Donderdag 02/12/2021

Interview

Officieel zijn er geen Russische soldaten in Oekraïne, maar er komen wel kisten terug

Soldaten vieren de annexatie van de Krim bij Rusland op 18 maart 2015, één jaar na de ondertekening van het verdrag. Beeld GETTY
Soldaten vieren de annexatie van de Krim bij Rusland op 18 maart 2015, één jaar na de ondertekening van het verdrag.Beeld GETTY

Tal van Russische soldaten kwamen om in Oekraïne, maar iedereen houdt zijn mond. "Nabestaanden worden afgekocht", zegt Ella Poljakova van Soldatenmoeders.

Lading-200. Dat was het codewoord voor de doodskisten waarin het Sovjetbewind gesneuvelde militairen in het diepste geheim uit Afghanistan overbracht. Het afgelopen jaar zijn er weer vrachtwagens met "lading 200" teruggekeerd, ditmaal uit Oekraïne. Net als in de Sovjetperiode houdt het Kremlin de transporten angstvallig geheim, want officieel zijn er geen Russische militairen in Oekraïne.

"Niemand weet hoeveel militairen er in Oekraïne zijn omgekomen, omdat de waarheid niet meer lijkt te bestaan in Rusland. De hele samenleving is doordrenkt van leugenachtigheid. Iedereen ziet het, iedereen weet het, maar iedereen houdt zijn mond of liegt erover", zegt Ella Poljakova van de organisatie Soldatenmoeders, die al ruim twintig jaar opkomt voor de rechten van Russische soldaten. Poljakova is in Nederland voor de première van de documentaire Lading 200 van de Nederlands-Russische filmmaakster Masha Novikova op het filmfestival Movies That Matter.

Burgeroorlog

De oorlog in Oekraïne heeft het klimaat in Rusland compleet veranderd, zegt Poljakova. "Het conflict verdeelt ook Rusland. Sinds de Russische annexatie van het schiereiland Krim woedt er een burgeroorlog in Rusland, vaak zelfs binnen gezinnen. Met een deel van mijn familie kan ik ook niet meer praten."

"Uit opiniepeilingen blijkt dat tweederde van de bevolking het eens is met de leus "de Krim is van ons!" en zelfs bereid is daarvoor te vechten. En ze zijn bereid daarvoor economisch de prijs te betalen als gevolg van de sancties. Zelfs wanneer ze de vraag voorgelegd krijgen "Als uw zoon daar zou omkomen?" zeggen ze nog dat ze er voor zijn. Dat is iets nieuws. Toen we begin jaren negentig met onze organisatie begonnen, leefde er nog hoop. Maar waar zijn we nu toch beland?"

In augustus vorig jaar kreeg haar organisatie de eerste signalen dat er Russische militairen waren gesneuveld in Oekraïne, vermoedelijk bij de slag om Ilovajsk waar de pro-Russische rebellen met steun van Russische eenheden het Oekraïense leger een zware nederlaag toebrachten. "We hebben toen een lijst met namen van verdwenen militairen aan het leger voorgelegd, maar overal kregen we ontwijkende antwoorden. Bijvoorbeeld dat het om privégegevens ging die ze niet aan ons mochten verstrekken, of dat ze ons niks konden zeggen omdat er nog een onderzoek liep. Of ze zeiden dat die militairen tijdens oefeningen langs de grens waren omgekomen. Maar ik heb zelf met militairen gesproken die in Oekraïne hebben gevochten en zeggen dat er kameraden van hen zijn gesneuveld."

Wat Poljakova het meest verbaast, is dat zo weinig ouders zich tot haar organisatie wenden, ook al is het duidelijk dat er tal van Russische militairen in Oost-Oekraïne zijn gesneuveld. "Tijdens de eerste oorlog in Tsjetsjenië kregen we iedere dag telefoontjes van moeders die op zoek waren naar hun zoons. Veel moeders reisden zelfs naar Tsjetsjenië om te kijken of hun zoons misschien nog leefden en door de Tsjetsjenen gevangen waren genomen. Nu horen we bijna niemand. Slechts één enkele moeder heeft ons alle papieren gegeven over haar zoon die in Oekraïne is omgekomen."

Volgens Poljakova is het deels een gevolg van de voortdurende propaganda. "Wie kritiek levert op de oorlog in Oekraïne wordt afgeschilderd als een handlanger van de "fascisten" in Kiev. Ouders zijn ook bang contact op te nemen met Soldatenmoeders, omdat ze weten dat de organisatie wordt afgeluisterd en het e-mailverkeer wordt gecontroleerd. Maar de autoriteiten kopen de nabestaanden volgens haar soms ook af. Zo zou de moeder van een gesneuvelde militair 5 miljoen roebel (bijna 70.000 euro) hebben gekregen. Voor militairen die zwaar gewond zijn geraakt, geldt volgens haar een tarief van 3 miljoen roebel. "Een mensenleven is niet veel waard in Rusland."

Bedreigd

Tegelijkertijd zetten de autoriteiten haar organisatie steeds verder onder druk. Soldatenmoeders heeft het stempel "buitenlands agent" gekregen, omdat de organisatie geld zou ontvangen vanuit het buitenland. Het hoofd van Soldatenmoeders in Boedjonnovsk, Ljoedmila Bogatenkova, die de lijst met namen van verdwenen militairen heeft opgesteld, hangt een proces wegens financiële fraude boven het hoofd. Een arts met wie Poljakova samenwerkte, kreeg uit haar naam een grafkrans met zijn naam erop toegestuurd. "Wij worden voortdurend bedreigd door ultranationalisten, we hebben het gevoel dat we de hele tijd in de loopgraven aan het front zitten."

Toch heeft Poljakova nog hoop. "We mogen niet opgeven. Langzamerhand raken we al onze illusies kwijt. Op een gegeven moment komt de samenleving op het punt te staan dat we met zijn allen moeten besluiten: gaan we door met liegen of gaan we eindelijk woorden gebruiken die niet van de werkelijkheid afwijken."

"Lading 200" is vandaag en zaterdag nog te zien op het filmfestival Movies That Matter in Den Haag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234