Dinsdag 01/12/2020

documentaire

"Oef, het is een echte film geworden"

Ahmed, Barry en Mamadou voor Anneessens-Funck in Brussel.Beeld Wouter Van Vooren

Met Grands travaux filmden Olivia Rochette en Gerard-Jan Claes de leerlingen van beroepsschool Anneessens-Funck zoals ze zijn: zoekend, frêle maar ook profiterend van een onbevangenheid waarop je als volwassene enkel maar jaloers kunt zijn.

Een filmmaker zou de Brusselse beroepsschool Anneessens-Funck ook op een spectaculaire manier kunnen benaderen. Je zou dan voor het verhaal kunnen gaan van de problematische concentratieschool en zo snel mogelijk de naam Bilal Hadfi laten vallen: de leerling van Anneessens die zichzelf op 13 november 2015 opblies aan het Stade de France in Parijs. Zo'n reportage maak je op enkele uren: eerst een beetje Googelen, vervolgens een hit-and-run aan de schoolpoort, scholieren een micro onder de neus duwen, reacties afdwingen, terug naar de redactie, materiaal inblikken, een rauwe titel kiezen en klaar is Kees.

Dat is niet de manier waarop de Brusselse filmmakers Olivia Rochette en Gerard-Jan Claes tewerk gingen. Zij benaderden de school, de jongeren en de leraars behoedzaam. Stap voor stap. De eerste contacten met Anneessens dateren van 2013. Ze legden de leerlingen uit wat voor soort film ze wilden maken, praatten met de leraars en vonden zo langzaam hun plek in de school. Het filmen voltrok zich tijdens het schooljaar 2014-2015.

Claes: “We beseften dat we over hardnekkige clichés konden struikelen. Brussel komt vaak in beeld als een probleemstad. Soms krijg je de indruk dat de stad pas aandacht krijgt als ze afgeschilderd wordt als de hoofdstad van de salafisten. Dat is het beeld dat velen van Brussel verwachten. Maar zowel Olivia als ik groeiden op in Brussel en dat cliché stemt helemaal niet overeen met onze ervaring. Wij wilden geen verwachte film over een verwachte stad en een verwachte school maken. Het stoort me hoe jongeren vanuit een bepaalde problematiek worden benaderd met als onvermijdelijke resultaat dat die jongeren als problemen worden afgeschilderd.”

Regisseurs Gerard-Jan Claes en Olivia Rochette: ' Wij wilden geen verwachte film over een verwachte stad en een verwachte school maken.'Beeld Wouter Van Vooren

Rochette: “Onze benadering was eigenlijk heel eenvoudig: we houden van Brussel en waren geïnteresseerd in de jongeren die op Anneessens school liepen. Jongeren die in Brussel hun plek zoeken, die op zoek zijn naar een vorm en een toekomst.”

Claes: “Dat was ons vertrekpunt: de combinatie Brussel en jongeren. Brussel is een stad die aan elkaar hangt van compromissen en politieke beslissingen die allemaal door volwassenen worden gemaakt. Dat zie je aan de stadsplanning, je ziet het ook aan de snelheid waarmee oude gebouwen worden neergehaald en nieuwe opgetrokken. Brussel is een permanente metamorfose en het is in die verwarrende omgeving dat jongeren zich dan maar moeten zien te redden. Bijna altijd is dat een delicaat en wankel proces: een imago zoeken, vrienden zoeken, een evenwicht zoeken.”

Kleine dingen van de grote stad

Rochette: “De titel Grands travaux verwijst naar het contrast tussen de bouwplannen die een stad vanuit een vogelperspectief vormgeven en wat die concreet als publieke ruimte voor haar inwoners opleveren. We zijn vertrokken vanuit deze specifieke jongens – Barry, Mamadou, Abdi en Achmed – en wat hun dagelijkse leven structureert: voetbal, meisjes of school, werk zoeken en alleen gaan wonen. Dat vonden we mooi en daar wilden we iets mee doen. Grands travaux gaat aan de slag met die ‘kleine’ dingen."

