Woensdag 06/07/2022

NieuwsOorlog in Oekraïne

Oekraïne vraagt Turkije om blokkade Zwarte Zee door situatie als ‘oorlog te classificeren’

Russische marinevaartuigen liggen voor anker bij Sebastopol op de Krim.  Beeld Reuters
Russische marinevaartuigen liggen voor anker bij Sebastopol op de Krim.Beeld Reuters

De Turkse president Erdogan verzekerde zijn Oekraïense collega Volodymyr Zelensky donderdag in een telefoongesprek dat Turkije de strijd van Oekraïne om territoriale integriteit steunt. Hij deed dit echter zonder meteen te reageren op een Oekraïens verzoek: het afsluiten van de Bosporus voor Russische oorlogsschepen.

Rob Vreeken

De zeestraat, die dwars door Istanbul loopt, biedt Rusland vanaf de Middellandse Zee toegang tot de Zwarte Zee. Het verzoek werd donderdagmorgen overgebracht door de Oekraïense ambassadeur in Ankara, Vasyl Bodnar. Hij zei te rekenen op de ‘solidariteit’ van Turkije met Oekraïne. In een interview met persbureau Reuters noemde hij woensdag de aanwezigheid van Russische oorlogsschepen in de Zwarte Zee een ‘groot gevaar’ voor Kiev.

Bodnar noemde de omvang van de Russische vloot ‘overweldigend’. Moskou heeft een grote marinebasis in Sebastopol op de Krim, het in 2014 door Rusland ingelijfde Oekraïense schiereiland. Sebastopol is de thuisbasis van de Russische Zwarte Zee-vloot. Begin deze maand nog voeren zes Russische marineschepen en een onderzeeër door de Bosporus en Dardanellen voor wat Moskou een ‘oefening’ in de Zwarte Zee noemde

null Beeld

De Russische marine is van oudsher in de Middellandse Zee aanwezig met het vijfde Squadron, dat gebruikmaakt van havens aan de kust van Syrië. Een week geleden was de Russische minister van Defensie Sergej Sjoigoe in Syrië om een oefening van de vloot bij te wonen. Bij de operatie waren ruim vijftien oorlogsschepen en dertig vliegtuigen betrokken.

‘Gewenst plek’

De Russen hebben de afgelopen weken hun maritieme aanwezigheid in de oostelijke Middellandse Zee vergroot, zo zegt Nick Childs van het International Institute for Strategic Studies (IISS) in Londen. Opmerkelijk was vooral de komst van twee grote kruisers, de Maarschalk Oestinov en de Varjag, die deel uitmaken van de Noordelijke Vloot en de Stille-Zuidzeevloot. Beide schepen hebben raketten voor het bestoken van landdoelen. Ook een aantal onderzeeërs arriveerden in het gebied.

Childs heeft de indruk dat de Russen “nu hun schepen op de gewenste plek hebben”, nadat begin februari een aantal oorlogsschepen naar de Zwarte Zee voer. De twee kruisers hebben volgens hem vooral als doel indruk te maken op de grote NAVO-vloot in de Middellandse Zee.

Grenzen stellen

Volgens het uit 1936 stammende Verdrag van Montreux heeft Turkije het recht het scheepsverkeer door de Bosporus en Dardanellen te reguleren. Landen die grenzen aan de Zwarte Zee hebben daarbij aanzienlijk meer rechten dan andere landen.

Turkije heeft niettemin het recht grenzen te stellen aan de passage van marineschepen door Zwarte Zee-staten. Dat betreft bijvoorbeeld het aantal schepen en het aantal tonnages. Ook moet de komst van de schepen acht dagen van tevoren worden aangemeld.

Oorlogsclassificatie

In geval van oorlog kunnen oorlogvoerende staten volgens artikel 19 van het Verdrag van Montreux geen schepen door de zeestraat laten varen. “Dus als de situatie in Oekraïne als oorlog is te classificeren, hebben schepen van Rusland en Oekraïne geen recht van doorvaart”, zegt Alex Oude Elferink, directeur van het ­Netherlands Institute for the Law of the Sea. “Dat zou ook gelden voor andere staten die bij deze oorlog zouden zijn betrokken.”

Wellicht, zegt Oude Elferink, zal Rusland ontkennen dat het om een oorlog gaat. “Maar Turkije kan het conflict dan wel als oorlog kwalificeren.” Ook heeft Turkije bij ‘onmiddellijk gevaar’ voor Turkije zelf volgens het verdrag het recht de zeestraat geheel af te sluiten.

Bemiddeling

De Turkse president Erdogan heeft donderdag zijn Oekraïense collega Zelensky in algemene termen zijn steun beloofd, zonder in te gaan op het verzoek de Bosporus en Dardanellen af te sluiten. Tegen verslaggevers zei hij woensdag dat Turkije “niet zijn banden met Rusland en Oekraïne zal opgeven”.

Erdogan heeft de afgelopen weken geprobeerd te bemiddelen tussen Rusland en Oekraïne. Begin deze maand stelde hij, tijdens een bezoek aan Kiev, voor om in Ankara een top te beleggen tussen de presidenten van Oekraïne en Rusland, Zelensky en Poetin. Moskou heeft daar niet op gereageerd.

Ankara heeft tot nu weinig enthousiasme getoond voor economische sancties tegen Rusland. Wel heeft Turkije, als NAVO-lid, zich steeds aangesloten bij de verklaringen van het bondgenootschap over de crisis rond Oekraïne. Turkije heeft, tot ongenoegen van Moskou, drones verkocht aan Oekraïne.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234