Donderdag 09/04/2020

OLIE OP DOEK

The Metropolitan in New York heeft er sinds gisteren een filiaal voor moderne kunst bij. Daarmee wil het museum zijn imago als louter reservoir van oude kunst van zich afschudden. De eerste expo in The Met Breuer, met 197 onvoltooide oude én moderne kunstwerken, geeft die wens een duwtje in de rug.

Het was dé culturele gebeurtenis van het jaar in New York: gisteren opende met The Met Breuer een nieuw museum zijn deuren. De kunsttempel is een filiaal van The Metropolitan, Amerika's grootste museum. Maar in tegenstelling tot het moederbedrijf zal The Met Breuer zich toespitsen op moderne en hedendaagse kunst. Toch wil het uit de enorme collectie van The Met putten om om kunst van vroeger en nu met elkaar in verband te brengen. De openingstentoonstelling is een staalkaart: Unfinished: Thoughts Left Visible omvat 197 onafgewerkte kunstwerken, van de renaissance tot vandaag.

Vorig jaar verhuisde het Whitney Museum of American Art naar een nieuw gebouw, aan de voet van het populaire High Line Park. The Metropolitan maakte van de gelegenheid gebruik om het oude gebouw van The Whitney voor acht jaar over te nemen. Dat iconische gebouw, ontworpen door Bauhaus-architect Marcel Breuer, naar wie het nieuwe museum is genoemd, ligt op wandelafstand van de grote Met op Fifth Avenue. Eén ticket geeft toegang tot beide musea en tot The Cloisters, het Met-museum voor middeleeuwse kunst.

Heeft dit nieuwe museum wel zin?, vragen sommige critici zich af. Met het MoMA, The Whitney, The New Museum of Contemporary Art, PS1, het Guggenheim en grote galeries die vaak museale expo's organiseren, heeft New York al een enorm aanbod van moderne en hedendaagse kunst. Maar de belangstelling van verzamelaars en het grote publiek voor kunst van vandaag is nooit zo groot geweest. De musea knokken dan ook hard om dat publiek net naar hen te lokken. Tot voor kort deed The Met daar niet aan mee, ondanks haar doelstelling om kunst van alle tijden te tonen. Met The Breuer wil het megamuseum nu zijn muf imago van opslagplaats van oude kunst afschudden.

Maar wat kan het toevoegen aan een aanbod dat al zo groot is? Zegt Sheena Wagstaff, de directeur van The Met Breuer: "Voor het eerst zul je in staat zijn om 5.000 jaren menselijke creativiteit te penetreren vanuit het portaal van vandaag." De collectie van The Met bestaat uit ruim twee miljoen kunstwerken, waaronder 12.000 moderne en hedendaagse. Op die verzameling zal het nieuwe museum zich baseren om de link te leggen tussen kunst van vroeger en nu.

Dat opzet is alvast grotendeels geslaagd in de inaugurale expo. De tentoonstelling is spectaculair en dat kon ook moeilijk anders met zoveel meesterwerken van bijna alle supersterren van de westerse schilderkunst, van Van Eyck en Michelangelo tot Richter en Tuymans. Het enige wat die werken gemeen hebben, is dat ze onafgewerkt bleven. Het idee kwam naar verluidt van de schilder Cy Twombly, die het kort voor zijn dood in 2011 aan The Met voorstelde. Zijn laatste werken maken deel uit van de show. De chronologisch georganiseerde expo omvat ruwweg twee categorieën: kunst die accidenteel onafgewerkt bleef en werken die intentioneel niet werden afgemaakt. Maar de grens tussen beide is niet altijd duidelijk.

Het oudste werk in de tentoonstelling, Jan Van Eycks portret van Sint-Barbara (uit het Antwerpse museum van Schone Kunsten) is daar een voorbeeld van. Was Van Eyck van plan om het paneel volledig te schilderen maar had hij het te druk met andere opdrachten? Of besloot hij te stoppen omdat het werk perfect was zoals het was, met alleen enkele suggesties van kleur? We zullen het nooit weten. "Achter elk werk zit een verhaal", zegt Wagstaff. Maar, zoals de muurteksten toegeven, vaak kennen we het verhaal niet. Dat levert mysteries op zoals Anton Mengs' portret van een hertogin, waarop alles mooi afgewerkt is behalve het gezicht en een schoothondje, waarvan we enkel de contouren zien. Het surrealistisch ogende doek is 240 jaar oud maar zou vandaag geschilderd kunnen zijn. Maar waarom het er zo uitziet, weten we niet.

Soms is het duidelijk. Vaak speelt de dood daarin een hoofdrol. Zo zien we de werken die op de ezels stonden van Bassano, El Greco, Van Gogh en Lucian Freud op het moment van hun overlijden. Soms is een breuk met de opdrachtgevers de reden. Rubens' onafgewerkte weergave van een slagveld, een trekpleister uit het Rubenshuis, is daarvan een voorbeeld. Er staat een soldaat op met drie armen. Dat kon Rubens niet schelen. Hij stopte toen de betaling uitbleef. Net daardoor oogt het werk modern. Een boeiend aspect van Unfinished is ook dat je door werken in hun onaffe staat te zien de methoden en technieken van de schilders ontdekt.

Open einde

Al in de renaissance gebruikte men de term Non finito voor werken die de kunstenaar als af beschouwde, ook al leken ze onaf. Leonardo Da Vinci was een habituele beoefenaar van het genre. Maar bij de oudere werken domineren de 'accidenteel' onafgewerkten. Naarmate we dichter bij vandaag komen, nemen de intentioneel onafgewerkten de overhand. Zoals de catalogus opmerkt: de westerse schilderkunst evolueerde steeds meer van high polish naar unfinishedness.

Andy Warhols Do It Yourself (Violin) uit 1962 is een mooi voorbeeld van die trend. Het is gebaseerd op een painting by numbers, toen populair bij amateuristen. Warhol heeft, zoals Van Eyck, slechts enkele kleuren ingevuld; de rest is een vraag naar de toeschouwer. Die open-eindigheid en vraag naar participatie typeert veel kunst vandaag. En het is ook wat The Met lijkt na te streven met dit nieuwe museum: om niet meer aanzien te worden als een plaats waar kunst belandt om te sterven maar als een verhaal dat voortleeft, unfinished.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234