Maandag 30/01/2023

Olifant Suzy,telkens als ik u zie...

'Een olifant is geen koe', sprak Carine, echtgenote van Harry Malter medio augustus kordaat. De Gentse dienst Huisvesting daverde even. Dat kwam door Suzy (dertien jaar, 2.000 kilogram), die de ludieke actie voor een grotere stal een beetje gewicht gaf. Suzy is veel meer dan geen koe, zo blijkt na een bezoek aan de Afrikaanse dikhuid en haar 'baas'. Harry brengt Suzy elke dag van het Familiepark, waar ze werkt, naar huis. Daar doucht, voedt en borstelt hij haar. 'Onze relatie is gebaseerd op wederzijds respect.'

Marijke Libert

Foto's Stephan Vanfleteren

Hun huis ligt 200 meter verwijderd van het Familiepark Harry Malter, in het landelijke Heusden bij Gent. Naast de villa met smeedijzeren olifant op het hek, wit de buur zijn fermettegevel. Alles is zoals het op een hete zomerdag in Vlaanderen hoort. Wielertoeristen rijden zich in het zweet. Maïskolven rijpen en asfalt dampt onder de gloeiende zon. Uit de garage van Harry en Carine klinkt gekwetter. Een half dozijn ara's, zo blijkt later. Een dromedaris steekt zijn kop uit de paardenstal en in de loods ernaast geniet Suzy van een copieus ontbijt.

De Malters houden een paar dieren bij 's nachts. 's Ochtends voert Harry hen naar het dierenpark. Stapels kooien tast hij dan in zijn elektrisch aangedreven open wagen. Een herstellend dier, een paar exotische vogels. Even later drijft hij twee kamelen tussen huis en park. En rond het middaguur komt hij de olifant ophalen. Het is een beetje een vreemd beeld, eerst die waggelende bulten en daarna een rondslingerende slurf boven de maïs- en korenvelden.

"De dieren zijn zo graag bij ons thuis", zegt Carine, die al veel moest verdragen tijdens de jaren huwelijk met haar gestrande circusbaas. Ooit hield een Siberische tijger op het bed de voeten van mevrouw en mijnheer Malter warm. "Je moet van dit leven houden", zucht ze. "Het is dieren voor en na, hier en privé. Ik ben al blij als Harry mij 's avonds niet vergeet weer mee naar huis te nemen." Het klinkt als een klacht, maar even later volgt een schaterlach. Carine komt uit een familie van foorreizigers en dat kan tegen wat. Ze houdt zich met de kleine dieren bezig en met het restaurant van het park. Harry zorgt voor de grote dieren, met een ijver die aan passie grenst. "Hij houdt meer van zijn dieren dan van de mensen", meesmuilt Carine op het zonnige terras aan de ingang van het park. "Waar is Harry?", vragen we. De mevrouw aan de kassa heeft het gehoord en lacht. "Waar hij altijd is, achterin natuurlijk, onafscheidelijk van zijn olifant."

Het is middag, twee uur. Suzy loopt rondjes met kinderen op de rug. Tussendoor verorbert ze hele broden, een halve boom, kilo's appels en graszoden. "Usch Zusi, fort. Komm", befehlt Harry het dier en stuurt haar alweer op ronde. "Noch einmahl, dann bekomt ze noch 'n Apfel", zegt hij met zijn typisch Duitse accent. Bij aankomst besnuffelt Suzy met haar slurf deze bezoeker en laat een spoor van slijm achter in het notitieboek. "Lass maar. Zij doet niks", zegt Harry en zucht. "Al is ze toch een stuk vrijpostiger dan mijn vorige olifant." Het verhaal stokt meteen. Het vroegere dier heette Chamba, was een Indische olifant van vijftig jaar oud en heeft het na tientallen jaren trouwe dienst dit jaar begeven.

"Rugklachten, reuma", zegt hij. We zijn Harry's menselijke benadering van zijn dieren nog niet gewoon en moeten een beetje lachen. "Nee", zegt hij, "echt waar. Het was een groot verlies. We moesten haar doen inslapen. Dat was een pijnlijke beslissing. In mei van dit jaar heb ik mijn eerste euthanasie gepleegd. Ik ben er nog niet van bekomen.

