Maandag 21/06/2021

Oezbeekse minderheid bang om te stemmen

In de Centraal-Aziatische republiek Kirgizië hoopt de overgangsregering van president Otoenbajeva zichzelf te legitimeren door middel van een referendum, morgen. Maar nadat etnische rellen tussen de Kirgizische meerderheid en de Oezbeekse minderheid eerder deze maand mogelijk tot tweeduizend mensen het leven kostten, is de vraag of de stembusgang wel aangewezen is.

Kirgizisch referendum moet overgangsregering legitimeren

Zo’n 400.000 etnische Oezbeken sloegen tijdens de onlusten op de vlucht. Hoewel velen inmiddels naar de stad Osj teruggekeerd zijn, zullen zij morgen veelal thuisblijven: uit verzet, maar vooral ook uit angst.

De regering van interim-president Roza Otoenbajeva trad aan na de straatrevolte die haar voorganger Koermanbek Bakijev zijn positie kostte. Alleen: volgens de regels van het electorale spel is een en ander niet verlopen, en om in het zadel te blijven heeft Otoenbajeva de legitimering van het volk nodig. Ook internationaal hoopt het overgangskabinet zich vervolgens erkend te zien.

De vraag is of dat lukt, en of het wel slim is van de presidente om zich uitgerekend nu, terwijl het etnische geweld van 10 tot 15 juni nog nasmeult, aan de kiezer te onderwerpen. Otoenbajeva wil natuurlijk haast maken, maar omdat haar autoriteiten geen vat kregen op de recente haatcampagne tegen de Oezbeekse minderheid, schoot ze er haar geloofwaardigheid alweer bij in. Terwijl zwaarbewapend Kirgizisch tuig het multi-etnische, ontvlambare zuiden van het land in vuur en vlam zette, keken zowel leger, politie als de plaatselijke overheid toe. Hooguit vloog Otoenbajeva vorige week even op en af naar Osj, waar ze niet verder raakte dan het grimmige hoofdplein. Toegegeven: haar herhaalde oproepen aan Moskou om militair tussenbeide te komen en de rust te herstellen, werden niet beantwoord. Zowel Rusland als de VS hebben militaire belangen in het strategisch gelegen Kirgizië, maar de veiligheid van hun bases werd nooit bedreigd.

In Osj uitte de president haar vrees dat niet 200 maar 2.000 mensen bij de razzia’s waren omgekomen. Radio’s en camera’s bleken schaars tijdens de feiten, maar getuigen hadden het vooral over etnisch-Kirgizische jongemannen die hun Oezbeekse landgenoten te lijf gingen. Ze openden het vuur nabij moskeeën en op pleinen. Talloze burgers kwamen om het leven, honderden anderen raakten gewond en werden in elkaar geklopt of vernederd. Voor ze de Oezbeekse wijken van Osj in brand staken, dreven de amokmakers de bewoners op de vlucht en plunderden ze hun huizen. Van de naar schatting 400.000 Oezbeekse ontheemden nam een kwart de vlucht naar het westelijke buurland Oezbekistan.

Natuurlijk: Osj is het bolwerk van Bakijev, en het naar Wit-Rusland gevluchte oud-staatshoofd beschikt er nog altijd over slagkracht, onder meer dankzij maffiose netwerken en een in de loop van zijn bewind (2005-2010) gespekte oorlogskas. Velen zien in het oproer dan ook de hand van de voormalige sterke man. Bakijev had dan wel goede banden met bepaalde groepen Oezbeken, zijn voortgezette privatiseringsbeleid maakte een eind aan de privileges van sommigen en leverde er nieuwe aan anderen.

Dit alles gebeurde in een context van ‘kirgizificatie’ enerzijds en toegenomen zichtbaarheid van de Oezbeekse minderheid anderzijds. Niet alleen werd in een politieke minimumvertegenwoordiging voorzien, veel Oezbeekse organisaties kregen internationale steun, wat het ongenoegen wekte van de vaak armere etnische Kirgiziërs in het zuiden. Vooral in tijden van politieke omwenteling krijgen de Oezbeken, ofschoon evenzeer een Turkstalig moslimvolk, niet zelden de zwarte piet doorgeschoven.

Intussen bevestigt ook de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR de terugkeer van naar schatting 70.000 ontheemden en vluchtelingen naar Osj en Jalalabad. “Zowel de Oezbeekse als Kirgizische autoriteiten zeggen dat de grote meerderheid van zij die het land verlieten de voorbije dagen zijn teruggekeerd”, zegt, daarover gebeld in de hoofdstad Bisjkek, Ariane Rummery van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. “Over de mensen die binnen Kirgizië zelf op de vlucht zijn, hebben we nog geen gegevens. Hoe dan ook vinden die mensen thuis vaak niets terug. Hun huizen zijn vernield, de meesten overnachten bij familie of in scholen. Ook van hun oogsten blijft niets over. De humanitaire noden blijven groot.”

Om zich morgen op hun veiligheidstaken te concentreren brachten de Kirgizische soldaten gisteren al hun stem uit. In Osj worden 82 stembureaus voorzien, waarvan echter geen enkel in een Oezbeekse wijk. Zo’n 150.000 burgers zijn er als kiezers geregistreerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234