelfs in de vanouds rode navel van la Wallonie profonde niet langer het enige referentiepunt. En, zoals Chastel zelf zegt: "Een pak mensen heeft op 8 oktober voor het eerst het bijna genetische PS stemmen doorbroken."

Chastel heeft daarmee een strategie operationeel gemaakt waar topliberalen, en christendemocraten, al langer van dromen: een 'ander' Wallonië waarin de PS niet langer de maat van alle dingen zou zijn. "Goh", bloost Chastel. "Of ik de droom van Louis Michel en anderen heb waargemaakt? Op de schaal van Charleroi, zeker. Maar er had niets bewogen als er tegelijkertijd niet op vele andere fronten iets veranderd was."

Wat dan? Chastel: "De Waalse regering heeft de Société Wallonne du Logement onder curatele gesteld. De media hebben hun rol gespeeld: nooit eerder heeft een document als dat auditrapport zo'n impact gehad. En er is vooral de justitie. Het gerecht legde zich vroeger nooit zo ijverig toe op de overheid. Maar ik wil best wel de eer opstrijken hoor, ik ben de eerste die aan het draadje heeft getrokken van de trui. C'est moi qui a commencé à tricoter."

Toen de MR voor 8 oktober op campagne trok, waren de zenuwen gespannen. "We hebben het vaak moeten horen", zegt Finet. "Wij zouden de antipolitiek voeden. Wij waren de boosdoeners. Maar uiteindelijk zijn de reacties zeer goed meegevallen. Er zijn enkele harde woorden gevallen, dat wel. Maar echt druk is er nooit uitgeoefend."

"Ook ik heb moeten horen dat ik de wegbereider van extreem rechts was", zegt Chastel. "Mijn antwoord op die aantijging was zeer simpel: wie helpt extreem rechts, hij die de wet aan zijn laars lapt, of de kraai die het uitbrengt?"

"Olivier is een beetje de zoon die ik nooit gehad heb", lacht Jean-Claude Finet. "Ik heb vier dochters. Ik was bevriend met zijn vader, Olivier kwam spelen bij mijn kinderen. Hij heeft nu zelf twee kinderen: een tweeling, Eliot - niet Elio hé - en Justin."

Chastel houdt er naast de politiek vele hobby's op na. Basket, motorrijden, tafeltennis... Finet noemt hem een "omni-amateur des sports". Hij is een fervent motorliefhebber en een hondenvriend. In zijn tuin heeft hij een professionele kennel. De naam 'Chastel' is in de hondenwereld een begrip. In de vakpers wordt Oliviers grootvader, Justin Chastel de la Thudinie, "de schepper van de moderne bouvier" genoemd en "een van Europa's meest gerespecteerde fokkers van de bouvier". De bouvier des Flandres is een ras, het label Bouvier de la Thudinie of Bouvier du Chenil Chastel een keurlabel. Grootvader Chastel begon zijn levenswerk kort na de Tweede Wereldoorlog in Thuin. Vandaag zet hij nog altijd de internationale standaard voor wat zo'n rashond hoort te zijn: intelligent, trouw en een uitzonderlijke waakhond.

Zat er blauw bloed in de familie, Olivier is de eerste telg die in de liberale partij belandde. Oliviers carrière in de politiek begon toen Finets voorganger, de lokale voorzitter van wat toen nog de PRL heette, moeder Chastel kwam polsen om op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen te staan. De jonge Chastel, die zijn moeder in de apotheek assisteerde, zei dat hij wel zin had om op zo'n lijst te gaan staan. Moeder liet de eer aan haar zoon. In 1993 werd hij op zijn dertigste gemeenteraadslid. Letterlijk en figuurlijk een blauwtje tussen al die rode PS-koppen.

Wie de afgelopen dertig jaar in Charleroi aan politiek wilde doen buiten de PS, had moed nodig. En een dik vel. Je begon eraan met het vooruitzicht van eeuwige oppositie. Maar het is een misvatting, zo zegt Finet, dat Charleroi genetisch rood zou zijn. Finet heeft zijn roots zo diep in Charleroi als de kameraden van de PS. "De vorige week overleden Jean Guy (ex-hoofdredacteur van de ABVV-krant Le Peuple en sinds vele jaren een gauchistische luis in de PS-pels, FR) was een goede vriend van mij. In het begin van de jaren zeventig deed ik wat klusjes voor Le Metropolitain, het blad dat werd opgericht door de vader van mijn schoonbroer Hervé Hasquin (geboren in Charleroi, ondervoorzitter van de PRL in de jaren tachtig, minister-president van de Franse Gemeenschapsregering van 1999 tot 2004, FR). Elke woensdagavond ging ik naar de drukkerij om daar tot middernacht de proeven te corrigeren. Hervé schreef het hoofdartikel, ik leverde soms wat verslaggeving en vader Hasquin amuseerde zich met de meer stekelige nieuwtjes uit Charleroi en de regio, genre Pan of Père Ubu. In die biotoop kwam ik ook regelmatig Jean Guy tegen."

"Ik kom uit de Borinage en in mijn familie zaten zowel liberalen als socialisten", zegt Finet. "Mijn grootvader is altijd socialist geweest. In vele Waalse families was je socialist omdat de hele familie het nu eenmaal altijd geweest was. Ik heb ook veel respect voor de socialistische filosofie. Ik heb zelf altijd in het staal gewerkt als burgerlijk ingenieur, bij Fafer. Ik zat dus in die twee tradities, rood en blauw. Op een bepaald moment heb ik dan de keuze voor de liberalen gemaakt. Ik had overigens al langer een lidmaatschapskaart van de PRL dan Hervé Hasquin, die tot het linkse kamp behoorde."