"Suzy is er natuurlijk nog en ook zij is mij zeer dierbaar. Ze is wel veel onafhankelijker dan Chamba. Dat is het verschil tussen Afrikaanse en Indische dieren. Met een Indische kun je echt een intieme band creëren. De Afrikaanse leeft meer voor zichzelf, neemt het leven van de zonnige kant, het is zelfs een beetje een profiteur. Maar ik zorg voor haar als voor mijn kinderen. Thuis heeft ze een ruime stal met vloerverwarming, een douche en eten bij de vleet. Buit ik haar uit, door haar hier rondjes te doen lopen? Welnee. Wij hebben dat zo met elkaar afgesproken. Zij werkt vier uur per dag zelfstandig en is twintig uur vrij. Dan wordt ze vertroeteld en verzorgd."

Hij klopt vriendelijk op haar rechterdij, zet een vader met huilbaby in het olifantenzadel en stuurt het dier weer wandelen.

Harry Malter kwam midden

augustus in het nieuws omdat hij het bevelschrift kreeg om een schuthok van 45 vierkante meter af te breken in het park waar de olifant verbleef. Het schuthok mocht slechts 15 vierkante meter bedragen, wat berekend is op de grootste stallen in een landbouwbedrijf. Vandaar dus Carines opmerking over de koe. Al negen jaar ijvert de familie Malter voor een groot hok. Vele processen gingen erover en uiteindelijk plaatsten de Malters een open stal in de weide tegenover het park. Die diende deze zomer weer afgebroken en zo ging de soap maar door. Carine: "Dus heb ik de koe maar bij de horens gevat, om even een slechte vergelijking te maken. Ik ben met Suzy naar de stad gestapt en daar hebben we getoond welke ruimte ze inneemt. Benieuwd wat het zal opleveren."

"Fort, Zusi, wie ist es möglich", roept Harry plotseling. Suzy wappert met de oren, blijft nog even uitdagend stilstaan, bekijkt haar baasje met een bedenkelijke blik (een olifant hééft een blik) en tjokt na nog een paar in het Duits geroepen commando's verder. Verstaat ze hem? Harry Malter: "Er bestaat een taal die je met dieren kunt spreken, het gaat meer over handelingen en geluiden, sferen en attitudes. Het is vooral een taal zonder woorden, maar wat jij hoort is inderdaad Duits. Duits is niet alleen mijn moedertaal, het is ook de circustaal. Met de meeste dieren in het circus wordt in het Duits gecommuniceerd. Dat is geschiedkundig gegroeid. De eerste bekende leeuwentemmers waren Duitsers. Zij hebben het zo aan de jongeren doorgegeven en zo beveelt elke dierentemmer nu nog zijn dieren in het Duits. Ik kan Suzy zo'n dertig tot veertig commando's geven, dat heb ik langzaam aan opgebouwd. Ik heb niet alleen olifanten afgericht tijdens mijn leven. Ik ben kleiner begonnen. Toen ik in het circus van mijn vader leefde, bracht ik in de kleuterklas afgerichte muizen mee. Later kon ik ook met apen, duiven en pony's praten. Nog later bleek ik bijzonder goed te liggen bij de olifant. Dus ben ik daar een beetje ingerold. Eigenlijk is het niet de mens die zijn dier kiest, het dier kiest zijn mens." Suzy werd uit Afrika ingevoerd. "Ik heb lang gezocht en haar uiteindelijk uitgekozen. Ze was twee jaar oud. Eens in België begon ik haar mondjesmaat dingetjes aan te leren, langzaam maar zeker. Het is te vergelijken met hoe je een baby de wereld leert kennen. Intussen werkte ik nog volop met Chamba. Ik deed films met haar, onder meer Springen van Jean-Pierre De Decker. Chamba werd verhuurd voor stoeten, films en tv-optredens in binnen- en buitenland: van Wedden Dat in Nederland tot de Rudy Carrel shows in Duitsland en later kwam Chamba hier ook als vaste waarde in het park terecht. Suzy leerde ik later dezelfde zaken. Onze sterkte is het wederzijdse respect. Als dat er niet was, als ik alleen commando's zou geven, zou het fout aflopen. Hetzelfde riskeer ik indien ik mijn gezag niet zou handhaven. Het is zoals een kind opvoeden, liefdevol en streng. Ik heb Suzy in de hand, maar het is een speelvogel, ik moet haar dus af en toe beknorren."

