Maandag 27/09/2021

Oedipus van tragische naar romantische held

Het was sinds 1956 geleden dat Oedipe van Georges Enescu nog eens in Brussel te zien was en dat was de eerste scènische opvoering sinds de wereldpremière in Parijs twintig jaar eerder. Nochtans beweert elk handboek dat het om een meesterwerk gaat. Na de première zaterdag in de Munt kun je dat zonder moeite bevestigen.

In de eerste helft van de twintigste eeuw zijn er - door Richard Strauss, Franz Schreker en in andere registers ook door Claude Debussy, Alban Berg, Karol Szymanowsky en Leoš Janácek - heel wat opera's geschreven waarvan de orkestpartituur een tevoren nooit geëvenaarde rijkdom bezit. Enescu's schriftuur voor orkest getuigt van dezelfde overvloed en voegt daar een wonderlijk eclecticisme aan toe dat put uit postromantische, neoklassieke, volkse en atonale bronnen. In Oedipe komen daar nog prachtige koorpartijen bij die telkens weer het gebeuren doorkruisen en becommentariëren.

Jawel, een meesterwerk dus en een uitdaging die koor en orkest van de Munt met verve aangaan. Misschien moet de jonge Engelse dirigent Leo Hussain (die we al kenden van Le Grand Macabre en Kát'a Kabanová) hier en daar nog wat meer verfijning nastreven maar zijn beheersing van de complexe evenwichten is nu al voorbeeldig. Met name in de slotscène (waarvan Hussain zelf zegt dat ze "tot het beste uit het hele operarepertoire behoort") geeft hij ons momenten die weifelen tussen vertwijfeling, verlossing en puur genot.

Drama van de wil

Die slotscène legt nochtans ook de problematische kant van het stuk bloot. Enescu's librettist Edmond Fleg heeft de klassieke Oedipusmythe omgebogen naar een drama van de wil, de tragische held is een romantische held geworden. Consequent is in het raadsel van de sfinx de mens van een achtereenvolgens vier-, twee- en eenpotig wezen het wezen geworden "dat het noodlot overwint" en kan Oedipus in de slotscène van zichzelf beweren dat hij de overwinnaar is. Die opvatting kan in 1936 overtuigend geklonken hebben maar lijkt nu gedateerd. Ze zou nog verdedigbaar zijn in een vorm als "de mens is sterker dan het noodlot omdat hij kan sterven" maar de regisseurs van La Fura dels Baus, Alex Ollé en Valentina Carrasco, lijken - in de zin van Fleg - eerder een verlossingsideaal à la Wagner te willen uitbeelden.

Catastrofale vervuiling

Dat uitbeelden is het tweede probleem van hun regie. We zijn van La Fura dels Baus gewoon dat hun voorstellingen uitgaan van een ruimte of een beeld en dat heeft in het verleden al indrukwekkende resultaten opgele)verd, bijvoorbeeld bij La Damnation de Faust in Salzburg en Le Grand Macabre in Brussel. Ook hier is er zo'n allesoverheersend beeld, dat van een catastrofale vervuiling. Het wordt doorkruist door nevenobjecten, zoals de sofa van Freud, de wegenwerken bij de driesprong of de Stuka die de sfinx verbeeldt. Die zijn al op het randje van het uitleggerige maar worden dan soms nog dubbelop uitgebeeld: Merope als psychiater, langdurig schoppen en kruiwagens hanterende arbeiders bij de wegenwerken. Het best zijn de simpelste beelden, zoals de twee koplampen van de auto van Laïus. Wat meer is, is vaak al te veel.

Het helpt ook niet dat de personenregie onevenwichtig is, nu eens volstrekt statisch of botweg conventioneel, dan weer realistisch (die laatste momenten, zoals het gevecht op de driesprong, zijn nog het spannendst). Het geheel blijft als beeld in je geheugen hangen maar de details hadden soberder en correcter gekund. Anderzijds staan ze de muziek niet in de weg en laten ze het libretto ook nergens belachelijk lijken - een nochtans niet denkbeeldig gevaar.

Oedipe heeft een grote solistenbezetting, die voor een zo zelden opgevoerd werk moeilijk bij elkaar is te krijgen. De Munt is daar op eerbare wijze in geslaagd, met enkele prachtige uitschieters. Dietrich Henschel zingt de titelrol gelukkig zonder stentoraccenten maar wel met een pakkend inlevingsvermogen. Jan-Hendrik Rootering is een even beklijvende Tiresias. Bij de vrouwen is Natascha Petrinsky een knappe Jocaste maar steelt Marie-Nicole Lemieux de show met haar hypergeëngageerde versie van de sfinx.

Besluit: misschien niet de beste productie van La Fura dels Baus maar wel de heropstanding van een absoluut meesterwerk.

INFO:
Nog voorstellingen in de Munt tot 6 november. Vanaf 12 november drie weken lang gratis als streaming op www.demunt.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234