Zaterdag 04/12/2021

Olifanten redden met een gps

De olifanten in het Congolese Virunga-park liggen onder vuur. Letterlijk. Stropers gebruiken tegenwoordig antitankraketten om de dieren af te knallen. Een Belgische piloot en een crowdfundingproject moeten de laatste tweehonderd olifanten van het park redden. Daarvoor krijgen de dieren een halsband, met gps-signaal.

Wie Virunga zegt, denkt aan gorilla's. Zowat een kwart van alle berggorilla's wereldwijd bivakkeren er, wat van Virunga een natuurpark met wereldfaam maakt. Maar door alle aandacht voor de gorilla's dreigen de andere bedreigde diersoorten die in het park ronddwalen, vergeten te worden. De olifanten bijvoorbeeld, die steeds vaker het slachtoffer zijn van illegale strooppartijen.

Elke maand opnieuw worden er wel een paar dieren afgeslacht. Afgeschoten door rijke westerlingen die tot 14.000 euro betalen voor de kans om zo'n beest af te knallen en achteraf met hun trofee op de foto te gaan.

Ook rebellengroepen dringen steeds vaker het park binnen om er op olifanten te jagen. De ivoren slagtanden van de dieren zijn op de zwarte markt tot 18.500 euro per kilo waard. Olifanten opsporen en afslachten is voor rebellen op zoek naar extra inkomsten een lucratieve bezigheid. En daarbij gaan ze steeds driester te werk. De zwaarbewapende rebellen bestoken de nietsvermoedende dieren met antitankraketten. Sneller en efficiënter dan hetzelfde dier met kogels neerleggen, zo blijkt.

Emmanuel de Merode, de Belgische prins die de leiding over het park in handen heeft, moest lijdzaam toezien hoe stropers het aantal olifanten in zijn park decimeerden. Er zijn te weinig parkwachters om de stropers op heterdaad te betrappen en geen alternatieven om het stropen te voorkomen. De slagtanden preventief verwijderen bijvoorbeeld bleek geen succes. Een olifantenkudde opsporen en bijhalen duurt soms dagen. Stropers willen niet het risico lopen tijd te verliezen met een achtervolging op een olifant zonder tanden en dus schieten ze ook de tandenloze exemplaren af. Kwestie van zich de volgende keer niet opnieuw te vergissen.

De oplossing kwam vorig jaar 'uit de lucht vallen'. Voor het Eén-programma Flying Doctors vloog piloot Anthony Caere samen met drie dokters in een bejaard sportvliegtuig van Wevelgem naar Virunga. Het vliegtuig bleef in het park achter om gewonde parkwachters sneller te kunnen evacueren. Ook Caere bleef in Virunga plakken. De aanwezigheid van een vliegtuig én een piloot maakt het mogelijk een project op te starten dat de overgebleven Virunga-olifanten moet redden.

Roofdieren liggen op de loer

De bedoeling is om de leiders van de twaalf overgebleven kuddes van een gps-halsband te voorzien. Op die manier kunnen de parkwachters in de buurt van de kuddes blijven. Alleen heb je daarvoor een vliegtuig nodig. Al was het maar om tweehonderd olifanten te lokaliseren in een park van in totaal 7.800 vierkante kilometer groot. "We hopen per vliegdag één kudde te vinden. Dat zou een goed gemiddelde zijn", vertelt Caere.

Het vinden van de olifanten is nog het makkelijkste onderdeel van de operatie. Om zo'n halsband ook effectief rond de nek van een olifant te krijgen is er een team van zo'n zestig man nodig.

"Van zodra je zo'n kudde hebt gelokaliseerd, moet je de leider zien te spotten", legt Caere uit. "Dat gebeurt door een getraind dierenarts die het dier daarna ook verdooft." Dat kan enkel wanneer er een team van parkwachters in de buurt is. Caere: "Een verdoofde olifant kan bezwijken onder de hitte. In normale omstandigheden wappert zo'n dier met zijn oren om af te koelen. Wanneer je een olifant verdooft, moet er zo snel mogelijk een team in de buurt zijn om het dier af te koelen. Voor je zo'n beest neerschiet, moet je ook de omgeving in kaart brengen. Wanneer de parkwachters vertraging oplopen door een rivier of een andere hindernis, kan dat fataal zijn voor de olifant in kwestie. Het screenen van de omgeving is ook al iets wat het best vanuit een vliegtuig lukt."

En dan is er nog de olifantenhalsband zelf. Een robuust exemplaar dat zo'n 100 kilo weegt. In het beste geval gaat zo'n verdoofde olifant op zijn knieën zitten en kun je de halsband om zijn nek leggen. In het worstcasescenario gaat hij op zijn zij liggen en moeten de parkwachters graven om de halsband om de nek van het dier te krijgen. Tot overmaat van ramp trekt zo'n gevelde olifant leeuwen en andere roofdieren aan. Je hebt dus best nog een aantal parkwachters op overschot om die natuurlijke vijanden op een afstand te houden.

Ook voor Caere zelf is de operatie niet zonder gevaar. De stropers hebben immers in de gaten dat zijn vliegtuig een cruciale rol speelt. Kevlarplaten in de bodem van het toestel moeten ervoor zorgen dat hun kogels geen schade aanrichten.

Kogels van stropers

De vlieguren, het personeel en de halsband zelf zorgen ervoor dat aan de reddingsoperatie een prijskaartje hangt van 9.000 euro per kudde. Geld dat er op dit moment niet is. En dus doen ze bij Virunga een beroep op crowdfunding. Bedoeling is om in totaal 110.000 euro in te zamelen. "Maar ook wanneer we slechts een deel van dat totaalbedrag bijeenkrijgen, gaan we aan de slag", vertelt Caere. "Met elke 9.000 euro kunnen we één kudde redden."

Meer info: www.crowdrise.com/SaveVirungasElephants.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234