Dinsdag 07/07/2020

Ode aan kringloopkunst

Ze noemt zichzelf een muziekdief, die plundert en rooft in Afrika en Haïti. Maar Merrill Garbus van tUnE-yArDs mag je niet zomaar wegzetten als een ordinaire jatmoos. Recyclage van exotische tradities verheft ze tot avant-gardekunst.

"My dreams aren't about the future", zingt Garbus op haar derde volwaardige langspeler Nikki Nack. Dat het verleden altijd van groter belang is geweest voor tUnE-yArDs wisten fans natuurlijk langer. Zo schurkt haar nieuwe plaat zich aan tegen bestofte gospelarchieven en Haïtiaanse folklore, en baseert ze haar teksten al eens op een essay uit de achttiende eeuw. Op de hoes pronkt dan weer een typische Amerikaans snoepje uit de jaren tachtig.

"Ik heb niet zoveel op met de moderne tijd", geeft Garbus ruiterlijk toe. "Op een paar uitzonderingen na, zoals James Blake en Frank Ocean, luister ik vooral naar stokoude muziek. Met die invloeden maak ik mijn collages. Beschouw Nikki Nack gerust als mijn ode aan de kringloopkunst. (lacht) Zo vroeg ik aan mijn Haïtiaanse drumleraar of hij er graten in zag dat ik zijn stijl zomaar oppikte. Hij haalde zijn schouders op en vertelde me doodleuk dat die folklore zonder mijn toedoen wellicht toch verloren zou gaan."

Misschien vormt wegwerpkunst wel een rode draad in haar werk, bedenkt de Amerikaanse. "Andermans schroot was letterlijk mijn schat, toen ik aan de kost kwam als poppenspeler. Die marionetten vervaardigde ik uit oude kussens, sokken en klei. Op een soortgelijke manier benader ik muziek. Ik delf vergeten schatten op. Zo trok ik naar Kenia om de traditionele taarabmuziek onder de knie te krijgen, kreeg ik thuis de vioolriedels van de Appalachen mee met de paplepel, en ging ik zelf op zoek naar de opnames van Alan Lomax, een van de grootste verzamelaars van volksmuziek van de twintigste eeuw."

Vergeten schatten

Voor de opnames van Nikki Nack maakte Garbus dan weer speciaal de oversteek naar Haïti. "Officieel om mijn batterijen op te laden, omdat ik met een identiteitscrisis worstelde. Ik dacht even dat de muze met de noorderzon was verdwenen. De songs die ik schreef hadden geen ziel, en de personages die ik opvoerde in mijn teksten, leefden niet. Wellicht zat ik niet ver genoeg buiten mijn vertrouwde omgeving. De routine van toeren staat inspiratie in de weg. Ik kan alleen maar genieten van het ongewisse. Pas daar wijk ik ver genoeg af van de platgetreden paden, om muziek te maken die ik zelf ook interessant vind."

Om die reden trok Garbus naar onbekend Caribisch gebied. "De meeste westerlingen gaan naar Haïti om missionariswerk te verrichten, maar ik kwam er om heel egocentrisch de lokale cultuur te absorberen. De ritmes, de voodoo: ik wilde alles in één gulzige, baldadige trek tot me nemen. Ik nam er ook danslessen om de drumritmes beter te begrijpen. Vreemd genoeg heb ik mezelf precies daar teruggevonden, en die ontdekking heeft de klank van Nikki Nack bepaald."

Positieve mantra

Dat dansen zo confronterend zou werken, had ze nooit vermoed. "Ik dacht dat ik na zoveel jaren podiumervaring helemaal in harmonie leefde met mijn eigen lichaam, maar dat bleek een grove leugen. Ik herinnerde me plots dat ik als kind altijd dolgraag had gedanst, maar ermee stopte toen ik oog kreeg voor alle mooie meisjes die ook dansten. Daar hoorde ik niet bij. Blijkbaar had ik die schaamte verdrongen, tot de herinnering me in mijn kont kwam bijten in Haïti. Elke dag huilde ik tijdens de dansles, omdat ik die schroom over mijn eigen lichaam niet kon overwinnen. Geloof me vrij: het komt als een kaakslag aan wanneer je beseft dat je als dertiger nog steeds geen vrede hebt genomen met je eigen lijf. Andere mensen kronkelden met hun ruggengraat alsof die een slang was, maar ik voelde me blubber. Dat psychische onkruid heb ik moeten zien te wieden in mijn hoofd."

Na de reis leek het alsof Garbus een oude huid had afgeworpen. Dat laat zich horen op de plaat, maakt ze zich sterk. Met "I got something to say", doet ze de plaat zelfverzekerd uitgeleide, terwijl ze elders euforisch uitroept "Oh my God, I use my lungs. Bless my lungs! Bless my lungs!" Voor de zangeres is dat een van de sleutelzinnen: "Er sloop altijd een aanzienlijk deel zelfverachting in mijn teksten. Nu durf ik dat venijn te lijf gaan met een positieve mantra. Ik hoop trouwens oprecht dat er ooit meer warme zelfwaardering zal waaien door mijn hoofd, door mijn muziek. Hey... Sommige van mijn dromen gaan dan toch over de toekomst. Wie had dat gedacht?"

Nikki Nack is zopas verschenen bij 4AD. Vanavond speelt tUnE-yArDs in het Koninklijk Circus, Brussel.

tUnE-yArDs

- Is de nom de plume van songschrijfster Merrill Garbus (35)

- Begon als poppenspeelster

- Debuteerde als tUnE-yArDs met BiRd-BrAiNs (2009), gevolgd door w h o k i l l (2011) en Nikki Nack (2014)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234