Donderdag 24/06/2021

Opinie

Ode aan het stoute kinderboek

Otje, tekening door Fiep Westendorp Beeld Fiep Westendorp
Otje, tekening door Fiep WestendorpBeeld Fiep Westendorp

Charlotte Van Hacht (1991) is freelance journalist, ze studeert beeldverhaal in Brussel en wil na haar studies kinderboeken maken.

Wat was die Otje toch een trut. Terwijl ik op school zat, deed zij de wildste dingen. Ze kampeerde met haar vader Tos in de bloembak van een chique hotel of in het bos, en paste stiekem de jurken van rijke hotelgasten. Otje leefde op gelijke voet met haar vader Tos, ze moest haar haren nooit kammen en kon ook nog eens praten met dieren.

Charlotte Van Hacht. Beeld Wouter Van Vooren
Charlotte Van Hacht.Beeld Wouter Van Vooren

Toch was ik niet helemaal zeker of ik wel met haar van leven wou wisselen. Haar vader nam haar dan wel mee van avontuur tot avontuur, maar hij had ook geen papieren, waardoor hij werd uitgebuit door zijn werkgevers. Bovendien had Tos last van vreselijke driftbuien. Hij viel een politieagent aan en werd naar het rusthuis afgevoerd in een dwangbuis. Daar lag hij platgespoten en met allerlei kabels en snoeren aan zijn hoofd op een bed terwijl een verpleegster hem 'uit de war haalde.'

De wereld die Annie M.G. Schmidt mijn slaapkamer binnenbracht, was net zoals de bijbehorende tekeningen van Fiep Westendorp: morsig, zuurzoet en onvoorspelbaar. Met Otje, een anti-Tiny als imperfecte heldin.

Al op de eerste bladzijde vindt Otje een dode lijster, de tante van een bevriende vogel. Schmidt zet meteen de toon. Dit is geen plek waar personages van gebouwen stuiteren en licht gehavend rechtstaan, dit is een universum waarin de dood een optie is.

In mijn favoriete kinderboeken loert angst steeds om de hoek. Geweld is een onmisbare factor, en dan nog het liefst met kinderen als slachtoffer. Tomi Ungerer deed me huiveren met zijn oger die elke dag kindjes at. Nadat mijn moeder me voorlas wat de heksen van Roald Dahl zoal uitspookten met mijn leeftijdsgenootjes kon ik een week niet slapen, toch was het boek opzijleggen geen optie.

Het is dan ook geen toeval dat de meest succesvolle auteurs van kinderboeken vaak een trauma met zich meezeulen. Annie M.G. Schmidt koesterde een diepe zelfhaat omdat ze tijdens de oorlog geen verzet had geboden. "Ik was als een soort boomstam die met mos was bedekt. Zo voelde ik me. Dooïg." Daarnaast vond ze zichzelf "lelijk, afstotelijk en iemand die niets kon en niets mocht". Pas op haar 35ste maakte ze van het schrijven een uitlaatklep.

De Franse Tomi Ungerer is er nog erger aan toe. Hij groeide op onder het naziregime en heeft al zijn hele leven vreselijke nachtmerries. Voor hem vormt angst de rode draad of hij nu voor kinderen tekent en schrijft, of voor volwassenen. Naast jeugdboeken maakte hij anti-Vietnamoorlogposters en erotische bdsm-prenten. Die laatsten zorgden ervoor dat zijn werk op de zwarte lijst belandde. Hij begroef zijn eigen carrière in de Verenigde Staten definitief door op een congres voor kinderliteratuur te stellen dat "If people didn't fuck, you wouldn't have any children, and we all would be out of work."

In Amerika konden ze deze perverse man niet snel genoeg uit de bibliotheken bannen. Maar wie kinderboeken serieus neemt, ziet ze als een kunstvorm en getroebleerde mensen maken nu eenmaal vaak de beste kunst.

Daarom wil ik een pleidooi houden voor het stoute kinderboek. Het boek dat kinderen bang maakt, maar ook doet nadenken. Dat ze het gevoel geeft dat ze niet alles snappen, maar wel serieus genomen worden. Een boek, ten slotte, dat ze twintig jaar later zelf kunnen voorlezen en grijnzen omdat ze nu begrijpen wat ze toen al vermoedden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234