Woensdag 08/02/2023

NieuwsOorlog in Oekraïne

Oekraïners in het bezette Cherson: ‘Het klinkt wat vreemd, maar het geluid van bommen is zalig’

Nabestaanden nemen afscheid van de gesneuvelde Oekraïense militair Vjatsjeslav Nalyvako, die is omgekomen bij gevechten in de omgeving van Cherson. Beeld ANP / EPA
Nabestaanden nemen afscheid van de gesneuvelde Oekraïense militair Vjatsjeslav Nalyvako, die is omgekomen bij gevechten in de omgeving van Cherson.Beeld ANP / EPA

De havenstad Cherson was een van de eerste steden in Oekraïne die dit voorjaar onder de voet werden gelopen door Poetins troepen. Nu het Oekraïense leger dichterbij komt, beginnen de door Moskou benoemde autoriteiten zenuwachtig te worden. ‘Je merkt dat ze bang zijn.’

Bert Lanting

Voorlopig heeft het Oekraïense leger nog niet erg veel vorderingen gemaakt bij zijn tegenoffensief om Cherson te heroveren op de Russen. Maar als gevolg van bombardementen op strategische bruggen dreigen de Russische troepen wel in de hoek gedreven te worden. Voor de bezettingsautoriteiten is de situatie kennelijk zo bedreigend dat zij de plannen voor een referendum over aansluiting bij Rusland op de lange baan hebben geschoven.

Vlak na de inname van Cherson werden de Russische troepen geconfronteerd met luidruchtige protesten van de plaatselijke bevolking, maar daar maakten ze al snel met geweld een einde aan. “De sfeer is drastisch veranderd doordat veel pro-­Oekraïense inwoners zijn vertrokken”, vertelt de 65-jarige Viktor, een Rus die al tientallen jaren in Cherson woont, via een veilige verbinding. “Het zijn vooral oudere mensen die moeilijk konden wegkomen en mensen met heimwee naar de Sovjet-Unie die zijn achtergebleven.”

Toch broeit onderhuids nog verzet tegen de Russische bezetters en hun Oekraïense handlangers. “Er worden regelmatig aanslagen gepleegd op collaborateurs. Je merkt dat ze bang zijn. Ze rijden op hoge snelheid door de stad uit angst dat zij ook zullen worden opgeblazen. Als je door de stad loopt, zie je op de muren ook nog veel pro-Oekraïense leuzen en de kleuren van de Oekraïense vlag.”

Hoop

Dat zijn momenten dat Viktor en zijn vrouw Olga weer hoop krijgen, net als wanneer ze de inslagen horen van Oekraïense beschietingen op een militaire basis van de Russen even buiten de stad. “Ik had nooit gedacht dat ik het ooit zou zeggen, maar het is een heerlijk geluid”, zegt Olga. “Als het stiller wordt, raken we van slag. Dan vragen we ons af of er iets misgaat.”

Door de uittocht van een groot deel van de pro-Oekraïense bevolking zijn ze veel van hun vrienden kwijtgeraakt. “Het leven is erg eenzaam geworden, we hebben het gevoel dat we tussen mensen zitten die we niet kunnen vertrouwen. Je durft niet te zeggen wat je denkt.”

Zeker niet op straat, waar je om de haverklap op een controlepost van de Ros­gvardija, de Russische ordetroepen, stuit. “Ze houden lukraak voorbijgangers aan om hun papieren te controleren en hun gsm te inspecteren. Als het hun niet bevalt wat ze zien, nemen ze je mee. Wat er dan gebeurt, moet je maar afwachten.”

Een kennis van hen kreeg een zak over zijn hoofd, nadat de ordetroepen erachter waren gekomen dat hij als monteur voor het Oekraïense leger had gewerkt. “Ze namen hem mee naar zijn huis, haalden de hele boel overhoop en ondervroegen hem urenlang. Wat ze met hem gedaan hebben, daar zijn we nooit achter gekomen. Hij wilde achteraf niets zeggen, alleen dat ze alles van iedereen weten. Ze hebben hele lijsten met gegevens.”

Roebels

Als voorbereiding op de annexatie door Rusland zijn de autoriteiten al langzaam begonnen de Russische roebel als betaalmiddel in te voeren. Alle filialen van Oe­kraïense banken zijn gesloten, met als ­gevolg dat gepensioneerden al maanden geen pensioen uit Kiev meer ontvangen. In plaats daarvan kunnen ze sinds kort wel een klein bedrag in roebels krijgen. “Maar daar ga ik niet op in,” zegt Viktor, “omdat ze dan allerlei gegevens van je noteren, kennelijk als voorbereiding voor het referendum’.

Een verpleegster die een bedrag in roebels voor haar ziekenhuis weigerde, werd daar keihard voor gestraft. “Ze kreeg bezoek van Russische gardisten die haar paspoort, telefoon en betaalkaarten in beslag namen. Ze wilden zelfs de eigendomsbewijzen van haar huis hebben. Drie of vier keer zijn ze langs geweest. Ze heeft nu geen cent meer, alleen omdat ze geen roebels wilde aannemen”, zegt Olga.

Zelf zijn ze hun eigen protest begonnen, thuis. Eigenlijk zijn ze Russisch-sprekend, maar uit woede over de Russische inval ze zijn nu overgeschakeld op Oekraïens. Olga heeft zelfs Michaïl Boelgakov, haar favoriete schrijver, in de ban gedaan. “Alles hebben de Russen kapotgemaakt, ze hebben alles uit elkaar gescheurd.”

Misschien hadden ze eerder uit Cherson moeten vertrekken, erkent Viktor. “Maar we hadden niet verwacht dat het zo snel zou gaan.” Vluchten is nu niet meer mogelijk.

“Je kunt je alleen nog maar een beetje in de omgeving verplaatsen, maar zelfs dat is heel moeilijk geworden. Overal word je gecontroleerd”, zegt Viktor. “Er zijn geen veilige corridors voor mensen die de stad uit willen. Als je het op eigen houtje probeert, weet je niet of je het er levend vanaf brengt.”

Iedere dag hopen ze op de komst van hun bevrijders, die ze de laatste tijd dichterbij horen komen. “Anders dan de Russen bestoken ze uitsluitend militaire doelen, de burgerbevolking wordt gespaard.” Ze kunnen niet wachten tot Cherson bevrijd wordt, maar als het zover is, zullen ze zich zo snel mogelijk uit de voeten maken. “Als de Russen zich terugtrekken uit de stad wordt het gevaarlijk. Dan zullen ze Cherson vanop afstand met de grond gelijk proberen te maken.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234