Zondag 11/04/2021

Obama erft een crisis van historische proporties en waarschuwt zelf voor een jarenlange recessie

undefined

Economisch armageddon dreigt

Wie de laatste weken het economische nieuws uit de VS volgde, zag een apocalyptisch beeld. Sommigen gewagen zelfs van een nieuwe Depressie. Obama waarschuwde vorige week dat het Congres snel zijn economische

herstelplan moet goedkeuren, of dat er anders dramatisch ergere dingen wachten. Als zelfs de man die op basis van hoop en optimisme het Witte Huis won zo'n sombere toon aanslaat, moet de situatie wel bijzonder ernstig zijn.

Het zijn geen vrolijke tijden in Amerika. De werkloosheid stijgt onhoudbaar, het begrotingstekort dreigt tot boven 1.000 miljard dollar door te schieten, winkels gaan dicht bij de duizenden, banken zijn nog steeds bijzonder onwillig om te lenen, mensen worden bij bosjes uit hun huizen gezet en als het even tegenzit, verliest het land ook nog zijn ooit zo roemruchte auto-industrie.

De verkozen president Barack Obama wond er in een toespraak over de economie onlangs geen doekjes om. "We beginnen 2009 midden in een crisis die groter is dan eender wat wij in ons leven gezien hebben", zei hij op de George Masonuniversiteit in Virginia. "Veel bedrijven zijn niet in staat om te lenen of lonen uit te betalen. Veel families kunnen hun rekeningen en leningen niet betalen. Veel werknemers zien hun spaargeld verdwijnen. En zeer veel Amerikanen zijn angstig en onzeker over wat de toekomst zal brengen."

Voor het goede begrip: Obama zei ervan overtuigd te zijn dat de VS nog steeds de troeven in handen hebben om uit het dal te klimmen. Maar als zelfs de man die op basis van hoop en optimisme het Witte Huis won zo'n sombere toon aanslaat, moet de situatie wel bijzonder ernstig zijn.

Recessie of depressie?

"Het ziet er zeer slecht uit", bevestigt econoom Christian Weller. "Op zijn best uitgedrukt, is dit de grootste crisis sinds de jaren tachtig, op zijn slechtst uitgedrukt de grootste sinds de Grote Depressie."

Weller is professor op de University of Massachusetts in Boston en lid van het Center for American Progress, een linkse denktank in Washington DC, waarvan de directeur, John Podesta, ook het hoofd is van Obama's presidentiële overgangsteam.

Weller: "Dit is de eerste keer sinds de jaren tachtig dat we de arbeidsmarkt twaalf maanden aan een stuk zien achteruit gaan. Kijk je naar huisvesting, dan moet je terug naar de vroege jaren zeventig om een vergelijkbaar slechte situatie te vinden. Als je naar de daling van de huizenprijzen kijkt, moet je zelfs terug naar de Tweede Wereldoorlog en de Grote Depressie. Dat is ook zo voor delen van de arbeidsmarkt. Het banenverlies in de financiële dienstensector is de grootste sinds 1944. Het totale banenverlies dit jaar was het grootste sinds 1945."

"Als we niets doen, kan deze recessie nog jaren voortduren", zei Obama in Virginia. "De werkloosheid kan dubbele cijfers bereiken. Onze economie kan 1.000 miljard dollar onder haar capaciteit vallen, wat zich vertaalt in een inkomensverlies van 12.000 dollar voor een gezin van vier. We dreigen een hele generatie aan potentieel en belofte te verliezen, want meer en meer jonge Amerikanen moeten hun dromen om naar de universiteit te gaan laten vallen, of de kans om zich bij te scholen voor de jobs van de toekomst. Onze natie kan het competitieve voordeel verliezen dat de basis is van onze sterkte en onze standing in de wereld."

Gaat Amerika terug naar de gaarkeukens en de broodrijen van de jaren dertig? Of het zo'n vaart zal lopen, betwijfelt Christian Weller. Maar dat de zaak zeer ernstig is, staat ook voor hem vast. "In de financiële sector en op de vastgoedmarkt heersen omstandigheden die je onder de noemer 'depressie' zou kunnen klasseren. Daar hebben ze te maken met een situatie die zich maar eens om de vijftig jaar voordoet. De rest van de economie doet het ondertussen ook niet zo schitterend. Je kijkt dus alleszins tegen een zeer strenge recessie aan. Maar ik heb nooit begrepen wat nu precies het verschil is tussen een recessie en een depressie. Als je zonder werk zit, zijn ze allebei even pijnlijk."

Bezuinigingsdrang

Depressie of niet, het economische nieuws uit de VS is bijzonder verontrustend. De Amerikaanse economie verloor in december alleen al 524.000 banen. De werkloosheid steeg tot 7,2 procent, het hoogste peil in zestien jaar. Alles bij elkaar gingen in 2008 2,6 miljoen banen verloren en dat in zowat alle sectoren van de economie. Het totale banenverlies was het grootste sinds 1945.

Ondertussen kijkt de kleinhandel terug op miserabele feestdagen. Zelfs discounters als Wal-Mart en Target, gigantische zaken die goederen verkopen tegen bodemprijzen en dus hadden moeten profiteren van de bezuinigingsdrang bij de consumenten, lieten horen dat het eindejaar een flop was. Een reeks nationale winkelketens vroeg al het faillissement aan. Andere moeten noodgedwongen vestigingen sluiten. Bijgevolg is alleen al de kleinhandel goed voor honderdduizenden ontslagen.

