Donderdag 02/04/2020

Analyse

Obama worstelt met opmars China

Satellietbeeld van een landingsbaan die de Chinezen aanleggen op de Fiery Cross Reef in de Spratly-eilanden, in een betwist gedeelte van de Zuid-Chinese Zee.Beeld REUTERS

Hoe moeten de VS reageren nu Peking zijn 'achtertuin' steeds assertiever opeist? Tegengas geven, lijkt voorlopig het antwoord. Amerikaanse experts pleiten voor dialoog.

'De Stille Oceaan heeft genoeg ruimte voor twee naties, China en de Verenigde Staten.' Twee jaar geleden al maakte de Chinese president Xi Jinping zijn intenties duidelijk aan zijn Amerikaanse collega Barack Obama: het tijdperk van Amerikaanse dominantie over de Stille Oceaan behoort ten einde te lopen, gezien de veranderende krachtsverhoudingen.

De nieuwe defensiestrategie die China deze week aan de wereld presenteerde, sluit daar naadloos bij aan. De teneur: China wil zich ontworstelen aan de Amerikaanse omklemming in Aziatische wateren, eist de zeeën in zijn omgeving grotendeels als zijn 'achtertuin' op en zegt ook tot 'offensief' gedrag bereid te zijn.

Westers antwoord

Die Chinese ambities kunnen niet verrassen, maar welk westers antwoord daarbij hoort, staat nog niet vast. In Europa is er grote bereidheid China meer ruimte toe te kennen. Maar de EU speelt bij gebrek aan militaire aanwezigheid in de regio geen rol van betekenis in dit debat. Alles-bepalend is de opstelling van de VS, sinds de Tweede Wereldoorlog de belangrijkste militaire macht in Azië.

In het Amerikaanse debat gaan wel stemmen op voor de 'vredelievende aanpassing', waartoe Europese politici geneigd zijn. Maar dominant is die opvatting zeker niet. Populairder is tegenwoordig de stroming die indamming, containment in het jargon, hoog in het vaandel heeft staan. Dat is de strategie waarmee in de vorige eeuw die andere opkomende supermacht, de Sovjet-Unie, succesvol werd bestreden. Een derde variant is gericht op balancing: militair tegenwicht bieden, maar tegelijk pogen tot een vergelijk met China te komen.

Waar bevindt zich de Amerikaanse regering in dit krachtenveld? Zeker is dat de Democraat Obama teruggekomen is van zijn idealisme uit 2008. Toen wilde hij nog samen met China een 'G2' vormen om de wereldproblemen aan te pakken. In 2011 nam hij daarvan definitief afscheid, vele vruchteloze gesprekken met Chinese leiders verder. Hij kondigde zijn 'draai naar Azië' aan, gericht op het vergroten van de Amerikaanse militaire macht ter plekke. Sindsdien wordt Obama er in Chinese beleidskringen van verdacht 'indammen' tot zijn geheime missie te hebben gemaakt. Ook meer neutrale waarnemers gaven overigens die uitleg aan Obama's draai.

Recente retoriek en daden passen bij die verharding. Zo hield vicepresident Joe Biden deze week net opgeleide mariniers voor dat zij op een verblijf rond de Zuid-Chinese Zee kunnen rekenen: 'De spanningen lopen op, as we speak, maar jullie zullen er zijn om de vrede te handhaven.' Gelijktijdig vloog een Amerikaans spionagetoestel, met een CNN-team aan boord, over Chinese eilandwinning. Doel: de publieke opinie bewust maken van de Chinese opmars. Als Wash-ington zo doorgaat, is 'oorlog onvermijdelijk', tetterde de nationalistische Chinese krant Global Times prompt in haar commentaar.

Beeld VK

Chinese opmars

Andere Amerikaanse zetten op het Aziatische schaakbord verraden ook de Amerikaanse wens de Chinese opmars te begrenzen. Zie het aanhalen van allerlei militaire bondgenootschappen in de regio, bovenal die met China's erfvijand Japan. Zie ook de poging een nieuwe Aziatische handelszone te creëren, TPP geheten, waarvan Obama China wil uitsluiten. En zie de mislukte poging van Amerikaanse diplomaten om Europese landen, waaronder Nederland, af te schrikken van toetreding tot de Chinese ontwikkelingsbank AIIB.

