Vrijdag 07/05/2021

Ode aan Poesjkin blijft schimmenspel

Na de erg gesmaakte monologen Olivetti 82 en Grasland valt de nieuwe theatertekst van Eriek Verpale behoorlijk tegen. Tatjana, een bewerking van het boek Jevgeni Onegin van de Russische dichter Aleksandr Poesjkin, is geen "heus drama voor zes acteurs" zoals Theater De Korre de productie aankondigt. Hoewel er zeker enkele goeie acteurs op de planken staan, is het vergeefs wachten op wat de voorstelling eigenlijk wil vertellen.

Dat kan ook moeilijk anders, met zes personages van wie er maar één die naam waardig is: Jevgeni Onegin zelf.

Onegin is wellicht de bekendste romanfiguur van Poesjkin. De auteur werkte niet minder dan acht jaar aan zijn achtdelige roman in versvorm, die in 1833 als één geheel werd gepubliceerd. Het hoofdpersonage is een jonge dandy die zich - naar oude Russische traditie - verveelt op het platteland. Met zijn sombere maar intelligente melancholie lijkt hij een aantrekkelijke partij voor Tatjana, een eenvoudig meisje dat aan Onegin haar hart verpandt in een liefdesbrief. Die reageert streng maar vriendelijk en wijst haar af. Later raakt Onegin in een duel met zijn vriend Lenski verwikkeld en komt hij als enige overlevende uit het strijdperk. De verbitterde Onegin vertrekt vervolgens op reis en keert drie jaar later terug: hij is naar eigen zeggen veranderd en wil nu bij Tatjana blijven. Maar zij is intussen getrouwd en reageert koel.

Voor Verpale is Poesjkin een literaire jeugdliefde, een ontdekking uit de periode waarin hij Slavische talen studeerde. De auteur van Alles in het klein kon bij De Korre uit Brugge terecht voor zijn bewerking van de roman tot een theatertekst. In die versie is de versvorm uit het origineel - viervoetige jamben - grotendeels bewaard, maar het resultaat klinkt stroef en hoekig. Dat voelen ook de acteurs in Tatjana: als vertolkers van Onegin en Tatjana gaan Jan Steen en Antje De Boeck een zichtbaar gevecht aan met de ouderwets vertaalde strofen. Zulks kan een boeiend hoorspel opleveren, maar in dit geval is het veeleer pompen of verzuipen.

De Onegin die Steen neerzet is zonder twijfel het interessantste personage van de avond. Bij hem voel je het innerlijke conflict als een smeulend vuur, en dat begint al te gloeien in de manier waarop hij zijn zoveelste sigaret opsteekt. Tatjana daarentegen is, hoewel het titelpersonage, maar half aanwezig. Dat heeft niet zozeer met de moedige poging van De Boeck te maken als wel met tekst en regie. De verlegen liefdesverklaring van Tatjana aan Onegin is best wel mooi, maar daarna is het al bijna gedaan. Er had kortom meer van Tatjana in de voorstelling Tatjana gemogen.

Zo zijn er nog gebreken, want bijvoorbeeld het Lenski-personage en zijn vriendin Olga zijn niet meer dan schimmen op een uitgestorven feestje, een klimaat dat ongewild wordt versterkt door het decor: een versleten tent op het landgoed van de Larins. Het is de virtuele eigendom van regisseur Bob De Moor, die met zijn vertolking van een wat oudere Russische edelman gevaarlijk dicht bij de holle karikatuur zit. Tatjana heeft nog het meest van een afgelegen eilandengroep, waarbij de acteurs afzonderlijk hun ding proberen te doen en voor de rest het zaakje met lede ogen bekijken. De pogingen om de Russische (maar evenzeer Vlaamse) apathie met wat humor te temperen maken deze initiële ode aan Poesjkin des te pijnlijker. Zelfs Satie, van wie een compositie de stilte komt verbreken, zou zich in zijn graf omkeren bij het zien van Dimitri Duquennoys parodie op het klassieke ballet: een stijf en vooral overbodig dansje dat schrijnend, niet-grappig en bepaald clichématig mag worden genoemd.

Ach, ze voelden bij De Korre al vroeg nattigheid, zo blijkt uit het repetitieverslag in het programmaboekje. "De roman en de verwerking verwoorden niet treffend genoeg wat we zouden willen uitdrukken, maar er ligt wel een hele rijke gevoelswereld in besloten." "Pretendeer niet wat je niet kan. Is het dat wat we willen vertellen?" En voorts: "Kan ons worstelen met die verzen iets vertellen over de manier waarop die personages hun gevoelens (niet) uiten?" Het is oké en zelfs noodzakelijk om dingen te mogen betwijfelen, maar de prangende vraag die na Tatjana blijft hangen, is waarom niemand heeft durven in te grijpen.

Steven Heene

Voorstellingen tot 19 december, in Brugge, Sint-Ja-kobsstraat 36, en op tournee. Inlichtingen en reserveren op tel. 050/33.88.50.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234