Donderdag 21/10/2021

Reportage

Oekraïens spreken in Donetsk is link

Vrijwilligers laden voedselpakketten in vrachtwagens bij het voetbalstadion van Sjachtar Donetsk Beeld RV
Vrijwilligers laden voedselpakketten in vrachtwagens bij het voetbalstadion van Sjachtar DonetskBeeld RV

De russificatie van het gebied rond Donetsk is in volle gang. De roebel verdringt er de hryvnia. 'Wij willen niet leven zoals jullie.'

De Oekraïense controlepost op de weg naar Donetsk is een echte grensovergang geworden. Er staat een lange rij vrachtwagens te wachten voor de post, waar Oekraïense militairen nauwkeurig iedere auto doorzoeken. Alleen de gelukkige bezitters van een propoesk, een doorlaatbewijs, mogen verder. Maar zelfs met dat papiertje ben je niet zeker. 'Waarom mag ik er niet door? Dit is Oekraïne en daar ook!', roept een automobilist vertwijfeld tegen de militairen.

Uren heeft hij al staan wachten, maar nu krijgt hij te horen dat hij te veel spullen in zijn auto heeft. De achterbak zit vol koopwaar, er steken wat champagneflessen uit en de achterbank ligt ook al vol. 'De grens met Rusland is wel open, daar rijd je zo overheen', roept hij boos. 'Dan ga je daar toch boodschappen doen', zegt een van de Oekraïense militairen en hij beent resoluut weg. Het is bijna zes uur, over een paar minuten gaat de controlepost dicht: dat wordt wachten tot de volgende ochtend.

Voor vrachtwagenchauffeurs is de tocht naar Donetsk een nachtmerrie geworden sinds de Oekraïense autoriteiten besloten hebben het rebellengebied te isoleren. 'We hebben hier eens negen dagen gestaan, voordat we door mochten', vertelt een chauffeur. Nu is hij op de terugweg uit het rebellengebied, zonder vracht. 'Er is daar bijna niets meer, maar zelfs al was dat zo, dan kom je er hier met vracht nauwelijks doorheen.'

Wie uiteindelijk wel door mag, stuit een paar kilometer verder op de eerste controlepost waar de vlag van de door de rebellen uitgeroepen Volksrepubliek Donetsk (DNR) wappert. Ook hier moet de kofferbak weer open. Een automobilist moet een zak uien afstaan aan de rebellen, een ander deelt een paar pakjes sigaretten uit aan de militairen. Een rebel loert naar het opzichtige horloge om de pols van onze chauffeur. 'Een Patek Philippe?', vraagt hij half grappend. 'Welnee, namaak', zegt de chauffeur.

Ondanks de blokkade ziet Donetsk er vrij normaal uit. Nu het front naar Oekraïense kant is opgeschoven, hebben de rebellen veel controleposten opgeheven. Anders dan een paar maanden geleden, zie je maar weinig gewapende lieden rondlopen. Maar het is stil op straat; veel inwoners, vooral de Oekraïners, zijn vertrokken.

'Van de twintig mensen met wie ik het meest omging, is er maar één overgebleven', zegt Aleksej, een Oekraïner die een stevige afkeer heeft van de pro-Russische rebellen. 'De meesten dachten dat het een paar weken zou duren, vervolgens werden het maanden en nu zijn ze bang dat ze nooit meer terug zullen kunnen.'

undefined

2 roebel voor 1 hryvnia

Na de val van de pro-Russische president Janoekovitsj klaagden de etnische Russen dat hun taal en cultuur in het gedrang dreigden te komen, maar nu durft niemand in Donetsk meer zijn mond open te doen in het Oekraïens. Aleksej: 'Het is gevaarlijk om in het openbaar Oekraïens te spreken.'

De russificatie van het rebellengebied is in volle gang. Sinds twee weken kan er in de ook worden betaald met Russische roebels. Voor het gemak is de koers vastgesteld op 2 roebel voor 1 hryvnia. 'De hryvnia gaat op den duur toch verdwijnen', voorspelt een winkelier.

Nu de handel tussen het rebellengebied en de rest van Oekraïne goeddeels is stilgelegd, komen er steeds minder hryvnia's binnen. Sinds vorige zomer betaalt Kiev ook de pensioenen en andere uitkeringen niet meer uit. De Oekraïense autoriteiten voelen er weinig voor de volksrepubliekjes financieel op de been te houden, zodat die geld overhouden om wapens te kopen en er een leger op na te houden. Maar de inwoners van Donetsk zien het als diefstal.