Niet elk dier stapt mee in die bizarre relatie met de mens.

"Met sommige dieren kan ik werkelijk niets aanvangen. Ook in de natuur zouden ze geen fluit waard zijn, ze slagen er niet eens in hun voedsel te vinden. Ik heb hier momenteel een oerdomme kameel. Het enige waarvoor ik hem inzet is bij politieke manifestaties."

Rond halfvier mag Suzy even pauzeren. Harry brengt haar naar een open plek in het park en bindt haar aan een koord vast. "Dat moet", zegt hij, "anders vreet ze al mijn bomen op en loopt ze op zoek naar eten gewoon de kooien en speeltuigen omver. Mensen zou ze niet vertrappelen, daar is ze veel te fijngevoelig voor. In de tien jaar dat ik met haar werk heeft ze nog nooit een mens bedreigd."

Harry komt uit het circusmilieu. Zijn grootvader en zijn vader hadden hun eigen circus en ook de volgende generatie deed verder. Harry's broer deed circus Wiener, zijn zus circus Apollo (later Rose Marie Malter Circus) en circus Piste was dat van Harry zelf. Piste was ooit een hit op de BRT televisie.

"Basis bleef voor mij: de dieren. En mijn grootste genoegen was toen ik er stond met de olifant. Die olifant was eigenlijk gepland voor mijn jongere zus, maar zij kreeg niet zo'n goed contact met dat dier en dan heb ik het gedaan. Ik was negentien jaar oud toen ik merkte dat het klikte tussen ons. Mijn olifant toen zocht een soort ouderfiguur die hij kon vertrouwen.

"In 1978 zijn we gestopt met Circus Piste en specialiseerde ik mij in de dierenverhuur. Dat liep zeer goed. Ik had veel werk met de olifant. Ik had echter nog steeds al die dieren thuis en dat huis puilde zo langzaam aan uit. Dus zocht ik hier in de buurt naar een gepaste plek waar ik ze kon onderbrengen en waar ik ze kon tonen aan een groot publiek. Zo startte hier, bij de vijver in Heusden, tien jaar geleden het Familiepark Harry Malter."

Natuurgebied of niet, respect of geen respect voor dieren. De conclusie lijkt dezelfde. De dieren staan in kooien te kijk voor het publiek en de olifanten, pony's en kamelen zijn gewillige lastdieren die geleerd worden op commando's te reageren en het gewicht van de bezoekers te verslepen. Hoe kun je het over interactie hebben als je van dieren dingen vraagt die niet meteen in hun natuur liggen?

"Je werkt enkel met dieren die zoiets toelaten, die het zelfs graag doen. Het gaat ook niet over stunts of trucjes uithalen, het is een soort verbondenheid waar de mens en het dier plezier aan beleven. Het is natuurlijk zo dat je het dier onderwerpt aan bepaalde vragen die je stelt, maar je geeft het ook terug wat het graag heeft. De basis blijft de ontmoeting met het dier. Ik heb het voordeel dat ik daarvoor een soort zintuig heb. Ik geloof dat het enige dier waarmee ik geen contact krijg, de goudvis is. Een duif, een hangbuikzwijn of een hond, het maakt geen verschil. Als ze mij twee keer gezien hebben, herkennen ze mij de volgende keer."

Harry Malter heeft het ook nog nooit meegemaakt dat een dier zich tegen hem richtte. Er zijn nochtans genoeg verhalen bekend van beroemde leeuwentemmers of olifantendrijvers die op een bepaald moment toch door hun dieren opgevreten of vertrappeld werden.

