Maandag 25/01/2021

Wetenschap

Oermens hield mogelijk winterslaap om koude maanden door te komen

Een nagemaakte Neanderthaler in ‘Giants of the Ice Age’ in Amsterdam Expo, de grootste reizende tentoonstelling over de ijstijd ooit die is opgebouwd.Beeld anp

Van beren, vleermuizen en egels wisten we het al, maar ook oermensen hielden mogelijk een winterslaap. Tot die conclusie komen twee wetenschappers die de botten onderzochten van neanderthalers die 450.000 jaar geleden op het Iberisch schiereiland leefden.

De botten van de oermensen vertonen volgens een Griekse en een Spaanse paleoantropoloog een soort jaarringen: een laag met sterk en gezond bot afgewisseld met een laag zwakker botweefsel. Het zou erop duiden dat de vroege mensen hun metabolisme regelmatig op een laag pitje zetten om al slapend de extreem koude winters door te komen.

De menselijke resten zijn afkomstig uit de Sima de los Huesos (‘Kloof van de Botten’), een bekende archeologische vindplaats in het noorden van Spanje, vlak bij Burgos. Waarschijnlijk was het een kloof die lang geleden werd gebruikt als begraafplaats. Duizenden tanden en botstukjes werden er al gevonden.

Wetenschappelijke fictie

Niet alleen van mensen, ook van beren. Dat bracht de Griek en de Spanjaard op een idee. Want als de beren toentertijd een winterslaap hielden, waarom de mensen dan niet? Ze onderwierpen de botten aan een nadere inspectie en warempel: ze zagen bij de vroege mensen precies dezelfde botschade als bij andere dieren die een winterslaap doen, zoals holenberen of vleermuizen.

“Het klinkt misschien als wetenschappelijke fictie,” geven de twee wetenschappers toe in hun artikel in het tijdschrift L’Anthropologie, “maar het feit dat de winterslaap voorkomt bij heel primitieve zoogdieren én bij primaten (galago’s, lori’s en lemuren) doet vermoeden dat de genetische basis bewaard is gebleven in talloze zoogdiersoorten, waaronder de mens.”

Waarom houden de Inuit of de Sami, die toch ook in een akelig koude omgeving leven, dan geen winterslaap? Dat is niet te vergelijken, vinden de onderzoekers. De poolvolkeren van nu hebben volop de beschikking over vette vis, terwijl de neanderthalers tijdens de extreemste ijstijd van het afgelopen miljoen jaar leefden. 

Vraagtekens

“Het is een revolutionair idee”, vindt Gerrit Dusseldorp, steentijdarcheoloog aan de Universiteit Leiden. De klassieke theorie luidt dat het voor mensen onmogelijk is een paar maanden lang in een diepe winterslaap te vallen. Onze hersenen zijn groot en complex, die kunnen niet zo lang zonder energie. 

Het Grieks-Spaanse onderzoek overtuigt hem nog niet. “Niet alle botten hebben die kenmerkende schadepatronen en dat zou je wel verwachten als de hele populatie een winterslaap deed”, merkt Dusseldorp op. “Bovendien kan de schade ook ontstaan door voedselgebrek.”

Aan de andere kant is er volgens de Leidse archeoloog nog veel onopgehelderd over hoe onze voorouders de ijstijdwinters doorkwamen. “Want hoe overleefden ze in die kou, terwijl ze geen vuur hadden? En hoe kwamen ze aan hun tekort aan vitamine D? Dat is wel raar, voor een groep mensen die in Spanje woont.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234