'Ik heb veertig jaar onder de grond in de mijnen gewerkt, maar nu heb ik al tien maanden geen pensioen ontvangen', zegt Valeri Bykov (68) die met een plastic zakje vol gedroogde vissen in een rij voor een bank staat. Hij heeft te horen gekregen dat hij voor het eerst in aanmerking komt voor pensioen van de Volksrepubliek Donetsk, in roebels. Maar na uren wachten, blijkt er toch geen geld. Morgen terugkomen!

De gevolgen van de economische blokkade zijn duidelijk te zien in de supermarkt Amstor in de Petrovski-wijk. Een jaar geleden puilde de supermarkt nog uit van de spullen en de klanten, maar nu is het Amstor-filiaal gekrompen tot twee rijen met schappen. De rest van de hal staat leeg. 'De mensen hebben geen geld meer en wij hebben steeds minder produkten', klaagt een van de weinige overgebleven personeelsleden. De rest van het personeel is naar huis gestuurd. 'Iedere week zie je het assortiment kleiner worden. Als het zo doorgaat, kan Amstor binnenkort zijn deuren sluiten', zegt een klant die wat aardappelen en wortels uitzoekt.

Op de achtergrond klinkt vrijwel permanent het gerommel van de oorlog. Vanuit de richting van de aan puin geschoten luchthaven van Donetsk daveren de inslagen van de mortieren waarmee de rebellen en de Oekraïners elkaar bestoken. Kennelijk botert het ook niet tussen de verschillende rebellenmilities onderling: af en toe is 's nachts ook in de stad machinegeweervuur te horen. Naar verluidt zou het gaan om een machtsstrijd tussen het Vostok-bataljon van Aleksandr Chodakovski en de Oplot-militie van DNR-leider Aleksandr Zachartsjenko.

Een winkel aan de oever van de rivier de Kalmioes draagt nog de sporen van een schietpartij tussen Tsjetsjeense vrijwilligers en strijders uit Ingoesjetië, begin deze maand. Daarbij kwamen twee mensen om het leven. Maar de autoriteiten van de DNR hebben de Tsjetsjeense strijders nu uit de stad verjaagd.

Na het in februari afgekondigde bestand van Minsk lijken de rebellen een groot deel van hun zware wapens te hebben teruggetrokken. Maar de afgelopen dagen zijn er in de omgeving van Donetsk wel veel troepenbewegingen te zien. Bijna iedereen is ervan overtuigd dat er een nieuwe ronde van de oorlog in de lucht hangt. 'Het is onvermijdelijk', zegt Joeri, een voormalige politieagent. 'Kiev weigert zich erbij neer te leggen dat het geen controle meer heeft over Donetsk en Loehansk en de rebellen willen de provincies Donetsk en Loehansk helemaal in handen krijgen.'

Even ten zuiden van de stad Torez bereiden rebelleneenheden zich voor op wat komen gaat. In een veld staan tientallen tanks en pantserwagens in de modder te wachten, terwijl een artillerie-eenheid oefeningen houdt. 'Wie vrede wil, moet zich op de oorlog voorbereiden', citeert de commandant met de bijnaam 'Djemelj' een Romeins gezegde. Zijn bijnaam betekent zoiets als 'pas afgezwaaide soldaat', maar hij verwacht niet dat er binnenkort een einde aan de oorlog zal komen. 'Het bestand werkt niet: Donetsk wordt dag in, dag uit beschoten', zegt hij.

Zolang Slavjansk en andere steden die de Oekraïners op de rebellen hebben heroverd, niet terugkeren in handen van de rebellen, zal er geen vrede komen, voorspelt hij. Maar in het akkoord van Minsk staat toch niet dat Kiev die steden moet teruggeven? 'Ik heb het Minsk-akkoord niet ondertekend. Veel van mijn jongens hebben daar familie wonen', gromt hij.

Djemelj moppert wat als het veldgeschut vanachter een heuvel zes kilometer verderop een doel mist. De granaat komt met een zware ontploffing in een bosje naast het oefenterrein neer. 'Als de NAVO niet richting Rusland was opgerukt, hadden we deze hele oorlog niet gehad', filosofeert hij. 'Maar als iemand met wapens mijn huis binnen probeert te dringen, nemen wij natuurlijk de wapens op. Wij willen niet leven zoals jullie. Bij jullie geven ze op school onderricht in pedofilie, homoseksualiteit en allerlei andere afwijkingen. Daar moeten wij ons wel tegen verdedigen.'

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234