"Dat gebeurt veel. Hoe zekerder leeuwentemmers worden, hoe gevaarlijker het voor hen is. Ze gaan dan te ver. Ze denken: ach, ik ken die leeuw toch van toen hij een baby was, ik heb hem nog de papfles gegeven. Dat wil echter niets zeggen. Je moet een dier nooit over zijn eigen grens halen en je moet die grens leren kennen. Bepaalde dierentemmers gaan er over en eisen te veel van de dieren. Zo kan het gebeuren dat wanneer zo'n dierentemmer zijn hoofd in de muil van een leeuw legt, hij dat hoofd letterlijk kan verliezen. Ik heb het verschillende keren gehoord en zelf ooit meegemaakt dat leeuwen hun temmer hardhandig aanpakten, ook al waren ze jaren met hem vertrouwd.

"Suzy bijvoorbeeld heeft een wil en ze mag die hebben, maar als er afspraken gemaakt zijn over haar werk, dan moet zij zich daaraan houden. Bij haar lukt dat. Het grote probleem zijn de dierenbeschermers. Dat wordt steeds erger. Je moet ze hier soms zien rondlopen, met een treurig gezicht en de boodschap 'ach, die arme olifant, moet die hier de hele namiddag rondlopen?' of 'die arme kameel, weer een ritje door het park'."

Hun zorg lijkt begrijpelijk. Deze verenigingen hebben genoeg misbruiken vastgesteld bij dieren. Malter: "Bon, dat klopt. Ik vind de dierenbescherming goed voor dieren die in nood zijn, die iets te kort hebben, die in te kleine kooien moeten leven, te weinig of slecht eten hebben, te mager of ziek zijn. Daartegen moet men optreden. Dieren echter die zich vlot tussen de mensen bewegen, die stijl hebben, goed gevoed worden, blij zijn, dat is iets anders.

"Nu, persoonlijk heb ik niet te veel last van de dierenjongens. Gaia komt hier af en toe gewoon kijken, maar echte acties hebben ze hier nog niet ondernomen. Ze hebben hier ooit een foto genomen en in de krant laten zetten, omdat de olifant tijdens de pauzes met de voet aan een ketting lag. Ik hou niet van hun 'ocharmes'. De dierenbeschermers zitten met zo'n vastgespijkerd beeld. Die ketting heeft voor hen dan de pure symboliek van het onderwerpen, het ketenen, het misbruiken. Terwijl het bij mij om een praktische regeling gaat. Suzy stapt zelf naar de plaats waar ze moet wachten en laat zich gewillig de ketting rond de poot leggen. Ik denk dat indien ze het niet gewild had, ik allang een oplawaai had gekregen."

Met welke diersoort kan hij moeilijker overweg, buiten die goudvis?

Harry Malter: "Het enige dier op de wereld dat volgens mij overbodig is, is de mens. Wij mensen nemen en vreten alles. We dirigeren en verprutsen de natuur en moeten die dan weer herstellen. Onze drang tot dirigeren heeft al te veel kapot gemaakt."

En de edelste diersoort is?

"Dat zal toch wel de olifant zijn. Als je hem gerust laat, is het een aangenaam dier. Qua intelligentie komt hij volgens mij voor de chimpansee. Ik weet het want ik heb nog met chimpansees gewerkt. Dat zijn echt geen slimme dieren hoor, vergeet het. De dolfijn blijft echter de intelligentste. Ook dat heb ik gemerkt toen ik met hen werkte."

Al is die samenwerking ooit zeer abrupt geëindigd.