De eenvoud, de behoedzaamheid en de traagheid waarmee Rochette en Claes tewerk gaan, levert geen sensationeel maar wel een prachtverhaal op. Ze legden de momenten vast waarop jongeren – zonder het helemaal te beseffen – levensbelangrijke stappen zetten. Binnen drie à vier jaar zullen de vier hoofdpersonages volwassen mannen zijn, maar in de film zijn het nog jongens; jongens die tijdens de praktijklessen elektriciteit hun hoofd breken over een video-intercom maar tegelijk opscheppen over meisjes en eindeloze debatten over Lionel Messi en Christiano Ronaldo afwisselen met filosofische beschouwingen.

Regelmatig tuimelt de verwarrende buitenwereld bijna schaamteloos de klas binnen. Bijvoorbeeld wanneer de leerlingen spreekbeurten geven over de klimaatopwarming, de BP-olieramp en de Irak-oorlog. Af en toe zorgt de realiteit voor verontwaardiging: wanneer een van hen terloops meldt dat er in Irak een miljoen mensen vermist zijn. De oplossing die vervolgens voor deze humanitaire ramp wordt voorgesteld, is simpel. “Momenteel is het leven in Bagdad een hel, maar het enige wat we moeten doen is de problemen tussen soennieten en sjieten oplossen en dan zal de rest ook wel in orde komen.” Klinkt naïef, maar de vraag is of volwassenen na tien à twintig jaar knoeien met een betere oplossing op de proppen zullen komen.

In die zin is de leefwereld van jongeren ook wel confronterend voor volwassenen. 18-plussers kunnen veel leren van jongeren. Zo is de lieve, empathische en geduldige manier waarop de jonge Guinees Barry via gsm een meisje probeert te verleiden, niet alleen grappig; ze steekt ook schril af tegen de onbeholpen krampachtigheid waarmee volwassenen vaak met relaties omgaan.

Op hun kwetsbaarst zijn de leerlingen dan weer wanneer ze met hun klastitularis een slecht rapport evalueren. Dan zie je hoe leraars moeten trekken en sleuren om de toekomst van een jongeling op de sporen te houden. “De school is gemaakt voor jullie toekomst, dat besef je toch?” “In sommige landen mogen jullie niet naar school, wist je dat?” De goedbedoelde zedenpreek eindigt met een leerling die zijn ogen laten draaien en diep zucht: “De wereld is een code die ik niet begrijp."

Ultieme proef

Tijdens de productie van Grands travaux deed zich het drama voor waardoor Anneessens-Funck wereldnieuws werd. Leerling Bilal Hadfi blies zichzelf op in Parijs.

Claes: “Na die gebeurtenissen ontstond er plots meer interesse voor Anneessens én onze film. Maar dat de school meegesleurd werd in deze mediastorm veranderde voor ons weinig aan de ruimte van de film. En veranderde weinig aan de jongens die we filmden, behalve aan het beeld dat van buitenaf op hen werd geplakt.”

Rochette: “We voelden en voelen ook wel een grote frustratie. Die school en die jongeren zijn heel belangrijk. En opgroeien en school lopen in Brussel kan erg moeilijk zijn. Waarom was er daarvoor dan zo weinig aandacht voor Anneessens? Plotseling was er enorm veel interesse, maar die waaide even snel weer over.”

Barry Ahmadou.Beeld Wouter Van Vooren

De ultieme proef voor de oprechtheid van hun aanpak kwam er enkele maanden geleden toen de gefilmde leerlingen aanwezig waren op de eerste projectie van Grands travaux op het Kunstenfestivaldesarts. “Ik vond het een grappige en leuke film”, zegt de nu 19-jarige Achmed Hussein: “Soms hoor ik wel eens van mensen dat ik op een gekke school zit. Ik weet wat ze daarmee bedoelen… Maar de documentaire toont dat Anneessens een goede school is, een school waar jonge mensen van verschillende nationaliteit en culturen elkaar ontmoeten.”

Barry Ahmadou vult aan: “In het begin vonden we het wel raar dat Olivia en Gerard-Jan ons kwamen filmen. Eerst dachten we dat ze voor de politie werkten. Maar alles is goed verlopen.” Ahmed: “Ja, toen we de documentaire voor het eerst zagen, hadden we een goed gevoel. 'Oef', dacht ik, 'het is een échte film geworden.'”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234