Maandag 17/02/2020

Oek de Jong vangt Gouden Boekenuil met 'Pier en oceaan'

De Gouden Boekenuil is uitgedraaid op een uitgesproken Nederlands onderonsje. Met zijn vuistdikke epos Pier en oceaan oogstte Oek de Jong de 25.000 euro, terwijl Tommy Wieringa de troostprijs van de lezer meegriste. En daar kon iedereen vrede mee nemen.

'Een meesterwerk dat alle zintuigen prikkelt, geschreven zoals een oude meester schildert" én "een roman fleuve van het zuiverste water". De vakjury van de Gouden Boekenuil kwam loftuitingen te kort om prijsbeest Pier en oceaante omschrijven. Het tweedelige epos van 800 bladzijden stond hoog genoteerd en leek incontournable: het jury-oordeel was dan ook eenstemmig.

Niemand viel dus van zijn stoel in de Gentse Vooruit, toen de zestigjarige Nederlandse schrijver Oek de Jong zaterdagavond door juryvoorzitster Fried'l Lesage naar het podium werd gehaald. De roman, waarin het 'water' een stuwende rol speelt, vertelt de autobiografisch geïnspireerde geschiedenis van Abel Roorda en bestrijkt de periode 1952 en 1971. Pier en oceaantoont een Nederland in transitie, maar vooral de ontwikkeling van een sensitieve jongen naar het kunstenaarschap en de ontworsteling aan zijn protestantse burgerafkomst. De Jong, die met Opwaaiende zomerjurken(1979) en Cirkel in het gras(1985) moderne klassiekers schreef, levert met Pier en oceaanmisschien wel de ultieme polderroman af, al alludeert de jury ook op de soms slome verteltrant: "Een langzaam verhaal, dat stilte ademt en je soms de adem beneemt."

De laureaat zelf leek absoluut niet verrast. Emotieloos schreed De Jong naar het podium, nam de 25.000 euro en het kunstwerk van Philip Aguirre in ontvangst en vouwde een dankwoord uit zijn binnenzak: "U gaat ongeveer 250 woorden krijgen." Hij oreerde vervolgens over zijn affiniteit met de Vlaamse literatuur, van Paul van Ostaijen tot Hugo Claus. "Tijdens het schrijven van Pier en oceaanheb ik Het verdriet van België geregeld aan mijn zijde gehad, om de energie van Claus' proza te ondergaan." De Jong meet zich met de allergrootsten. Aan zijn mededingers die naast de prijs grepen, had hij nog een mededeling in ingeoefend Gents: "Laat het niet aan uw hart komen."

Sober en statisch

Voor de enige genomineerde Vlaming, AKO-winnaar Peter Terrin (met Post mortem) klonken die woorden wellicht iets wranger dan voor Tommy Wieringa. Hij was vooraf door Bent Van Looy getroost met de Prijs van de Lezersjury, ter waarde van 2.500 euro en een Mont Blanc-pen, voor zijn donkere filosofische parabel Dit zijn de namen. "Ik had al een Mont Blanc-pen", reageerde Wieringa droog. "En daar schreef ik ook al niet mee." Het rapport prees Wieringa's "korte, zintuiglijke zinnen waarmee hij zware thema's op een verteerbare manier brengt." De andere genomineerden voor de Gouden Uil 2013, Arnon Grunberg (De man zonder ziekte) en Marja Vuijsje (met haar non-fictieboek Ons kamp) bleven afwezig, wat de sfeer enigszins drukte. Grunberg liet even van zich horen vanuit Buenos Aires, waar hij een boekenbeurs bijwoonde. Vuijsje intervenieerde vanuit Amsterdam, waar ze gastspreker was op de Nationale Dodenherdenking.

In schril contrast met de geforceerde joligheid van vorig jaar koos organisator Boek.be dit jaar voor een sobere en zelfs statische ceremonie, rechtstreeks te zien op Cobra.be. De genomineerden én hun boeken stonden centraal, met interviews en filmpjes. Tot in den treure werd de shortlist herhaald, tot je de boeken haast kon spellen. Jammer ook dat sponsor Fintro het slotmoment iets te opdringerig kaapte, wat de spanningsopbouw niet ten goede kwam.

In een gesprek met De Morgenbij het genot van een schotel jonge Goudakaas zegt De Jong dat hij met deze Gouden Boekenuil het gevoel heeft dat hij eindelijk in Vlaanderen is geland. "Het is alsof ik hier aangekomen ben. De Gouden Boekenuil krijgt in Nederland trouwens een steeds groter aanzien. Sinds Hokwerda's kindontving ik steeds mooiere kritieken in Vlaanderen. Bij jullie in De Morgen was Erwin Mortier erg lovend, wat veel losmaakte en meer lezingen in Vlaanderen met zich mee bracht. Prettig."

Compensatie

Dat de roman een te Hollands karakter heeft, bestrijdt De Jong: "Alle grote literatuur komt voort uit de provincie, kijk maar naar Madame Bovaryof Het verdriet van België. Pier en oceaanvalt ook niet te reduceren tot een coming-of-ageroman, het is ook een boek met scènes uit een huwelijksleven, waarvoor ik inspiratie putte uit interviews met mijn ouders. "

Er schuilt veel mededogen in de roman en begrip voor de geloofsdwang: "Afrekenen met het protestantisme deden Jan Wolkers en Maarten 't Hart al in mijn plaats, dat hoefde ik niet meer te doen", lacht De Jong. "Mededogen heb ik dan weer van Anton Tsjechov geleerd. Je moet je personages in hun waarde laten." Of De Jong meer dan vroeger gebrand is op eerbewijzen? "Je hoort wel eens zeggen: als je als man ouder wordt en de seks afneemt, dan wil je compensatie. Via roem, geld of eer. Nou, ik kan je zeggen: de seks is bij mij helemaal niet minder. Maar natuurlijk wil je graag winnen, ook omdat ik aan dit boek acht jaar lang hard gewerkt heb. Ik voel me overigens ongelooflijk vitaal, ik ben jeugdiger van geest dan ooit. En ik zit boordevol schrijfprojecten."

Vanavond kent het literaire prijzencircus een volgend orgelpunt. Omstreeks 22 uur wordt de Libris Literatuurprijs uitgereikt in het Amsterdamse Amstel Hotel. Zowel Tommy Wieringa als Arnon Grunberg krijgt een herkansing. En ook Elvis Peeters droomt met Dinsdag in stilte van de 50.000 euro. Maar het is Oek de Jong die een echte dubbelslag kan realiseren. Wedden dat zijn dankwoord al in de portefeuille zit?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234