Die laatste episode toonde aan hoezeer de Amerikaanse regering zoekt naar het passende antwoord op het toenemende economische gewicht van China. Ondertussen is voor veel buurlanden de tweede economie ter wereld, China, inmiddels een belangrijker handelspartner dan de eerste economie, de VS (zie grafiek). De geografische afstand maakt de VS minder gewichtig, een factor die de VS ook militair parten speelt.

Op beide vlakken, militair en economisch, voelt de Amerikaanse regering zich in het defensief gedrongen. Xi wenst geen genoegen meer te nemen met de status-quo, terwijl de VS daar bovenal aan vast proberen te houden. Die tegenstelling maakt het voor Obama lastig toe te geven aan het verzoek van de Chinese president te komen tot 'een nieuw type relatie voor grootmachten'. Dat kan alleen maar tot minder Amerikaanse invloed leiden, meent de Amerikaanse president.

Toch is dat een discussie waartoe de VS wel moeten overgaan, vindt Johns Hopkins University-hoogleraar David Lampton, dit jaar verkozen tot meest invloedrijke China-expert van zijn land. Kort voor de bekendmaking van de Chinese defensiestrategie schetste hij een somber beeld van de belangrijkste bilaterale relatie ter wereld. Sinds 2010 kenmerkt die zich door een gegroeid wantrouwen aan beide zijden.

De Amerikaanse beleidselite is er steeds meer van overtuigd geraakt dat China 'een bedreiging vormt voor het Amerikaanse primaat' in de wereld. Omgekeerd is het vijanddenken bij de Chinese beleidselite, mede door Obama's draai, eveneens toegenomen. Lampton vindt dat de Amerikaanse regering deze negatieve spiraal moet doorbreken en het door Xi voorgestelde debat moet durven aangaan. Zetten beide landen hun koers van vijanddenken over elkaar door, zo stelt Lampton, dan doen zij zichzelf en de rest van de wereld daarmee tekort.

China dreigt Amerikaanse spionagevluchten aan banden te leggen

China overweegt een 'identificatiezone' voor vliegverkeer boven de Zuid-Chinese Zee af te kondigen. 'China heeft het recht dat te doen', zo verklaarde een regeringswoordvoerder.

Zijn uitlatingen volgen op een Amerikaanse spionagevlucht boven Chinese landwinning in de Zuid-Chinese Zee. De VS hebben aangekondigd dit vaker te zullen doen en willen ook met schepen Chinese posities naderen.

Komt er inderdaad een Chinese identificatiezone, dan zouden Amerikaanse toestellen gedwongen worden zich van tevoren kenbaar te maken, radiocontact te onderhouden en Chinese instructies op te volgen. Doen zij dat niet, dan komt in beginsel de Chinese luchtmacht in actie. Een identificatiezone verhoogt dus de spanningen in het gebied. 'Of China een identificatiezone instelt, hangt af van een aantal factoren, zoals de vraag of China's veiligheid in de lucht wordt bedreigd', aldus de regeringswoordvoerder.

In 2013 wekte China de woede van onder meer de VS, Japan en Zuid-Korea door voor de Oost-Chinese Zee zo'n zone af te kondigen. Die drie landen lieten vliegtuigen onaangekondigd door het gebied vliegen. Handhaving van zo'n zone boven de Zuid-Chinese Zee zal nog lastiger blijken.

In reactie op de Chinese landwinning in dat gebied riep de Amerikaanse minister van Defensie Ashton Carter woensdag China op daarmee te stoppen en naar een vreedzame oplossing te streven. Ook gaf hij aan dat de VS niet zullen wijken voor Chinese druk. 'Wij blijven in de komende decennia de voornaamste macht op veiligheidsgebied in de Aziatische Stille Oceaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234