Dinsdag 23/07/2019

Religie

Oekraïens-orthodoxe kerk is voortaan onafhankelijk. Ook in Genk davert de kerk

De Oekraïens-orthodoxe kerk in Genk. Beeld Tim Dirven

Oekraïne heeft voortaan zijn eigen orthodoxe kerk. Dat heeft de patriarch van Constantinopel bekrachtigd. Een religieuze beslissing waar politiek in meespeelt, zo lijkt het. “Dit gaat gemeenschappen splijten.” 

“Het hele proces is versneld doordat Rusland de Krim geannexeerd heeft en een oorlog met Oekraïne is begonnen", zegt Vitali Derewianka, de priester van de Oekraïense orthodoxe kerk in Genk. “Sindsdien zijn bij veel mensen de ogen opengegaan: de Russen zijn geen broedervolk. Broeders vermoorden hun broeders niet. De Russen erkennen de onafhankelijkheid van Oekraïne ook niet. En ze zijn tegen een onafhankelijke kerk voor Oekraïne.” 

Om maar te zeggen: de breuk in de oosterse kerk heeft veel te maken met de huidige politieke toestand. Religieus verandert er voor de gelovigen heel weinig, zegt Derewianka. “Iedereen blijft bij de 4de-eeuwse liturgie van Chrisostomos.” Maar een onafhankelijke Oekraïense kerk is voor hem wel een kwestie van “rechtvaardigheid”. “Zelfs Albanië heeft zijn eigen kerk, net zoals Roemenië en Bulgarije.” 

Machtsstrijd 

De beslissing was eigenlijk vorig jaar al genomen, maar dit weekend, vlak voor het orthodoxe kerstfeest, heeft Bartholomaios, de patriarch van Constantinopel ze ook officieel bekrachtigd. De leider van de orthodoxe kerk heeft zo zijn toestemming gegeven aan de Oekraïense gelovigen om hun banden met Rusland door te knippen. 

“Binnen de orthodoxie is de band met het vaderland heel belangrijk”, zegt professor religie, conflict en vrede Jan De Volder (KU Leuven), die erop wijst dat vele orthodoxe landen in de vorige eeuwen een autonome kerk hebben verworven. Met Oekraïne erbij zijn er zo vijftien onafhankelijke kerken. Elk heeft een patriarch, dus ook Oekraïne. Enkel de patriarch van Constantinopel heeft als leider van de hele orthodoxe kerk, meer gezag dan de andere. 

Natuurlijk is er een sterke geopolitieke dimensie aan de onafhankelijkheid van de Oekraïense kerk, gaat De Volder verder. Maar dit gaat eigenlijk ook over de machtsverhouding tussen de patriarchaten van Moskou en Constantinopel. En dat conflict gaat al even terug. “Toen Constantinopel in 1453 veroverd is door de Ottomanen, heeft Moskou zich opgeworpen als het centrum van de orthodoxie”, zegt hij. “En zeker de laatste 25 jaar, sinds de val van de Sovjet-Unie, is het onevenwicht tussen de twee toegenomen, omdat de kerk in Rusland sindsdien meer macht heeft gekregen.” 

Om de dingen nog veel moeilijker te maken: een derde van alle Russisch-orthodoxe parochies die de patriarch van Moskou onder zijn hoede hoede heeft, bevinden zich in Oekraïne. Eerder zou hij zelfs tegenover Constantinopel gedreigd hebben om de patriarch daar niet meer als de grote leider te erkennen. 

Bakermat

“Ook de bakermat van de Russische-orthodoxe kerk, het Lavraklooster, staat in het Oekraïense Kiev”, zegt De Volder. “En dat alles kunnen de Russen dus verliezen aan een vijand die in de eerste plaats naar het Westen kijkt. Dit brengt dus een geweldige breuk teweeg. Dit gaat echt parochies en gemeenschappen splijten.” 

Zowel in Oekraïne als in Rusland bestaat de angst dat het religieuze dispuut kan uitmonden in geweld. In Oekraïne hebben de veiligheidsdiensten ook al Russisch-orthodoxe priesters ondervraagd hebben, zo schrijft The New York Times. Die dienst zou in de kerk namelijk een instrument zien van het Kremlin “om hybride oorlog te voeren”. Geestelijken zouden tijdens het recente conflict tussen Oekraïne en Rusland ook de Russisch gezinde separatisten gesteund hebben. 

In ons land willen Russisch-orthodoxe priesters niet veel kwijt over de hele zaak. Maar het aartsbisdom Brussel en België zegt wel de positie van Moskou te volgen. “Persoonlijke meningen zijn een zaak”, zegt aartspriester Pavel Nedossekine. “Maar volgens het patriarchaat van Moskou gaat dit simpelweg in tegen het canonieke recht. Voor ons is dit dus illegaal.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden