Zondag 31/05/2020

Barack Obama

Obama probeert voortaan het woord 'Trump' te vermijden

Voormalig President Barack Obama in gesprek met zes studenten georganiseerd door zijn geliefde Universiteit van Chicago. Op de plek waar hij zijn politieke carrière begon, start hij nu zijn leven in de schijnwerpers na het presidentschap.Beeld AP

Zal hij het écht niet over Trump hebben? Nu Barack Obama terugkeert naar het publieke leven, vraagt iedereen het zich af en hopen democraten dat hij met zijn gekende flair 'The Donald' in de hoek zet. Maar de democraat heeft een dure eed gezworen zijn tijd nu aan meer 'verheven' doelen te wijden. Of hij dat volhoudt, is een andere vraag.

Een gesprek over burgerschap en democratische betrokkenheid met zes studenten, georganiseerd door de Universiteit van Chicago. Zo is Barack Obama opnieuw de publieke arena in gestapt. Toevallig is dat niet. Chicago is de stad waar hij 'alles geleerd heeft' sinds hij er in 1985 als gemeenschapswerker aan de slag ging en later aan de Universiteit van Chicago professor grondrecht werd en er zijn politieke carrière begon.

"En van alle mogelijke onderwerpen waar ik mee bezig ben, is een gesprek met jonge mensen over hoe we de volgende generatie leiders kunnen stimuleren het belangrijkste", aldus de voormalige leider. Het is letterlijk één van zijn post-presidentiële doelen: "de volgende generatie leiders steunen".

Van de studenten wilde hij horen wat hun generatie ontmoedigt en hij sprak met hen op zijn typische manier: bevlogen, optimistisch, grappend. 

Wel zag Obama er wat moe uit. 

Nochtans is hij pas terug van drie maanden vakantie. Sinds het aantreden van zijn opvolger Donald Trump, was Obama met zijn vrouw Michelle even letterlijk weg van de wereld. Na een pauze in vakantieparadijs Palm Springs in Californië ging het richting Maagdeneilanden en de laatste weken van de post-presidentiële vakantie bracht het koppel door op een nog meer afgelegen plek: Moorea, een Frans-Polynesisch eiland in de Stille Zuidzee.

Om nog langer te gaan luieren of om zich, zoals zijn voorganger George Bush onthecht terug te trekken en aan zijn hobby's te wijden, is de 55-jarige jurist te bevlogen én te bezorgd, nu zijn opvolger chaos en onduidelijkheid brengt. 

Speeches, memoires en stichtingen

Maar hoewel velen in de Democratische partij hem erom smeken, lijkt hij niet van plan zich te laten verleiden tot kritiek op Trump. Zijn woordvoerders sloven zich uit om te benadrukken dat hij geen commentaar op de huidige president geeft en zijn optredens staan in het teken staan van zijn eigen geliefde thema's.

Moed tonen, klimaatverandering en de democratie vormgeven, bijvoorbeeld. Dat zijn de volgende thema's op zijn comeback-programma. 

Begin volgende maand krijgt Obama in Boston de John F. Kennedy Profile in Courage Award. Daar zal de 44ste president van de VS speechen over 'wat moed betekent in de wereld van vandaag'. 

Hij trekt daarop naar Europa voor een sessie op de Global Food Innovation Summit in Italië waar het effect van de klimaatverandering op voedsel besproken wordt en eind mei ontmoet hij Duits Bondskanselier Angela Merkel voor de kick-off van festiviteiten voor de 500ste verjaardag van de protestantse reformatie. Hij zal er speechen aan de Brandenburger Tor en deelnemen aan een paneldiscussie die hem op het lijf geschreven is: 'Betrokkenheid bij democratie: lokale en wereldwijde verantwoordelijkheid'.

Tussendoor staan zowel in de VS als in Europa betaalde toespraken voor privé-organisaties gepland. 

Beeld AFP

Want dat is wat ex-presidenten vooral doen: speechen. Onvermijdelijk gaat dat gepaard met de vraag hoe lucratief dat is, zeker sinds bekend raakte dat Bill Clinton en George H.W. Bush respectievelijk per toespraak respectievelijk 200.000 en 175.000 dollar kregen. 

Aangezien Obama een nog betere speecher is dan zijn voorganger, zijn de bedragen die nu de ronde doen navenant. Hetzelfde geldt voor zijn memoires. Uitgeverij Penguin Random House zou voor de boeken van Barack en Michelle die eraan komen 60 miljoen dollar veil hebben. Ter vergelijking: Clinton kreeg 15 miljoen voor zijn memoires, George W. Bush 10 miljoen.

Wat presidenten op rust ook vaak doen, is stichtingen oprichten, zoals het befaamde Carter Center van Jimmy Carter, dat mikt op vrede brengen, ziekte uitroeien en mensenrechten promoten. Het maakte een enorm verschil op die terreinen en in 2002 kreeg Carter een Nobelprijs voor de Vrede voor dat werk. Ook Bill Clinton zet met zijn Clinton Foundation in op ontwikkelingshulp, gezondheidszorg en duurzaamheid. 

Bellen met Macron

The Obama Foundation, niet toevallig in Chicago, wil 'het grote en onafgewerkte project van vernieuwing en vooruitgang dat onder het presidentschap begon verder zetten'. De organisatie richt zich op burgerschap en steun aan de jonge leiders van de toekomst. 'De slimste geesten met de nieuwste ideeën begeleiden om de uitdagingen van de deze tijd het hoofd te bieden', is het doel. 

Dat klinkt eerder politiek dan humanitair. Velen hopen dat Obama zijn politieke talent ook op een meer expliciete manier zal blijven inzetten. Maar dat is in vergelijking met stichtingen, memoires en speeches of zitjes in raden van bestuur veel minder gebruikelijk voor presidenten op rust.

Beeld AFP

President John Quincy Adams was een uitzondering. Hij werd in 1830 na zijn verlies in een herverkiezingscampagne lid van het Huis van Afgevaardigden voor de rest van zijn leven en liet zich opmerken met voorstellen om de slavernij op te heffen. Jimmy Carter ging als diplomaat de internationale politiek in.

Zijn internationale contacten zal Obama minstens blijven behouden. Vorige week belde hij al even met Emmanuel Macron en hij ziet dus binnenkort Merkel.

Maar zich opnieuw met de binnenlandse nationale politiek bemoeien is en vooral commentaar geven op voorgangers is erg ongebruikelijk. Theodore Roosevelt moet met zijn striemende kritiek op Woodrow Wilson tijdens de WOI één van de enigen zijn geweest. 

Obama wil zich daar absoluut niet aan verbranden en het is zijn voorganger George W. Bush die hem daartoe heeft geïnspireerd. Altijd heeft hij groot respect getoond voor de manier waarop Bush junior zich nooit heeft laten verleiden om commentaar te geven op 'die nieuwe zwarte president'.

"Zijn entourage wilde dat, maar hij weigerde", zegt James Glassman, voormalig Bush-medewerker daarover tegen The New York Times. "Hij had gezien hoe Jimmy Carter kritiek gaf op George H.W. Bush (de vader van George W. Bush, red.) en wilde zich daartoe niet verlagen."

Obama wil evenmin in die val trappen en de man in het Witte Huis die hem 'een slechte, zieke man noemt' en met valse beschuldigingen overlaadt vooral niet nog meer aandacht geven door op zijn aanvallen in te gaan.

Wanhopige democraten

Toch wordt dat een hele uitdaging want Obama zal veel spreken, Trump blijft voor munitie zorgen en buitenlandse politiek, klimaatverandering en de ziekteverzekering Obamacare, drie terreinen waar Trump zijn erfenis wegveegt, "houden Obama de laatste tijd erg bezig", aldus een medewerker tegen CNN.

Bovendien is de druk van buitenaf groot. De Democratische Partij worstelt nog met het electoraal verlies en "de democraten zijn wanhopig. Alles wat Trump doet, smeekt om een antwoord van Obama", aldus activiste en sponsor Sarah Kovner in The New York Times. 

Hoe dan ook zal om het even wat hij publiekelijk zegt voortaan in dat licht worden gezien. Hoe omfloerst hij het ook heeft over buitenland- of klimaatpolitiek, Obama's uitlatingen zullen hoe dan ook als kritiek op Trump zullen worden geïnterpreteerd.

Zelfs de timing van zijn optredens lijkt verband te houden met Trump. Zo komt zijn eerste optreden aan de Universiteit van Chicago er enkele dagen voor de symbolische honderdste dag van zijn opvolger als president en speecht Obama in Berlijn op de dag dat ook Trump Europa aandoet, namelijk met een bezoek aan ons land. Qua impliciete kritiek kan dat tellen. 

De voormalige leider van de VS is ook zelf dubbelzinnig over de kwestie. Eerder verklaarde hij dat hij bereid was met de traditie te breken en tussen te komen wanneer zijn opvolger "de kernwaarden van de VS zou bedreigen". Een week later voegde hij de de daad bij het woord met kritiek op Trumps immigratiewet.

De kans is dan ook groot dat hij met de kwestie Trump zal omgaan zoals hij met de meeste dingen omgaat: met stijl. Dus niet met directe aanvallen maar met inhoudelijk weerwerk als hem dat gevraagd wordt. 

Sommige democraten zijn minder wanhopig en zien daar een slimme strategie in met het oog op de midterm-verkiezingen eind 2018. "Door zich nu gedeisd te houden, staat hij tegen die tijd in een sterkere positie om te spreken", zegt aanhanger en donor John Morgan in The New York Times. "Je moet je gevechten kiezen en timing is alles."

Daarin toonde de eerste zwarte president van de VS zich al vaker een meester.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234