Dat Amerikanen bij het aanhoren van alle doemberichten op hun geld blijven zitten, is volgens Weller maar een klein deel van het probleem. "Het grootste deel van het probleem is dat mensen simpelweg geen geld hébben. Er zijn 2,6 miljoen jobs verloren gegaan vorig jaar. Dat is 2 procent van de arbeidsmarkt. Zoiets heeft onherroepelijk zijn weerslag."

Ondertussen tikt op de achtergrond nog een tijdbom. De Amerikaanse auto-industrie staat nog steeds op niet veel meer dan een zuchtje van de ondergang. De Grote Drie (Ford, Chrysler en General Motors) kregen eind vorig jaar een overbruggingskrediet van 13 miljard dollar van de regering-Bush, net voldoende om te overleven tot de nieuwe Obama-administratie in functie treedt. Daarna zal Detroit weer om geld moeten bedelen in Washington.

Gaan de Grote Drie ten onder, dan zou dat rechtstreeks 3 miljoen banen kosten, becijferde het Center for Automotive Research (CAR) in Ann Arbor, niet ver van Detroit. Het is een onwaarschijnlijk scenario, maar helemaal uitgesloten is het niet. Ook het faillissement van één autoconstructeur zou overigens genoeg zijn om de hele Amerikaanse economie nog verder kopje onder te duwen.

Huisvestingscrisis

De crisis begon twee jaar geleden in de Amerikaanse vastgoedsector. Meer en meer mensen slaagden er niet meer in om hun leningen af te betalen. Vaak ging het om zogenaamde subprime-hypotheken die toegekend werden aan mensen die zich eigenlijk geen lening konden permitteren en in de problemen kwamen toen hun variabele rentevoeten gingen stijgen. De crash van de financiële sector kwam er toen bleek dat die middels allerlei ingewikkelde, op subprime-leningen gebaseerde beleggingsinstrumenten een speculatiebubbel boven op de huisvestingsbubbel gebouwd had.

Hoewel ze ondertussen verborgen gaat achter het bredere plaatje, gaat de huisvestingscrisis onverminderd voort in de VS. Nog steeds raken elke maand tienduizenden gezinnen hun woning kwijt. Sommige analisten vrezen dat de vastgoedprijzen nog 25 procent kunnen dalen voor de bodem bereikt wordt. "Door de huisvestingscrisis verliezen we welvaart op een schaal die we niet meer gezien hebben sinds de Grote Depressie", zegt Weller.

Worstcasescenario

Wanneer de muziek verstomt na zijn eedaflegging treft president Obama een land aan dat op de rand van het failliet balanceert. "Een slechte situatie die nog dramatisch slechter kan worden", noemde hij het vorige week zelf. Alle ogen zijn dan ook gericht op zijn stimulusplan, dat naar verwachting om en bij de 775 miljard dollar in de Amerikaanse economie zal pompen.

Maar wat als dat plan mislukt? Nobelprijswinnaar economie Paul Krugman waarschuwde in een recente column in The New York Times al dat dat risico niet denkbeeldig is. In zijn rampscenario duurt het maanden voor Obama zijn reddingsplan door het Congres krijgt en is het plan uiteindelijk zo verwaterd dat het de val van de economie wel afremt, maar niet tot staan brengt, waarna consumenten en bedrijven nog meer op de rem gaan staan en de economie nog verder stilvalt.

"Het ergste dat kan gebeuren, is dat dit slechts de openingssalvo was en dat 2009 nog erger wordt dan 2008", zegt Christian Weller. "Het zou best kunnen dat we in 2009 verschillende maanden meemaken met jobverliezen van 500.000 à 600.000. In 2008 zag je de werkloosheid stijgen tot iets meer dan 7 procent. Tegen het einde van 2009 zou je makkelijk een stijging tot 8,5 of 9 procent kunnen zien. Sommige mensen sluiten zelfs niet uit dat de werkloosheid tegen 2010 in de dubbele cijfers zal zitten.

"Wij hebben niet hetzelfde sociale vangnet als de Europeanen. De werkloosheidsuitkeringen hier zijn sowieso zeer laag en ze houden meestal op na negen maanden. Als de werkloosheid blijft stijgen in 2009, zul je dan ook een spiraal krijgen van mensen die hun uitkeringen verliezen en vervolgens nóg minder gaan consumeren, wat tot meer ontslagen in de kleinhandel en meer economische pijn lijdt. Op dat moment zitten we al een heel eind in 2010. Dan kijk je aan tegen een recessie van meer dan twee jaar. Dat is geen lachertje."

Econoom Christian Weller:

We verliezen welvaart op een schaal die we niet meer gezien hebben sinds de Grote Depressie

n Barack Obama: 'Onze natie dreigt het competitieve voordeel te verliezen dat de basis is van onze sterkte en onze standing in de wereld.'

n Obama pakt zijn bestelling aan in een fastfoodrestaurant in Washington. De enige sector die langer dan verwacht goed bleef draaien, was de horeca.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234