Vrijdag 19/08/2022

ReportageOekraïne

Oekraïense vluchtelingen krijgen niets anders dan warmte bij aankomst in Polen: ‘Wij Polen zijn ook zo vaak moeten vluchten’

null Beeld AFP
Beeld AFP

Door Polen gaat een golf van solidariteit voor de al bijna 200.000 vluchtelingen uit het buurland. De bevolking probeert op elke denkbare manier bij te springen.

Arnout le Clercq

In het dorpshuis van Chotyniec hangen nog de slingers en ballonnen van het carnavalsfeest dat had moeten plaatsvinden. Maar nu staat de feestzaal vol met kampeerbedden met daarop Oekraïense vluchtelingen die bijkomen van hun tocht over de Poolse grens. Op de overloop staat een grote plastic doos met gedoneerde knuffels en bordspelletjes voor de kinderen.

Deze świetlica, zoals de gemeenschapshuizen in Polen heten, is een van de vele plekken die in korte tijd bij de grens zijn opgetuigd om gevluchte Oekraïners op te vangen. Chotyniec ligt precies tussen twee grote grensovergangen in. Burgemeester Agnieszka Fleszar werd vrijdagavond laat gebeld met de opdracht het gebouw in te richten als vluchtelingenopvang. “Het hele dorp hielp de militairen en brandweermannen”, aldus Fleszar. “Het was zo gepiept.”

400.000 Oekraïners op de vlucht

Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie zijn sinds het begin van de oorlog bijna 400.000 Oekraïners hun land ontvlucht. Zowat de helft van hen ging naar Polen, zo blijkt uit cijfers van de Poolse grenswacht. Door Polen gaat een golf van solidariteit voor vluchtelingen uit het buurland. De bevolking probeert op elke denkbare manier bij te springen.

De stoffige grensovergang bij het nabijgelegen plaatsje Medyka is in korte tijd veranderd in een grote openluchthulppost waar mensen voedsel en kleding brengen of vervoer aanbieden. “Een eiland van hulp”, noemt een vrijwilliger het. Naast de grensovergang is het een drukte vanjewelste. De organisatie is losjes in handen van de plaatselijke overheid en brandweer, maar er zijn ook veel vrijwilligers actief. Bij het ene tentje krijgen vluchtelingen een Poolse simkaart, elders ontvangen ze kleding of een warme maaltijd. Adama Bechawska-Pajak (41) staat naast een dampende pan bigos (een soort zuurkool). “Het lijkt chaotisch, maar is eigenlijk heel goed georganiseerd.”

Tato!’, (Oekraïens voor papa) roept een kind plotseling. Een man begint te rennen en sluit zijn zoontje in zijn armen. Hier worden ook gezinnen en families herenigd. Aan Poolse zijde staat een lange rij auto’s met kentekens uit heel Europa die naar de Poolse grens zijn gereden om familie of bekenden op te halen. Aan de andere kant van de grens staan duizenden mensen te wachten, in kilometerslange files vanwege de trage controles van de Oekraïense grenswacht. De grens oversteken duurde dit weekend makkelijk een etmaal of langer.

Vluchtelingen staan in de rij bij de grensovergang in Medyka. Beeld Joris van Gennip
Vluchtelingen staan in de rij bij de grensovergang in Medyka.Beeld Joris van Gennip

Sommigen kiezen ervoor dan maar te voet de grens over te gaan. Aanvankelijk mocht dat alleen bij Medyka. Sinds zaterdag kan dat bij alle acht grensovergangen, zoals bij het bergdorp Krościenko, ten zuiden van Medyka. Over de smalle weg die vanaf de Oekraïense grens door het glooiende landschap van het Bieszczady-gebergte kronkelt, lopen nu gevluchte vrouwen met kinderwagens en rolkoffers. Anastasia Saskievytsj (32), zoontje aan de hand, heeft alleen een rugzak bij zich. Ze heeft lang nagedacht over waar ze de grens wilde oversteken en koos voor het relatief rustige Krościenko toen ze hoorde hoe druk het was bij andere grensposten. Ze deed er alsnog zeventien uur over.

Toen de oorlog uitbrak, en ze een nacht in een schuilkelder had doorgebracht, besloot ze te vluchten. “Hij werd zo bang”, zegt ze terwijl ze naar haar zoon wijst, een dreumes van 3 in een blauwe winterjas met dino’s erop. “En ik ben ook bang”, zegt ze met een brok in de keel. “Je weet nooit waar een bom gaat vallen. Kiev is de hel.” Haar echtgenoot is daar nog, want mannen tussen de 18 en 60 mogen sinds vrijdag het land niet verlaten. “We hadden samen willen blijven, maar we wilden het leven van onze zoon niet riskeren. Dus moesten we kiezen.” Ze reist door naar haar zus, die in de Poolse stad Poznań woont.

Vluchtelingen zijn tijdelijk opgevangen op een veldje in het dorp Chotyniec bij de Poolse-Oekraïense grens. Beeld Joris van Gennip
Vluchtelingen zijn tijdelijk opgevangen op een veldje in het dorp Chotyniec bij de Poolse-Oekraïense grens.Beeld Joris van Gennip

Wie geen familie in Polen heeft, kan bij Krościenko in een leeg schoolgebouw terecht, dat door het leger wordt omgebouwd tot vluchtelingenopvang. Op deze zondagmiddag zijn er meer vrijwilligers dan vluchtelingen, wat aanwezigen aan de stroperige grensovergangen wijten. Mirosław Wojtanowicz is met een groep uit de Poolse stad Tarnów gekomen en biedt aan om vluchtelingen die dat willen verder Polen in te rijden. “We hebben zeven auto’s”, zegt de 59-jarige opticien.

‘Wij Polen zijn ook zo vaak moeten vluchten’

Het gemeentebestuur van Tarnów deed op Facebook een oproep aan inwoners om vluchtelingen te helpen. Wojtanowicz twijfelde geen seconde. “Wij Polen zijn ook zo vaak moeten vluchten. Ik vluchtte in de jaren tachtig naar Wenen.” Toen de burgeroorlog in voormalig Joegoslavië uitbrak, hielp hij Bosniërs die naar Oostenrijk waren gevlucht. Dat we ooit nog een grote oorlog in Europa zouden meemaken, hield hij niet voor mogelijk. “Als Oekraïne de oorlog verliest, zijn wij daarna aan de beurt”, zegt hij somber.

Alle bedrijvigheid in het Poolse grensgebied helpt ook tegen de absolute schok die de Russische invasie heeft veroorzaakt. Het oudere echtpaar Danuta en Marek Szydelko schenken voor hun huis in Krościenko thee en koffie in voor de vluchtelingen die iedere paar seconden langs hun voortuin lopen. “Ik ben blij dat we iets te doen hebben”, zegt Danuta in haar keuken. “Ik heb de televisie vrijdagochtend al uitgezet.”

Marek loopt naar een luchtfoto aan de muur. “Dit is ons huis. En daar is de grens. En daar,” hij wijst naar de groene heuvels, “is Oekraïne.” Danuta maakt zich zorgen over de toekomst. “Nu gaat het goed met de vluchtelingenopvang, maar wat als er nog veel meer komen? Ach, vergeef me, ik ben een boek over oorlog aan het lezen. Dat kan ik beter niet doen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234