"Door een stom accident. Ik had in België als eerste een dolfijn. Dat was nog voordat er in het Brugse Boudewijnpark of in Antwerpen dolfijnen waren. Ik had mijn dolfijnen uit Florida laten overvliegen in enorme hangmatten die in bassins hingen. Een hele onderneming was dat toen. En zeer duur. We hebben met die dieren een vijftal grote steden bezocht en op een dag stond ik in het sportpaleis van Luik. Het was een gigantisch succes, alle voorstellingen waren uitverkocht. De mensen stonden elkaar bijna te vertrappelen voor de deur. De tweede dag in Luik, op zondagnamiddag, tijdens de tweede voorstelling is het bassin plotseling gebarsten. Het water gutste er vanonder uit, maar de mensen die toekeken hadden niets, zij zaten hoog en droog op de tribunes. De dolfijnen, met hun enorme instinct, zwommen tegen de stroom op en konden zich in veiligheid brengen. Helaas, voor de deur buiten stonden er nog 1.500 mensen te wachten en die zijn allemaal mee weggespoeld. Je moet rekenen, dat bassin bevatte 600.000 liter water. Er kwamen zeventien ambulances van alle kanten toegesneld om de mensen naar de ziekenhuizen over te brengen. Al vrij snel bleek het allemaal niet zo erg te zijn. De mensen waren alleen nat en het was putje winter. Ze kwamen er met een verkoudheid en een paar kneuzingen af. Natuurlijk, de televisie was er en 's anderendaags stond ik in alle kranten. Al mijn contracten met andere steden werden geannuleerd. Het was een financiële ramp. Ik heb ongeveer drie miljoen moeten betalen aan schadevergoeding. De dolfijnen heb ik snel verkocht. Na die toestand heb ik twee jaar dag en nacht gewerkt om alles af te betalen. Ik had nog chimpansees, een poedel- en een duivennummer en wij hebben dan alle mogelijke feesten gedaan, variétés, optredens her en der, soms tot vijf optredens per dag deed ik om uit de kosten te geraken. Daar ligt ook de basis van de dierenverhuur waarmee ik in binnen- en buitenland bekend werd."

Dolfijnen, muizen, pony's, poedels, duiven... Harry zou zich uiteindelijk volledig concentreren op zijn olifant. Wat als Suzy ook ziek zou worden en sterft zoals haar voorganger?

Harry: "Ik mag er niet aan denken. Ik weet niet of er dan een nieuwe olifant komt. Dat kost een hoop geld. Het zou moeilijk zijn zonder olifant in het Familiepark, want zoals je ziet draait alles hier om dat dier. De bezoekers komen voor haar, ze heeft vaste klanten en ze herkent ze. Suzy heeft een fanclub en dagelijks krijgt ze post. Koppels komen haar op hun trouwdag in het park aaien, want volgens de legende brengt dat geluk."

Suzy herkent mensen, heeft ze werkelijk zo'n fenomenaal geheugen zoals van olifanten wordt beweerd?

"Dat is echt ongelooflijk. Ik zie hoe bezoekers die langere tijd wegbleven en dan terugkomen, plotseling door haar worden herkend. Maar dat enorme geheugen heeft ook soms negatieve gevolgen. Ik ken genoeg verhalen van olifanten die bij een herkenning en een negatieve herinnering wraak hebben genomen. Dat is ooit gebeurd met een olifant in een Duits circus dat tijdens de oorlogsjaren België aandeed. De dieren liepen in een stoet door de straat. Plots plukte een van de olifanten een man uit de mensenmassa, gooide hem op de grond en drukte hem gewoon dood. Men heeft ontdekt hoe dat kwam. Het ging om een Duitse soldaat die twaalf jaar daarvoor in een ander circus met die olifant had gewerkt en hem had mishandeld. Dat dier had hem dus herkend en de gevolgen voor hem waren fataal.

"Ik heb het ook aan den lijve ondervonden, zo'n herkenning na jaren, maar dan in positieve zin. Ooit bezocht ik in Bellewaerde de olifant Moni. Ik had er twintig jaar daarvoor een goed contact mee in het circus van mijn vader. Nu, ik was dus in Bellewaerde en daar stond ze rustig achter de afsluiting met een sloot ertussen. Ik ga vooraan staan en zeg langzaam 'Moo-nie'. Meteen gingen die oren flapperen, de slurf ging naar omhoog en ze begon te zoeken in het publiek. Na een tijdje vond ze mij, ze betastte mij met haar slurf overal. Ik zei 'kom kom, het is al goed, koescht, met al dat volk erbij'. (lacht). Moni is drie jaar geleden gestorven."