Finel: "Intra muros was Charleroi liberaal. De stad zelf heeft altijd een liberale burgemeester gehad. Dat was voor de fusie van 1976. De PRL zat hier afwisselend in een coalitie met socialisten en liberalen. Het Palais des Beaux Arts en het Palais des Expositions zijn onder een liberale burgemeester gebouwd."

Maar rood werd de dominante kleur in Groot-Charleroi door de fusie met deelgemeenten zoals Marchienne-au-Pont en Marcinelle, waar de zware industrie en dus de arbeidersbevolking geconcentreerd zat.

Finet neemt ons mee voor een ritje door de stad. "Zes jaar zal kort zijn om iets te veranderen", zucht hij. "Er moeten hier bergen worden verzet." De stad heeft haar schitterende plekken, zeker in het centrum. Er is veel cultuur, dans, fotografie en de zevende kunst - Spirou, Franquin!. Zeker in de ville basse is er aan hippe tenten, boetiekjes en andere fijne adresjes geen gebrek. Maar op slechts enkele passen van het stadhuis bots je al op verpaupering en leegstand. En er is de blijvende fall-out van anderhalve eeuw staalindustrie. Toen Finet er begon te werken, goed voor zo'n 30.000 arbeidsplaatsen, nu minder dan 5.000. Maar de schoorstenen en de hoogovens spuwen nog altijd hun rook over de stad.

"Kijk, een kunstwerk van schepen Claude De Spiegeleer", grapt Finet. Aan de overkant van de Gare de l'Oeust, waar je het beste zicht hebt op de nog actieve zware industrie van de stad, gaat een bovengrondse parkeergarage in verdiepingen tegen de vlakte. "Een totaal nodeloze parkeerruimte. Aan het station was er al parkeergelegenheid in overvloed."

Finet somt de drie pijlers op van het titanenwerk dat het 'nieuwe' Charleroi wacht. "We moeten het vertrouwen van de Karolingers in het politieke bestuur herstellen. En de mensen moeten zich veilig wanen in deze stad. Het moet geen politiestaat worden, maar de straffeloosheid waarmee kleine criminaliteit hier bloeit, moet worden aangepakt. En er is de vervuiling. Als de staalindustrie in Charleroi nog een toekomst wil hebben, moeten er filters komen op de resterende hoogovens. Dat kost kolossaal veel en de stad kan het niet betalen, maar er moet iets gebeuren. Er zijn Europese richtlijnen over de vervuiling. De fabrieken in Charleroi blijken ook op de slechtst mogelijke plaats neergezet: de wind voert permanent fijn stof over de stad."

Chastel heeft school gemaakt. Cyprien Devilers (32) werd drie jaar geleden voorzitter van de Jeune MR in Charleroi. "Het is Olivier Chastel die mij heeft overtuigd", zegt hij. "Ik ben in Charleroi geboren. Mijn moeder vluchtte uit Polen voor het communisme, mijn vader had een winkel in het centrum van de stad. Hij hield niet van de PS. Hij heeft de stad zien achteruitgaan. Maar we weten tegelijkertijd maar al te goed hoe cruciaal een sociale politiek is. Zeggen dat de MR rechts is, is onzin. Ik weet wat sociale huisvesting is, en als zoon van een Poolse vluchtelinge heb ik dankzij de sociale voorzieningen toch kunnen studeren."

"Toen ik tien jaar geleden studeerde, had je aan elke universiteit nog zeer actieve 'Cercles des Etudiants Carolos'. Je was toen nog trots van deze stad te komen, maar dat is gaandeweg verdwenen. Mensen durven op vakantie zelfs bijna niet meer te zeggen dat ze van Charleroi komen. De stad wordt vereenzelvigd met haar affaires. Het erge is dat de Carolo's dat zelf ook doen. Terwijl er zoveel meer is om trots op te zijn: deze stad heeft een bloeiend cultureel leven en ook economisch is er wel degelijk heel wat creativiteit. Het begint te keren. Jarenlang liepen jongeren uit Charleroi weg. Ze gingen studeren in Brussel of Louvain-la-Neuve en bleven daar in de streek wonen. Nu keren sommigen terug, ook omdat Waals-Brabant te duur geworden is."

Devilers merkt in zijn directe omgeving dat er in Charleroi verandering in de lucht zit. "Vele van de jonge MR-leden hebben ouders die altijd PS hebben gestemd. De moeder van een van hen zat zelfs in de gemeenteraad voor de PS. Vaak gaat het om mensen die in de industrie hebben gewerkt. Het is nog geen vloedgolf, maar beetje bij beetje begint het fenomeen van de gewoontestemmen af te brokkelen. De mensen beginnen anders te denken en ook anders te stemmen. Het besef groeit dat er een alternatief is, en dat dat niet noodzakelijk extreem rechts moet zijn."

Maar veranderd is er vandaag nog niets. "Na dertig jaar PS staan we voor een immense uitdaging", zegt Chastel. Hij is beducht voor achterhoedegevechten van het oude apparaat. "Je mag dan nog een nieuwe, stevige politieke ploeg hebben, we zijn aangewezen op een administratie waarvan we niet goed weten hoe groot de wil tot verandering daar wel is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234