Olifantenkerkhoven zijn er hier natuurlijk niet, wat doet men met die gigantische stoffelijke resten?

"Tot twintig jaar geleden konden we de dieren uit het circus zelf een rustplaats geven. Als we dus met het circus ergens waren en er stierf een dier, dan maakten we naast onze standplaats in de akker een diepe put van twee tot drie meter, legden het dier erin en dan dekten we de put toe. In België heb ik een paar dieren begraven, maar nooit een olifant. Het is wel ooit eens gebeurd in het buitenland."

Nu moeten ze naar het vilbeluik?

"In principe wel, tenzij je zelf een andere geautoriseerde bestemming vindt. Ik heb Chamba geschonken aan de Gentse universiteit. Ze wordt er momenteel nog onderzocht en het skelet zou vanaf volgend jaar in het museum worden bijgezet. Of ik ze dan ga bezoeken? Ach, waarom niet. Ik veronderstel dat als een dier dood is, net zoals wanneer wijzelf dood zijn, alleen het stoffelijke overblijft. Als het al een ziel had, is dat net zoals bij dode mensen verdwenen."

Een levende olifant dient met de grootste zorg behandeld. Hij is zeer gevoelig. Het is overigens niet zo'n dikhuid zoals men altijd beweert.

Malter: "Ik heb achter in het park een elektrische draad. Als kinderen daar aan komen voelen ze bijna niets. Als Suzy er aan komt ervaart ze dat als een enorme schok. Haar huid is zeer gevoelig. Als er een vlieg op zit begint ze met haar staart te slaan."

En wat met Suzy's 'gevoelsleven'? Heeft ze 'vriendjes'? (lacht) "Nog niet. Ze is nog te jong. Ik hoop dat wanneer ze achttien is en het haar 'moment' is, we haar kunstmatig kunnen bevruchten. Zo zorgt ze misschien voor een pittig nageslacht."

Mag ze los van dat bevruchten, niet een beetje van de liefde genieten? Men zou haar dat misschien ook moeten kunnen gunnen?

"Dat mag ze zeker. Alleen, ik zou niet weten waar ik haar dat moet gaan bezorgen. In Parijs weet ik een heel brave olifant zitten, maar het is helaas een Indische. En Afrikaanse en Indische, tja, dat gáát dus niet samen als je mij begrijpt. Die Indische is nochtans zeer geliefd. Veel circusmensen van uit heel Europa gaan bij hem langs met hun olifanten. Hij is tegelijk heel lief, attent en productief. Maar voor Suzy is hij dus niet 'gepast'. Tja, ik weet niet hoe ik dat zou oplossen. Maar dat zijn zorgen voor later."

Rond halfzes zit de werkdag

van Suzy erop. Ze wordt beloond met kilo's broden, vers groen en een halve tank water. Dan volgt het dagelijkse ritueel en de vaste bezoekers kennen dat. Van achterin het park stapt ze, zonder ketting, met Harry achter haar aan naar de uitgang. Daar kijkt ze eerst links dan rechts en stapt de straat op. Harry volgt in zijn elektrische wagen. Een horde kinderen wuift Suzy na. Haar blik gaat over de omgeving en over het gebladerte dat ze langs haar weg tegenkomt. Lekkere populier, lekker hoog gras in de nog ongemaaide sloten. Een wielertoerist schrikt zich een hoedje als hij de straat in komt gereden. Maar de olifant negeert hem en schuift rustig voorbij. Voor het kruispunt vlak bij het huis laat Suzy nog een paar auto's langs rijden en stapt dan door. Met haar kop duwt ze het dubbele hek open en stapt recht naar haar hok, al begroet ze eerst de hond even. "Usch", roept Harry "fort." Zo meteen een bad en daarna de weide op voor het aperitief. Daarna nog wat hartigs in de stal en ze is klaar voor een deugddoende nacht. Morgen is het weer werkdag.

Het familiepark van Harry Malter is in september enkel tijdens het weekend open. Olifant Suzy werkt op zondagnamiddag. Verdere informatie: www.harrymalter.be

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234